Η ενέργεια θα βρίσκεται στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής της 19ης και, πιθανά, της 20ής Μαρτίου, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να αναζητούν επειγόντως τρόπους συγκράτησης του κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει πιέσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σύμφωνα με ανώτατους αξιωματούχους της ΕΕ, η ευρωπαϊκή απάντηση διαμορφώνεται πλέον σε τρία διακριτά επίπεδα, άμεσο, βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο/μακροπρόθεσμο ενώ, σύμφωνα με το προσχέδιο συμπερασμάτων που έχει δει η HuffPost, οι ηγέτες ζητούν από την Επιτροπή τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής «εργαλειοθήκης» έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση της νέας ανόδου στις τιμές ενέργειας.
Στόχος είναι να αντιμετωπιστεί ταυτόχρονα η τρέχουσα πίεση στις τιμές και οι δομικές αδυναμίες της αγοράς ενέργειας, με παρεμβάσεις που καλύπτουν το σύνολο των παραγόντων που διαμορφώνουν τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων της φορολογίας, των δικτύων και του κόστους άνθρακα.
Σύμφωνα με ανώτατο αξιωματούχο της ΕΕ, η ενεργειακή διάσταση της συζήτησης αποκτά πλέον τρία επίπεδα: τη διαχείριση της άμεσης κρίσης, τη διόρθωση των δομικών αδυναμιών της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και τη μακροπρόθεσμη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Όπως επισημαίνει η ίδια πηγή, το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη παραμένουν αισθητά υψηλότερες σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες, «και σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ υψηλότερες από ό,τι στις ΗΠΑ ή την Κίνα», γεγονός που πλήττει ευθέως την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Στο άμεσο πεδίο, η νέα άνοδος των τιμών λόγω του πολέμου με το Ιράν, αν και δεν έχει φτάσει ακόμη τα επίπεδα του 2022, προκαλεί ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όπως τονίζουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, οι αυξήσεις «είναι αναπόφευκτο να επηρεάσουν τις τιμές ενέργειας», με τους ηγέτες να καλούνται να αντιδράσουν ταχύτερα σε σχέση με την προηγούμενη κρίση, ώστε να περιοριστεί η πίεση στους καταναλωτές, αφού όπως επισημαίνεται η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές ενέργειας» και απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση.
Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκεται η ανάγκη παρέμβασης στα επιμέρους στοιχεία που διαμορφώνουν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας από τη φορολογία και το κόστος των καυσίμων έως τα δίκτυα και το σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS). Όπως αναφέρει ανώτατος αξιωματούχος, «όλα τα στοιχεία της τιμής πρέπει να αναλυθούν», καθώς η επίδρασή τους διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με το προσχέδιο συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει «χωρίς καθυστέρηση» μια εργαλειοθήκη στοχευμένων προσωρινών μέτρων για την αντιμετώπιση των πρόσφατων αυξήσεων στις τιμές των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων. Επιπλέον, η Επιτροπή καλείται να προτείνει μέτρα «σε όλους τους παράγοντες που διαμορφώνουν τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τη μείωση των τιμών βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες μεταξύ των κρατών-μελών και χωρίς να υπονομεύονται τα μακροπρόθεσμα επενδυτικά κίνητρα για καθαρές μορφές ενέργειας».
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω της επιστολής της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προς τους «27» έχει ήδη σκιαγραφήσει πιο συγκεκριμένα εργαλεία παρέμβασης όπου χωρίς να γίνεται ρητή αναφορά σε πλαφόν, εξετάζονται προσωρινοί μηχανισμοί για τον περιορισμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών φυσικού αερίου στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.
Όπως αναφέρεται, σε εξαιρετικές περιστάσεις τα κράτη-μέλη μπορούν να εξετάσουν προσωρινούς μηχανισμούς για τον περιορισμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών φυσικού αερίου στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπως στοχευμένες επιδοτήσεις ή παρεμβάσεις στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα παραμένουν προσωρινά και δεν διαταράσσουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.
Αξίζει να σημειωθεί ότι προ ημερών ευρωπαϊκές πηγές της αγοράς προειδοποιούσαν ότι μια ενδεχόμενη παρέμβαση τύπου πλαφόν στις τιμές φυσικού αερίου θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την αγορά, καθώς σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά LNG, τεχνητός περιορισμός των τιμών στην Ευρώπη ενδέχεται να οδηγήσει φορτία προς άλλες περιοχές με υψηλότερες αποδόσεις, περιορίζοντας τις διαθέσιμες προμήθειες.
Παράλληλα, η επιστολή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη της βιομηχανίας, επισημαίνοντας ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν το υφιστάμενο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την καθαρή βιομηχανία (CISAF). Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η δυνατότητα αντιστάθμισης έως και του 80% του έμμεσου κόστους άνθρακα για ενεργοβόρες επιχειρήσεις που πλήττονται από το υψηλό ενεργειακό κόστος.
Το ETS αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της συζήτησης: από τη μία πλευρά επισημαίνεται η επίδρασή του στις τελικές τιμές και η μεταβλητότητά του, από την άλλη όμως τονίζεται ότι πρόκειται για «αναγκαίο και καθιερωμένο εργαλείο αγοράς». Στο ίδιο μήκος κύματος, σύμφωνα με το προσχέδιο συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί την αναθεώρησή του έως τον Ιούλιο του 2026, με στόχο τη μείωση της μεταβλητότητας της τιμής του άνθρακα, διατηρώντας παράλληλα τον κεντρικό του ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση.
Ωστόσο, παρά την πίεση για άμεσες λύσεις, η πλειονότητα των κρατών-μελών εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε μια ριζική αλλαγή του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών-μελών δεν επιθυμεί αλλαγές στο υφιστάμενο μοντέλο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αναφέρει χαρακτηριστικά ευρωπαϊκή πηγή.
Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, ο οποίος προ ημερών υπογράμμισε ότι η Ένωση έχει σαφές συμφέρον να διατηρήσει τη δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας όπως είναι σήμερα, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν βρισκόμαστε σε κρίση ασφάλειας εφοδιασμού, αλλά σε κρίση τιμών».
Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η κατεύθυνση παραμένει σαφής: επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και ενίσχυση της εγχώριας καθαρής παραγωγής.
Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί «την πιο αποτελεσματική στρατηγική» για τη μείωση των τιμών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη ανανεώσιμων και χαμηλών εκπομπών πηγών ενέργειας και αποθήκευσης, αλλά και την πυρηνική ενέργεια . Ο συνδυασμός των όλων αυτών κατά την πρόεδρο της Κομισιόν αποτελεί τον μόνο τρόπο για να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ασταθείς διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων.
Τέλος, οι ηγέτες δίνουν σαφές σήμα επιτάχυνσης των ενεργειακών υποδομών, καλώντας για συμφωνία εντός του 2026 σε ένα φιλόδοξο «grids package», με στόχο την ταχεία ανάπτυξη δικτύων, την ενίσχυση των διασυνδέσεων και τη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής και ολοκληρωμένης αγοράς ενέργειας. Παράλληλα, καλούν σε επιτάχυνση της υλοποίησης της «Energy Union 2030», με στόχο την ενίσχυση της ηλεκτροποίησης και τη μείωση του κόστους ενέργειας.
Ωστόσο, το ζητούμενο αυτής της Συνόδου παραμένει πολιτικό. Η Ευρώπη συνεδριάζει για ακόμη μία φορά υπό καθεστώς κρίσης, με την ατζέντα να εκτείνεται πέρα από την ενέργεια και να περιλαμβάνει τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη στήριξη της βιομηχανικής της βάσης, τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, καθώς και τα ζητήματα ασφάλειας και άμυνας. Σε αυτό το περιβάλλον, όπου ενέργεια, γεωπολιτική και οικονομία παραμένουν άρρηκτα συνδεδεμένες, το διακύβευμα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο να περιορίσει τις άμεσες επιπτώσεις της κρίσης, αλλά να αποτρέψει ένα νέο, ευρύτερο οικονομικό σοκ με άμεσες συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα και τη βιομηχανική της βάση. Ακόμη περισσότερο πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στο τέλος της ημέρας, το βάρος των επιλογών αυτών μεταφέρεται στους Ευρωπαίους πολίτες, οι οποίοι ήδη βιώνουν τις επιπτώσεις των προηγούμενων κρίσεων και αναπόφευκτα θα κληθούν να απορροφήσουν και το κόστος των επόμενων αποφάσεων.
