Η νέα στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν σηματοδοτεί μια από τις πιο επικίνδυνες γεωπολιτικές στιγμές των τελευταίων ετών. Σε μια περίοδο που η διεθνής σταθερότητα δοκιμάζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις, η απόφαση για στρατιωτική δράση εναντίον της Τεχεράνης δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση, αλλά μια εξέλιξη με πιθανές παγκόσμιες συνέπειες.
Το Ισραήλ χαρακτήρισε «προληπτική» την επίθεσή του, επιμένοντας ότι το Ιράν συνιστά άμεση απειλή. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχουν παρουσιαστεί δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν επικείμενη στρατιωτική ενέργεια από πλευράς Τεχεράνης. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για έναν πόλεμο επιλογής και όχι ανάγκης, με βάση τη συγκυρία που δείχνει το ιρανικό καθεστώς πιεσμένο οικονομικά και πολιτικά.
Οι στρατηγικοί στόχοι και τα πολιτικά ρίσκα
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί διαχρονικά το Ιράν ως τη μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Για την ισραηλινή ηγεσία, η αποδυνάμωση της στρατιωτικής και πυρηνικής ικανότητας της Τεχεράνης συνιστά στρατηγική προτεραιότητα δεκαετιών. Ταυτόχρονα, το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό στο Ισραήλ και οι επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις εντείνουν τις συζητήσεις για το κατά πόσο η πολεμική συγκυρία επηρεάζει τους πολιτικούς υπολογισμούς.
Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει σκληρή ρητορική απέναντι στο Ιράν, επικαλούμενος τους κινδύνους του πυρηνικού του προγράμματος. Παρά το γεγονός ότι η Τεχεράνη αρνείται πως επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου, ο εμπλουτισμός ουρανίου σε υψηλά επίπεδα έχει ενισχύσει τις ανησυχίες της Δύσης. Ωστόσο, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αποδείξεις ότι η απόκτηση πυρηνικού όπλου ήταν άμεση ή επικείμενη.
Το ερώτημα της «αλλαγής καθεστώτος» πλανάται πάνω από τη σύγκρουση. Δηλώσεις περί «ελευθερίας» για τον ιρανικό λαό θυμίζουν προηγούμενες επεμβάσεις σε Ιράκ και Λιβύη, όπου η στρατιωτική ανατροπή ηγεσιών οδήγησε σε παρατεταμένη αστάθεια, εμφύλιες συγκρούσεις και κρατική κατάρρευση. Η ιστορία δείχνει ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της σπάνια οδηγεί σε σταθερή πολιτική μετάβαση.
Το ιρανικό καθεστώς, με σχεδόν πέντε δεκαετίες εξουσίας, έχει οικοδομήσει ένα πολύπλοκο σύστημα επιβίωσης που συνδυάζει ιδεολογία, κρατικούς μηχανισμούς και ισχυρές δυνάμεις ασφαλείας. Ακόμη και σε περίπτωση σοβαρού πλήγματος στην ηγεσία, η δομή του κράτους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από ένα πρόσωπο, γεγονός που καθιστά αβέβαιη οποιαδήποτε πρόβλεψη περί άμεσης κατάρρευσης.
Περιφερειακές και διεθνείς επιπτώσεις
Η κλιμάκωση αυξάνει τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης. Χώρες της περιοχής, όπως η Σαουδική Αραβία και τα κράτη του Κόλπου, παρακολουθούν με ανησυχία, γνωρίζοντας ότι μια γενικευμένη σύρραξη θα μπορούσε να επηρεάσει τις ενεργειακές ροές, την παγκόσμια οικονομία και την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών.
Η Μέση Ανατολή έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι οι συγκρούσεις της δεν περιορίζονται γεωγραφικά. Σε έναν ήδη πολωμένο και ασταθή κόσμο, ένας παρατεταμένος πόλεμος με το Ιράν θα μπορούσε να επιταχύνει τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και να ενισχύσει την αβεβαιότητα σε διεθνές επίπεδο.
Το βασικό ερώτημα παραμένει αν οι εμπλεκόμενες πλευρές διαθέτουν σαφή στρατηγική εξόδου ή αν η περιοχή βαδίζει προς μια σύγκρουση χωρίς ξεκάθαρο τέλος. Σε κάθε περίπτωση, η νέα αυτή κρίση αναδεικνύει πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία στη Μέση Ανατολή – και πόσο γρήγορα μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμια απειλή.
