Σε μια συμφωνία με σαφές γεωπολιτικό και γεωοικονομικό βάθος, που τοποθετεί την ΕΕ στον Ινδο-Ειρηνικό, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Αυστραλία ανακοίνωσαν σήμερα, έπειτα από οκτώ χρόνια διαπραγματεύσεων, την υιοθέτηση μιας πρωτοποριακής Σύμπραξης για την Ασφάλεια και την Άμυνα και παράλληλα κατέληξαν σε μια εκτεταμένη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, που καλύπτει από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έως την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, το καθεστώς των αυτοκινήτων και την προστασία εμβληματικών ευρωπαϊκών προϊόντων.
Επίσης, συμφώνησαν να ξεκινήσουν επίσημες διαπραγματεύσεις για τη σύνδεση της Αυστραλίας με το Horizon Europe, το μεγαλύτερο πρόγραμμα χρηματοδότησης έρευνας και καινοτομίας στον κόσμο.
Το τελικό κείμενο συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια συνάντησης στην Κανμπέρα μεταξύ της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Πρωθυπουργού της Αυστραλίας Άντονι Αλμπανίζι και αποτελεί την πιο πρόσφατη προσθήκη στο δίκτυο εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ στον στρατηγικής σημασίας Ινδο-Ειρηνικό, μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με την Ινδονησία το 2025 και την Ινδία στις αρχές του 2026.
Κατάργηση δασμών και ώθηση στις εξαγωγές
Στον πυρήνα της συμφωνίας βρίσκεται η σχεδόν πλήρης κατάργηση των δασμών, σε ποσοστό που προσεγγίζει το 100%, με άμεσο όφελος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ενώ οι εξαγωγές της ΕΕ προς την Αυστραλία εκτιμάται ότι θα αυξηθούν έως και κατά 33% την επόμενη δεκαετία, με την αξία τους να φτάνει έως τα 17,7 δισ. ευρώ ετησίως.
«Βασικοί τομείς με ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης περιλαμβάνουν τα γαλακτοκομικά (αναμένεται αύξηση έως και 48%), τα οχήματα (52%) και τα χημικά προϊόντα (20%). Οι επενδύσεις της ΕΕ στην Αυστραλία έχουν τη δυνατότητα να αυξηθούν κατά πάνω από 87%.» αναφέρει η Κομισιόν.
Πλήρες άνοιγμα της αγοράς αυτοκινήτων
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, καθώς από την πρώτη ημέρα η Αυστραλία θα προχωρήσει σε πλήρη απελευθέρωση της πρόσβασης στην αγορά για όλα τα επιβατικά αυτοκίνητα και τα λοιπά οχήματα, με εξαίρεση ορισμένες δασμολογικές γραμμές που αφορούν φορτηγά, για τις οποίες οι δασμοί θα καταργηθούν σταδιακά σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Πέραν των εισαγωγικών δασμών, η Αυστραλία εφαρμόζει σήμερα σύστημα φόρου πολυτελών αυτοκινήτων (luxury car tax), βάσει του οποίου τα οχήματα που υπερβαίνουν ένα συγκεκριμένο όριο τιμής επιβαρύνονται με φόρο κατά την εισαγωγή. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, η Αυστραλία συμφώνησε να αυξήσει το σχετικό όριο για τα ηλεκτρικά οχήματα στα 120.000 αυστραλιανά δολάρια, κάτω από το οποίο δεν εφαρμόζεται ο εν λόγω φόρος.
Όπως ενημερώνει η Κομισιόν, παρότι η ρύθμιση αυτή έχει γενική εφαρμογή (δηλαδή δεν αφορά αποκλειστικά την ΕΕ), τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά οχήματα αναμένεται να ωφεληθούν αναλογικά περισσότερο. Περίπου το 75% των ηλεκτρικών οχημάτων θα απαλλάσσεται από την καταβολή του φόρου πολυτελών αυτοκινήτων.
Άνοιγμα επιχειρηματικών ευκαιριών για ευρωπαϊκές εταιρείες
Η συμφωνία εξασφαλίζει προνομιακή πρόσβαση των ευρωπαϊκών εξαγωγών στην αυστραλιανή αγορά, με κατάργηση άνω του 99% των δασμών – που μεταφράζεται σε ετήσια εξοικονόμηση περίπου 1 δισ. ευρώ για τις επιχειρήσεις – και άνοιγμα της αγοράς υπηρεσιών σε βασικούς τομείς όπως τα χρηματοοικονομικά και οι τηλεπικοινωνίες.
Παράλληλα, διευρύνεται η πρόσβαση των ευρωπαϊκών εταιρειών σε δημόσιες συμβάσεις, κατοχυρώνονται κανόνες για τις διασυνοριακές ροές δεδομένων που απαγορεύουν την υποχρεωτική τοπική αποθήκευση, ενώ ενισχύονται οι εφοδιαστικές αλυσίδες κρίσιμων πρώτων υλών μέσω μείωσης δασμών και επενδυτικών ευκαιριών.
Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης ειδικό κεφάλαιο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, προκειμένου να διευκολυνθεί η εξαγωγική τους δραστηριότητα, και προβλέπει μέτρα για την κινητικότητα επαγγελματιών, με ποσοστώσεις εισόδου για μηχανικούς και ερευνητές που ενισχύουν την καινοτομία μεταξύ ΕΕ και Αυστραλίας.
Κρίσιμες πρώτες ύλες στο επίκεντρο
Πέραν του εμπορίου, στρατηγικό βάρος αποκτά το σκέλος των πρώτων υλών. Κομβικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η πρόσβαση της ΕΕ σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το λίθιο, το αλουμίνιο και το μαγγάνιο, που είναι απαραίτητες για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Η συμφωνία προβλέπει μείωση δασμών, απαγόρευση εξαγωγικών περιορισμών και δημιουργία επενδυτικών ευκαιριών, καθιστώντας την αυστραλιανή αγορά πιο προβλέψιμη και σταθερή για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής έντασης, το σκέλος αυτό θεωρείται από τα πιο στρατηγικά της συμφωνίας.
Αγροδιατροφικός τομέας: εξαγωγές με «δίχτυ προστασίας»
Στον αγροδιατροφικό τομέα, όπου η ΕΕ ήδη διατηρεί πλεόνασμα ύψους 2,3 δισ. ευρώ, η συμφωνία αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τις εξαγωγές, καταργώντας δασμούς σε βασικά προϊόντα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα τυριά (με σταδιακή κατάργηση εντός τριετίας), το κρασί και ο αφρώδης οίνος (από την πρώτη ημέρα), φρούτα και λαχανικά, σοκολάτα, προϊόντα ζαχαροπλαστικής και πλήθος μεταποιημένων αγροτικών προϊόντων.
Την ίδια στιγμή, η συμφωνία επιχειρεί να ισορροπήσει τις ευαισθησίες των ευρωπαίων αγροτών, περιορίζοντας την πρόσβαση της Αυστραλίας στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω αυστηρών ποσοστώσεων (tariff rate quotas) για προϊόντα όπως το βοδινό κρέας, το πρόβειο και αιγοπρόβειο κρέας, η ζάχαρη και το ρύζι. Οι ποσοστώσεις αυτές αντιστοιχούν σε μικρό ποσοστό της ευρωπαϊκής κατανάλωσης και εφαρμόζονται σταδιακά, ενώ συνοδεύονται από μηχανισμό διασφάλισης που επιτρέπει την άμεση παρέμβαση της ΕΕ σε περίπτωση διαταραχής της αγοράς.
Προστασία και για τη Μαστίχα Χίου
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων, με τη συμφωνία να καλύπτει 165 ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα και 231 αλκοολούχα ποτά. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η Μαστίχα Χίου, μαζί με άλλα εμβληματικά προϊόντα όπως το Comté και το Ιρλανδέζικο Ουίσκι (Irish Whiskey), ενισχύοντας την προστασία της ευρωπαϊκής αγροδιατροφικής ταυτότητας στις διεθνείς αγορές.
Πρόβλεψη και για το κρασί
Ξεχωριστό κεφάλαιο αφορά τον τομέα του κρασιού, όπου ΕΕ και Αυστραλία συμφώνησαν σε επικαιροποιημένη διμερή συμφωνία που διασφαλίζει την προστασία άνω των 1.600 ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων οίνου, με την προσθήκη περισσότερων από 50 νέων ονομασιών.
Παράλληλα, επιλύεται το ζήτημα της χρήσης της ονομασίας «Prosecco», με πρόβλεψη μεταβατικής περιόδου δέκα ετών, μετά την οποία οι αυστραλιανοί παραγωγοί δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν την ονομασία για εξαγωγές.
Σε επίπεδο βιωσιμότητας, η συμφωνία ενσωματώνει δεσμευτικές προβλέψεις για τη Συμφωνία των Παρισίων, τα εργασιακά δικαιώματα και την περιβαλλοντική προστασία, ενώ προβλέπει ακόμη και τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης βασικών υποχρεώσεων, στοιχείο που ενισχύει τη νομική της βαρύτητα.
Άμυνα και Ασφάλεια
Συνολικά, η συμφωνία ΕΕ–Αυστραλίας δεν αποτελεί απλώς ένα εμπορικό πλαίσιο, αλλά εντάσσεται στη στρατηγική της Ένωσης για ενίσχυση της οικονομικής της ασφάλειας και της παρουσίας στον Ινδο-Ειρηνικό, σε μια περίοδο αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο και η Σύμπραξη για την Ασφάλεια και την Άμυνα προβλέπει τη θεσμοθέτηση διαλόγων που θα επιτρέπουν στενότερο συντονισμό στις στρατηγικές προτεραιότητες, μετατρέποντας κοινές αξίες και συμφέροντα σε πρακτική συνεργασία, όπως αναφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Περιλαμβάνει την ενίσχυση της συνεργασίας στη διαχείριση κρίσεων και στις αποστολές και επιχειρήσεις της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας, συμπεριλαμβανομένων ασκήσεων, εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και την αναβάθμιση της συνεργασίας σε τομείς όπως η θαλάσσια ασφάλεια, η κυβερνοασφάλεια και η αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και ξένης χειραγώγησης πληροφοριών.
Παράλληλα, προβλέπεται στενός συντονισμός σε αναδυόμενες και ανατρεπτικές τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και σε ζητήματα ασφάλειας του διαστήματος, μη διάδοσης και αφοπλισμού, ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών για την επιχειρησιακή εικόνα σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, στήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων εταίρων ιδίως στον Ινδο-Ειρηνικό και ενίσχυση του συντονισμού σε πολυμερή και περιφερειακά φόρα. Η συνεργασία αυτή σχεδιάζεται να εμβαθύνει σταδιακά, με ευέλικτη και προσανατολισμένη στο μέλλον προσέγγιση, ώστε να ανταποκρίνεται στις εξελισσόμενες προκλήσεις ασφάλειας.
Επόμενα βήματα
Τα διαπραγματευμένα κείμενα αναμένεται να δημοσιευθούν σύντομα και να ακολουθήσουν οι εσωτερικές διαδικασίες της ΕΕ, πριν η Επιτροπή υποβάλει την πρόταση στο Συμβούλιο για υπογραφή και σύναψη. Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μετά την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, την απόφαση του Συμβουλίου και την κύρωσή της από την Αυστραλία.
