Το τηλέφωνο δεν πιάνει. Το ίντερνετ “πέφτει”. Και στους δρόμους ακούγεται από μεγάφωνα μια προειδοποίηση που μοιάζει βγαλμένη από δυστοπία: “Μείνετε στα σπίτια σας, αλλιώς θα σας πυροβολήσουμε”.
Αυτή την εικόνα μεταφέρει από τη Θεσσαλονίκη μια οικογένεια Ιρανών, που μίλησε για το πώς λειτουργεί ένα καθεστώς που «κρατιέται με φόβο, ρουφιάνους και βία».
Και από προσωπική εμπειρία, δεν μπορώ παρά να συνυπογράψω. Πριν από 20 χρόνια, σε ακόμα πιό δύσκολες και σκληρές εποχές στο Ιράν, έζησα εκεί σχεδόν μία εβδομάδα με τον εικονολήπτη Χρήστο Μυλωνά, κάνοντας οδοιπορικά σε τρεις διαφορετικές πολεις, ξεκινώντας από την Τεχεράνη. Με πολύ έντονη την εικόνα να μας ακολουθούν σε κάθε βήμα μας σκοπίμως ορατά, αλλά και κρυμμένοι, μερικές δεκάδες πρακτόρων των μυστικών υπηρεσιών. Με τον ξεναγό και διερμηνέα να μας λέει κάθε τόσο: «Προσέχετε τί με ρωτάτε. Όχι πολιτικές ερωτήσεις. Θέλω το βράδυ να γυρίσω στην οικογένειά μου. Και εσείς να είστε σίγουροι ότι δεν θα σας πάρουν τις κασσέτες με αυτά που γυρίζουμε. Δείτε διακριτικά,αυτόν που κρατάει ένα «ξύλο» και κάνει πώς καθαρίζει το δενδρο μπροστά του από ξεραμένα φύλλα. Τηλε-μικρόφωνο είναι…». Εμπειρίες που πρέπει κάποια στιγμή να τις διηγηθώ από τις σελίδες της HuffPost.
Η «πλήρης συσκότιση» και ο φόβος για τους πίσω
Η οικογένεια ζει στην Ελλάδα εδώ και περίπου 25 χρόνια. Ο πατέρας, πρώην δημοσιογράφος και φωτορεπόρτερ στην πόλη Ραστ, περιγράφει ότι στο Ιράν «τίποτα δεν γράφεται χωρίς έλεγχο» και ότι ένα ρεπορτάζ που δεν άρεσε αρκούσε για να ξεκινήσουν πιέσεις και απειλές. Σύμφωνα με όσα αφηγείται, η αστυνομία τού ζήτησε κάποτε να γίνει πληροφοριοδότης μέσα από το ταξί του, με αντάλλαγμα χρήματα και όπλο. Για την οικογένεια, η φυγή δεν ήταν μόνο θέμα ασφάλειας, αλλά και μέλλοντος για την κόρη τους, τη Γιασμίν.
Η Γιασμίν, που έφυγε παιδί από το Ιράν, λέει ότι τις τελευταίες ημέρες η επικοινωνία με συγγενείς έχει σχεδόν κοπεί, καθώς υπάρχουν περιοχές με διακοπές ίντερνετ και ρεύματος, ακόμη και παρεμβάσεις σε δορυφορικά πιάτα. Στο ίδιο ρεπορτάζ καταγράφονται καταγγελίες για μαζικές συλλήψεις, νεκρούς που δεν παραδίδονται άμεσα στις οικογένειες και εκβιασμούς, είτε με οικονομικές απαιτήσεις είτε με πιέσεις για υπογραφές σε «δηλώσεις» που αλλάζουν την εκδοχή του θανάτου. Παράλληλα, η οικογένεια περιγράφει τις κινητοποιήσεις ως ένα ξέσπασμα που πυροδοτήθηκε και από την οικονομική ασφυξία: μισθοί που δεν ακολουθούν τις τιμές, αδυναμία αγοράς βασικών αγαθών και μια κοινωνία που «όταν χάσει τα πάντα, δεν φοβάται πια».
Τι λένε διεθνείς οργανώσεις και πρακτορεία: διακοπή ίντερνετ, καταστολή και «κουρτίνα» πληροφόρησης
Όσα περιγράφει η οικογένεια από τη Θεσσαλονίκη “κουμπώνουν” με μια ευρύτερη εικόνα που αποτυπώνεται σε ανακοινώσεις οργανώσεων και διεθνή ρεπορτάζ: η διακοπή του διαδικτύου εμφανίζεται ως βασικό εργαλείο για να περιοριστεί τόσο ο συντονισμός των διαμαρτυριών όσο και η ενημέρωση προς τα έξω.
Amnesty International: κάνει λόγο για σκόπιμο μπλοκάρισμα του ίντερνετ ώστε να «κρυφτεί» η έκταση παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τονίζοντας ότι η ίδια η διακοπή αποτελεί σοβαρή παραβίαση.
Reuters / NetBlocks: έχουν καταγράψει αναφορές για ευρείας κλίμακας ψηφιακό “μπλακ άουτ” σε Τεχεράνη και άλλες περιοχές εν μέσω διαδηλώσεων.
Committee to Protect Journalists (CPJ): επισημαίνει ότι ο σχεδόν καθολικός περιορισμός σύνδεσης δυσκολεύει καθοριστικά τη δουλειά των δημοσιογράφων και εντείνει τον “πνιγμό” της πληροφόρησης.
Σε τέτοιες συνθήκες, οι αριθμοί για νεκρούς και συλλήψεις διαφέρουν ανάλογα με την πηγή και είναι δύσκολο να επαληθευτούν ανεξάρτητα. Ενδεικτικά, διεθνή ρεπορτάζ (π.χ. Guardian/WSJ) και πρακτορεία αναφέρονται σε χιλιάδες νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις με βάση οργανώσεις και δίκτυα ακτιβιστών.
Η «εξορία» που δεν κόβει τον δεσμό
Η πιο βαριά λεπτομέρεια της μαρτυρίας δεν είναι καν οι αριθμοί. Είναι το συναίσθημα: ότι η ζωή «εδώ» (στη Θεσσαλονίκη, με οικογένεια, δουλειά και ελληνική καθημερινότητα) συνυπάρχει με ένα μόνιμο “κοίταγμα” προς το “εκεί”. Σε φίλους, συγγενείς, αναπάντητα μηνύματα, σιωπηλές κλήσεις.
Και κάπου ανάμεσα, ένα δίλημμα που μοιάζει κοινό για πολλές κοινότητες διασποράς: πώς μιλάς για μια χώρα όταν η χώρα σου απαντά με συσκότιση;
