«Είμαστε παιδιά της Ευρώπης» δήλωσε σήμερα από το Μόναχο, από το βήμα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επιχειρώντας μια προσεκτικά σκηνοθετημένη επανεκκίνηση των διατλαντικών σχέσεων, συνδυάζοντας θερμά λόγια για την Ευρώπη με αυστηρές προειδοποιήσεις για το μέλλον της Δύσης.
Σε αντίθεση με την περσινή παρέμβαση του Αμερικανού αντιπροέδρου Βανς στο ίδιο βήμα, που είχε προκαλέσει αμηχανία με τον πιο συγκρουσιακό και σχεδόν κατηγορηματικό τόνο της, ο Ρούμπιο επέλεξε μια διαφορετική ρητορική. Οι ίδιες αιχμές για αποβιομηχάνιση, μετανάστευση και στρατηγική αδράνεια διατυπώθηκαν αυτή τη φορά ως κοινές αστοχίες της Δύσης όχι ως μονομερής ευρωπαϊκή ευθύνη.
Πιο ειδικά μιλώντας ενώπιον πολιτικών ηγετών, διπλωματών και στρατιωτικών αξιωματούχων ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας διαβεβαίωσε ότι «το τέλος της διατλαντικής εποχής δεν είναι ούτε στόχος ούτε επιθυμία μας», υπογραμμίζοντας με έμφαση πως «για εμάς τους Αμερικανούς, το σπίτι μας μπορεί να βρίσκεται στο δυτικό ημισφαίριο, αλλά θα είμαστε πάντα παιδιά της Ευρώπης».
«Γι’ αυτό εμείς οι Αμερικανοί μπορεί μερικές φορές να φαινόμαστε λίγο πιο ευθείς και επίμονοι στις παραινέσεις μας. Ο λόγος, φίλοι μου, είναι ότι νοιαζόμαστε βαθιά. Νοιαζόμαστε βαθιά για το μέλλον σας και το δικό μας και, αν κατά καιρούς διαφωνούμε, οι διαφωνίες μας πηγάζουν από τη βαθιά μας ανησυχία για μια Ευρώπη με την οποία συνδεόμαστε όχι μόνο οικονομικά, όχι μόνο στρατιωτικά αλλά πνευματικά και πολιτισμικά.» είπε.
Η παρέμβασή του έρχεται σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις πιέσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη και τις διαφωνίες για τη μετανάστευση και την πράσινη μετάβαση να δοκιμάζουν τη συνοχή της Δύσης.
Ο Ρούμπιο επιχείρησε να απαντήσει στις ευρωπαϊκές ανησυχίες για αποστασιοποίηση των ΗΠΑ, επιμένοντας ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει «να αναζωογονήσει, όχι να διαχωρίσει, μια παλιά φιλία». «Δεν επιδιώκουμε να χωρίσουμε, αλλά να ανανεώσουμε», είπε χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα, κάλεσε τους Ευρωπαίους να εγκαταλείψουν, όπως είπε, τον «βολικό εφησυχασμό» και να μην «εξορθολογίζουν ένα σπασμένο status quo αντί να αναμετρηθούν με ό,τι χρειάζεται για να διορθωθεί».
Με αυτόν τον διπλό λόγο, κατευναστικό στη μορφή και απαιτητικό στην ουσία, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ επιχείρησε να κερδίσει το ακροατήριο και να στείλει μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον παραμένει δεσμευμένη στη διατλαντική σχέση, αλλά «χαράσσοντας τον δρόμο για έναν νέο αιώνα ευημερίας» με διαφορετικές προϋποθέσεις.
Στην ουσία της ομιλίας του, ο Ρούμπιο περιέγραψε μια Δύση που, κατά την αμερικανική ανάγνωση, παρασύρθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου σε μια «επικίνδυνη αυταπάτη»: ότι μπήκαμε στο «τέλος της Ιστορίας», ότι «οι δεσμοί του εμπορίου θα αντικαθιστούσαν το έθνος» και ότι η λεγόμενη «τάξη βασισμένη σε κανόνες» θα υπερίσχυε του εθνικού συμφέροντος. «Ήταν μια ανόητη ιδέα που αγνόησε την ανθρώπινη φύση και πέντε χιλιάδες χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας», είπε. «Η παρακμή είναι επιλογή», πρόσθεσε, ξεκαθαρίζοντας ότι οι ΗΠΑ «δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον να είναι ευγενικοί και τακτικοί διαχειριστές της οργανωμένης παρακμής της Δύσης».
Η κριτική του παρουσιάστηκε ως συλλογικό λάθος. «Κάναμε αυτά τα λάθη μαζί και τώρα, μαζί, οφείλουμε να τα αντιμετωπίσουμε», ανέφερε και πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο, εάν χρειαστεί και μόνες τους.
«Υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ σκοπεύουν να ακολουθήσουν αυτή την πορεία, εάν χρειαστεί μόνες τους, αλλά κατά προτίμηση από κοινού. Διότι ΗΠΑ και Ευρώπη αποτελούν μέρος του δυτικού πολιτισμού».
Μίλησε για «δογματικό όραμα ελεύθερου και ανεξέλεγκτου εμπορίου», που οδήγησε σε αποβιομηχάνιση και μεταφορά εκατομμυρίων θέσεων εργασίας στο εξωτερικό, για «παράδοση κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων σε αντιπάλους», για «μαζικά κοινωνικά κράτη εις βάρος της ικανότητας άμυνας» και για πράσινες πολιτικές που, όπως είπε, επιβλήθηκαν «για να κατευναστεί μια κλιματική λατρεία», ενώ «οι ανταγωνιστές μας εκμεταλλεύονται πετρέλαιο, άνθρακα και φυσικό αέριο».
Έθεσε στο επίκεντρο και τη μετανάστευση, υποστηρίζοντας ότι «η μαζική μετανάστευση δεν ήταν περιθωριακή ανησυχία», αλλά «μετασχηματίζει και αποσταθεροποιεί τις κοινωνίες σε ολόκληρη τη Δύση». Ο έλεγχος των συνόρων, τόνισε, «δεν είναι έκφραση ξενοφοβίας ή μίσους· είναι θεμελιώδης πράξη εθνικής κυριαρχίας» και η αποτυχία άσκησής του «αποτελεί επείγουσα απειλή για τον ιστό των κοινωνιών μας και την επιβίωση του ίδιου του πολιτισμού μας».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ΟΗΕ, λέγοντας ότι έχει «τεράστιες δυνατότητες», αλλά έχει αποδειχθεί «ανίσχυρος» να επιλύσει συγκρούσεις όπως στην Ουκρανία ή στη Γάζα. «Σε έναν τέλειο κόσμο όλα αυτά θα λύνονταν από διπλωμάτες και αυστηρά διατυπωμένα ψηφίσματα. Αλλά δεν ζούμε σε έναν τέλειο κόσμο», είπε, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιτρέπουν σε χώρες που «παραβιάζουν κατάφωρα το διεθνές δίκαιο» να «κρύβονται πίσω από αφαιρέσεις του διεθνούς δικαίου που οι ίδιες συστηματικά καταπατούν».
Ο Ρούμπιο υπογράμμισε επανειλημμένα και το πολιτισμικό και θρησκευτικό υπόβαθρο της διατλαντικής σχέσης. Μίλησε για «κοινή ιστορία, χριστιανική πίστη, πολιτισμό, κληρονομιά και γλώσσα», λέγοντας ότι ΗΠΑ και Ευρώπη «συνδέονται όχι μόνο οικονομικά και στρατιωτικά, αλλά πνευματικά και πολιτισμικά». Επικαλέστηκε τον Μότσαρτ, τον Μπετόβεν, τον Δάντη, τον Σαίξπηρ, τον Μιχαήλ Άγγελο και τον Λεονάρντο ντα Βίντσι, καθώς και τον Καθεδρικό της Κολωνίας και την Καπέλα Σιξτίνα, ως αποδείξεις «όχι μόνο του μεγαλείου του παρελθόντος μας, αλλά των θαυμάτων που προμηνύουν για το μέλλον μας».
Στο ζήτημα της Ουκρανίας, κράτησε πιο προσεκτικό τόνο. Υποστήριξε ότι τα ζητήματα που απομένουν στις διαπραγματεύσεις έχουν «περιοριστεί στα πιο δύσκολα», αποφεύγοντας να υιοθετήσει την εκτίμηση ότι η Ρωσία δεν ενδιαφέρεται για συνομιλίες. «Δεν το γνωρίζουμε αυτό», είπε. «Λένε ότι ενδιαφέρονται. Θα δοκιμάσουμε αν μπορούν να βρεθούν όροι που να είναι αποδεκτοί για την Ουκρανία και στους οποίους η Ρωσία θα συμφωνήσει». Επανέλαβε ότι «κανείς σε αυτή την αίθουσα δεν θα ήταν αντίθετος σε μια διαπραγματευμένη λύση, εφόσον είναι δίκαιη και βιώσιμη», ενώ διαβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη συνεχίζουν να ασκούν πίεση στη Μόσχα.
Η στρατηγική του ήταν εμφανής: να αποφορτίσει το κλίμα, να καθησυχάσει τα αντανακλαστικά περί αμερικανικής απομάκρυνσης και ταυτόχρονα να καταστήσει σαφές ότι η Ουάσινγκτον θέλει «συμμάχους που μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους», «που είναι περήφανοι για την κουλτούρα και την κληρονομιά τους» και που «είναι πρόθυμοι και ικανοί να υπερασπιστούν τον κοινό μας πολιτισμό». Το θερμό χειροκρότημα και η μερική όρθια αποθέωση στο τέλος της ομιλίας έδειξαν ότι, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, το εγχείρημα πέτυχε.
Το ερώτημα που μένει είναι αν πίσω από τα λόγια περί «παιδιών της Ευρώπης» διαμορφώνεται μια νέα, πιο απαιτητική ισορροπία στη διατλαντική σχέση ή αν πρόκειται για την πιο κομψή διατύπωση μέχρι σήμερα ενός μηνύματος που αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού. Απλά να υπενθυμίσουμε ότι χθες ακύρωσε τη συνάντηση που είχε μ ε τους Ευρωπαίους για την Ουκρανία.
