Με τα «σύννεφα πολέμου» να συγκεντρώνονται με επικίνδυνους ρυθμούς πάνω από το Ιράν για άλλη μια φορά μετά τις τελευταίες αναφορές Τραμπ στην αμερικανική αρμάδα που θα μπορούσε να χτυπήσει την Τεχεράνη, το BBC επιχειρεί να αναλύσει τα επτά σενάρια για το τι θα μπορούσε να φέρει μια νέα επίθεση των ΗΠΑ.
1. Στοχευμένα, χειρουργικά πλήγματα, ελάχιστα θύματα αμάχων, μετάβαση στη δημοκρατία
Οι αμερικανικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις εξαπολύουν περιορισμένες, ακριβείας επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών βάσεων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και της πολιτοφυλακής Basij – παραστρατιωτικής δύναμης που υπάγεται στους IRGC – καθώς και εναντίον εγκαταστάσεων εκτόξευσης και αποθήκευσης βαλλιστικών πυραύλων και του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Ένα ήδη αποδυναμωμένο καθεστώς καταρρέει και, με την πάροδο του χρόνου, η χώρα μεταβαίνει σε μια γνήσια δημοκρατία, επιτρέποντας στο Ιράν να επανενταχθεί στη διεθνή κοινότητα.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά αισιόδοξο σενάριο. Η δυτική στρατιωτική επέμβαση τόσο στο Ιράκ όσο και στη Λιβύη δεν οδήγησε σε ομαλή δημοκρατική μετάβαση. Αν και τερμάτισε σκληρές δικτατορίες, άνοιξε τον δρόμο για χρόνια χάους και αιματοχυσίας.
Η Συρία, η οποία πραγματοποίησε τη δική της επανάσταση ανατρέποντας τον πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ χωρίς δυτική στρατιωτική στήριξη το 2024, μέχρι στιγμής έχει εξελιχθεί καλύτερα.
2. Το καθεστώς επιβιώνει αλλά μετριάζει τις πολιτικές του
Αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως το «μοντέλο της Βενεζουέλας», όπου μια ταχεία και ισχυρή αμερικανική επέμβαση αφήνει το καθεστώς στη θέση του, αλλά το αναγκάζει να μετριάσει τις πολιτικές του.
Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό θα σήμαινε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία επιβιώνει – κάτι που δεν θα ικανοποιούσε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού – αλλά θα υποχρεωνόταν να περιορίσει τη στήριξή της σε ένοπλες πολιτοφυλακές στη Μέση Ανατολή, να σταματήσει ή να μειώσει τα εγχώρια πυρηνικά και βαλλιστικά της προγράμματα και να χαλαρώσει την καταστολή των διαδηλώσεων.
Και αυτό, όμως, βρίσκεται στο λιγότερο πιθανό άκρο των σεναρίων. Η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει αμετακίνητη και ανθεκτική σε αλλαγές εδώ και 47 χρόνια και μοιάζει ανίκανη να αλλάξει πορεία τώρα.
3. Κατάρρευση του καθεστώτος και αντικατάστασή του από στρατιωτική διακυβέρνηση
Πολλοί θεωρούν αυτό το πιο πιθανό σενάριο.
Παρότι το καθεστώς είναι σαφώς αντιδημοφιλές σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας και κάθε νέο κύμα διαμαρτυριών το αποδυναμώνει περαιτέρω, εξακολουθεί να υπάρχει ένα ισχυρό και βαθιά εδραιωμένο «βαθύ κράτος» ασφαλείας με ζωτικό συμφέρον στη διατήρηση του status quo.
Οι βασικοί λόγοι που οι διαδηλώσεις μέχρι σήμερα δεν έχουν ανατρέψει το καθεστώς είναι η απουσία μαζικών αποσκιρτήσεων προς το πλευρό των διαδηλωτών και η ετοιμότητα της εξουσίας να χρησιμοποιήσει απεριόριστη βία και αγριότητα για να παραμείνει στην εξουσία.
Στη σύγχυση που θα ακολουθούσε ενδεχόμενα αμερικανικά πλήγματα, δεν αποκλείεται το Ιράν να καταλήξει να κυβερνάται από ένα ισχυρό στρατιωτικό καθεστώς, αποτελούμενο κυρίως από στελέχη των IRGC.
4. Το Ιράν αντεπιτίθεται πλήττοντας αμερικανικές δυνάμεις και γειτονικές χώρες
Το Ιράν έχει δεσμευτεί να απαντήσει σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση, δηλώνοντας ότι «το δάχτυλό του βρίσκεται στη σκανδάλη».
Παρότι δεν μπορεί να συγκριθεί με τη δύναμη του αμερικανικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας, διαθέτει ένα αξιόλογο οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων και drones, πολλά από τα οποία είναι κρυμμένα σε σπηλιές, υπόγειες εγκαταστάσεις ή απομακρυσμένες ορεινές περιοχές.
Υπάρχουν αμερικανικές βάσεις και εγκαταστάσεις κατά μήκος της αραβικής πλευράς του Κόλπου, κυρίως στο Μπαχρέιν και το Κατάρ. Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να στοχεύσει κρίσιμες υποδομές χωρών που θα θεωρούσε ότι συνέβαλαν σε μια αμερικανική επίθεση, όπως η Ιορδανία.
Η καταστροφική επίθεση με πυραύλους και drones στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco το 2019, η οποία αποδόθηκε σε φιλοϊρανική πολιτοφυλακή στο Ιράκ, έδειξε πόσο ευάλωτη είναι η Σαουδική Αραβία στα ιρανικά όπλα.
Οι αραβικές χώρες του Κόλπου, όλες σύμμαχοι των ΗΠΑ, είναι δικαιολογημένα ιδιαίτερα ανήσυχες ότι οποιαδήποτε αμερικανική στρατιωτική ενέργεια θα στραφεί τελικά εναντίον τους.
5. Το Ιράν αντεπιτίθεται ναρκοθετώντας τον Κόλπο
Αυτό αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους μεγαλύτερους φόβους για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες, από την εποχή του πολέμου Ιράν–Ιράκ (1980–1988), όταν το Ιράν είχε πράγματι ναρκοθετήσει τις θαλάσσιες οδούς και ναρκαλιευτικά του Βασιλικού Ναυτικού είχαν συμβάλει στον καθαρισμό τους.
Το στενό του Ορμούζ, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, αποτελεί κρίσιμο σημείο διέλευσης. Περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και το 20–25% του πετρελαίου και των παραγώγων του διέρχονται κάθε χρόνο από εκεί.
Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει ασκήσεις ταχείας ανάπτυξης θαλάσσιων ναρκών. Αν προχωρούσε σε κάτι τέτοιο, θα επηρέαζε αναπόφευκτα το παγκόσμιο εμπόριο και τις τιμές του πετρελαίου.
6. Το Ιράν αντεπιτίθεται βυθίζοντας αμερικανικό πολεμικό πλοίο
Ένας Αμερικανός πλοίαρχος του Ναυτικού στον Κόλπο είχε πει κάποτε ότι μία από τις απειλές που τον ανησυχούν περισσότερο είναι μια «επίθεση σμήνους».
Πρόκειται για το σενάριο όπου το Ιράν εξαπολύει ταυτόχρονα τόσο μεγάλο αριθμό drones υψηλής εκρηκτικότητας και ταχύπλοων τορπιλακάτων, ώστε ακόμη και τα ισχυρά συστήματα εγγύς άμυνας του αμερικανικού Ναυτικού να μην προλαβαίνουν να τα εξουδετερώσουν όλα.
Το Ναυτικό των IRGC έχει εδώ και χρόνια αντικαταστήσει το συμβατικό ιρανικό ναυτικό στον Κόλπο. Ορισμένοι από τους διοικητές του είχαν μάλιστα εκπαιδευτεί στο Ντάρτμουθ την εποχή του Σάχη.
Τα πληρώματα έχουν επικεντρώσει την εκπαίδευσή τους σε ανορθόδοξο ή «ασύμμετρο» πόλεμο, αναζητώντας τρόπους να παρακάμψουν ή να εξουδετερώσουν τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα του βασικού τους αντιπάλου, του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ.
Η βύθιση ενός αμερικανικού πολεμικού πλοίου, ενδεχομένως με αιχμαλωσία επιζώντων, θα αποτελούσε τεράστιο εξευτελισμό για τις ΗΠΑ.
Αν και θεωρείται απίθανο, αξίζει να θυμίσουμε ότι το 2000 το αντιτορπιλικό USS Cole υπέστη σοβαρές ζημιές από επίθεση αυτοκτονίας της Αλ Κάιντα στο λιμάνι του Άντεν, με 17 νεκρούς ναύτες, ενώ το 1987 ιρακινό αεροσκάφος χτύπησε κατά λάθος το USS Stark με δύο πυραύλους Exocet, σκοτώνοντας 37 ναύτες.
7. Κατάρρευση του καθεστώτος και βύθιση στο χάος
Αυτός είναι ένας απολύτως πραγματικός κίνδυνος και μία από τις βασικές ανησυχίες γειτονικών χωρών όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία.
Πέρα από το ενδεχόμενο εμφυλίου πολέμου, όπως στη Συρία, την Υεμένη και τη Λιβύη, υπάρχει και ο κίνδυνος, μέσα στο χάος, οι εθνοτικές εντάσεις να μετατραπούν σε ένοπλες συγκρούσεις, καθώς Κούρδοι, Βαλούχοι και άλλες μειονότητες θα προσπαθούσαν να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους σε ένα γενικευμένο κενό εξουσίας.
Μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής θα χαιρόταν με το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ίσως περισσότερο από όλους το Ισραήλ, το οποίο έχει ήδη καταφέρει σοβαρά πλήγματα στους συμμάχους του Ιράν στην περιοχή και θεωρεί υπαρξιακή απειλή το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Ωστόσο, κανείς δεν επιθυμεί η πολυπληθέστερη χώρα της Μέσης Ανατολής – με περίπου 93 εκατομμύρια κατοίκους – να βυθιστεί στο χάος, προκαλώντας ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή τη στιγμή είναι ότι ο πρόεδρος Τραμπ, έχοντας συγκεντρώσει μια τόσο ισχυρή στρατιωτική δύναμη κοντά στα σύνορα του Ιράν, θα αποφασίσει ότι πρέπει να δράσει για να μη χάσει το κύρος του, οδηγώντας σε έναν πόλεμο χωρίς σαφή κατάληξη και με απρόβλεπτες και δυνητικά καταστροφικές συνέπειες.
