Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε σήμερα Πέμπτη (26/3)την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο της ΕΕ για το νέο νομικό πλαίσιο που θα διέπει τις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράτυπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τις προτάσεις να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία «κόμβων επιστροφών» εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Με 389 ψήφους υπέρ, 206 κατά και 32 αποχές, η Ολομέλεια έδωσε εντολή για την έναρξη των συνομιλιών με τα κράτη-μέλη, φέρνοντας τη μεταρρύθμιση ένα βήμα πιο κοντά στην τελική της μορφή.
Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε έπειτα από τρία ξεχωριστά αιτήματα των πολιτικών ομάδων των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, των Πρασίνων και της Αριστεράς, οι οποίες αμφισβήτησαν την απόφαση που είχε ληφθεί στις 9 Μαρτίου από την Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, ενεργοποιώντας σχετική διαδικασία του κανονισμού του Κοινοβουλίου.
Επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας του Κοινοβουλίου θα είναι ο εισηγητής Malik Azmani, ενώ οι συνομιλίες με το Συμβούλιο αναμένεται να ξεκινήσουν άμεσα υπό την προεδρία της Κύπρου.
Στο πλαίσιο της αυστηροποίησης της μεταναστευτικής πολιτικής οι προτάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι προβλέπουν τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη φιλοξενία μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, καθώς και μέτρα που αφορούν τη διαχείριση περιπτώσεων μη συμμόρφωσης με αποφάσεις επιστροφής.
Βάσει του σχεδίου κανονισμού, οι εθνικές αρχές θα υποχρεούνται να εκδίδουν απόφαση επιστροφής για κάθε υπήκοο τρίτης χώρας που διαμένει παράτυπα, με την υποχρέωση αποχώρησης από το κράτος-μέλος.
Οι αποφάσεις θα εντάσσονται σε μια «ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής» και θα καταχωρίζονται στο Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν, ώστε να ισχύουν σε ολόκληρο τον χώρο Σένγκεν, με τα κράτη-μέλη να υποχρεούνται έως το 2027 να αναγνωρίζουν και να εκτελούν αποφάσεις που εκδίδονται από άλλα κράτη.
Το πλαίσιο προβλέπει υποχρέωση συνεργασίας, δυνατότητα κράτησης έως και 24 μήνες υπό προϋποθέσεις, αλλά και εναλλακτικά μέτρα, όπως τακτική παρουσία ή ηλεκτρονική επιτήρηση.
Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο για επιστροφές και σε τρίτες χώρες που αποδέχονται τους επαναπατριζόμενους, ενώ προβλέπεται επιβολή απαγορεύσεων εισόδου, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι και μόνιμες.
Η κατεύθυνση αυτή εντάσσεται στην προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα του συστήματος επιστροφών, καθώς σήμερα μόλις περίπου το 20% των ατόμων που λαμβάνουν εντολή αποχώρησης επιστρέφουν τελικά στις χώρες καταγωγής τους. Ταυτόχρονα, έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης πολιτικής και κοινωνικής ευαισθησίας γύρω από το μεταναστευτικό, με το ζήτημα να επηρεάζει όλο και περισσότερο τον δημόσιο διάλογο σε αρκετά κράτη-μέλη.
Όμως ήδη υπάρχουν αντιδράσεις από τουλάχιστον 200 οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως η Διεθνής Αμνηστία η οποία εκφράζει επιφυλάξεις, κάνοντας λόγο για αυστηροποίηση του πλαισίου κράτησης και επιστροφών. Όπως σημειώνει, η συμφωνία είναι αποτέλεσμα συνεργασίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος με πολιτικές ομάδες που στηρίζουν πιο περιοριστικές πολιτικές στο μεταναστευτικό, ενώ προειδοποιεί για «ολοένα και πιο επιβλαβείς, αποκλειστικές και αυστηρές πολιτικές».
Για τους «κόμβους επιστροφών» εκτός ΕΕ, τονίζει ότι «ενέχουν σοβαρό κίνδυνο παραβίασης δικαιωμάτων», επισημαίνοντας πως οι άνθρωποι ενδέχεται να μεταφέρονται σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία σύνδεση, και ότι τέτοιες δομές «δεν μπορούν να εφαρμοστούν με τρόπο συμβατό με τα ανθρώπινα δικαιώματα και πρέπει να απορριφθούν πλήρως».
Σε πολιτικό επίπεδο, όσον αφορά τον τρόπο που λαμβάνονται αποφάσεις στο Κοινοβούλιο η κριτική επικεντρώνεται στις συνεργασίες με πολιτικές ομάδες που τοποθετούνται δεξιότερα του πολιτικού φάσματος, γεγονός που, όπως υποστηρίζουν επικριτές, αντανακλά μια ευρύτερη μετατόπιση των ισορροπιών, στην προκείμενη περίπτωση στη συζήτηση για το μεταναστευτικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αυτό που καταγγέλλεται ευθέως, κυρίως από κόμματα και φορείς τις αριστεράς ή του λεγόμενου προοδευτικού χώρου, είναι η διαμόρφωση «συνασπισμών» στο εσωτερικό του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιου, με το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, το ισχυρότερο στο Ευρωκοινοβούλιο, να απομακρύνεται από τη λεγόμενη «υγειονομική ζώνη» απέναντι στην άκρα δεξιά προκειμένου να προωθήσει πολιτικές όταν δεν τις υποστηρίζουν τα λεγόμενα κόμματα του κέντρου.
Η πραγματικότητα όμως που προβληματίζει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και κυβερνήσεις είναι ότι οι μεταναστευτικές πιέσεις έχουν αρνητικό αντίκτυπο και δεν είναι τυχαίο ότι στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής της ΕΕ οι ηγέτες συμφώνησαν, με αφορμή την κρίση στη Μέση Ανατολή ότι η Ένωση είναι έτοιμη να κινητοποιήσει όλα τα διαθέσιμα διπλωματικά, νομικά, επιχειρησιακά και οικονομικά μέσα για να αποτρέψει μια ανεξέλεγκτη κατάσταση μεταναστευτικών ροών αντίστοιχη με εκείνη του 2015.
Υπ΄΄ο αυτό το σκηνικό μετά και τη σημερινή ψηφοφορία, η διαδικασία περνά στο επόμενο στάδιο, με τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου να αναμένεται να ξεκινήσουν άμεσα, προκειμένου να διαμορφωθεί το τελικό νομοθετικό κείμενο.
