ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ – ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Με στοχευμένα και προσωρινού χαρακτήρα μέτρα, και όχι με οριζόντιες «έκτακτες» παρεμβάσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να περιορίσει το νέο ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, όπως προέκυψε από τη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών, με την Κομισιόν να προετοιμάζει παρεμβάσεις και σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, σε όλα τα επιμέρους στοιχεία της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας.
Την ίδια στιγμή, ενεργοποιεί ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο, τον «ETS Investment Booster», ύψους 30 δισ. ευρώ, μέσω του συστήματος εμπορίας ρύπων (ETS – Emissions Trading System), για έργα απανθρακοποίησης.
Όπως ανέφερε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη συνέντευξη Τύπου μετά το πέρας της Συνόδου, ο ενεργειακός εφοδιασμός της ΕΕ είναι διασφαλισμένος. Ωστόσο, η Ευρώπη «δεν είναι άτρωτη στις παγκόσμιες αυξήσεις τιμών», επισημαίνοντας ότι «μόνο σήμερα η τιμή του φυσικού αερίου αυξήθηκε κατά 30% μετά τις επιθέσεις σε υποδομές στο Κατάρ».
Εκανε λόγο για «απερίσκεπτες επιθέσεις σε υποδομές και εμπορικά πλοία», που αυξάνουν το κόστος και εντείνουν τους κινδύνους για τη μελλοντική τροφοδοσία, ενώ για τον περιορισμό των επιπτώσεων, τόνισε ότι απαιτείται δράση με «άμεσα μέτρα ανακούφισης όπου είναι δυνατόν και διαρθρωτικές αλλαγές όπου είναι αναγκαίο».
Διορθώσεις βάσει εργαλειοθήκης
Στο ίδιο πλαίσιο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως προκύπτει από τα συμπεράσματα της Συνόδου, καλούν την Επιτροπή να παρουσιάσει χωρίς καθυστέρηση μια εργαλειοθήκη στοχευμένων και προσωρινών μέτρων για την αντιμετώπιση των πρόσφατων αυξήσεων στις τιμές των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων.
Παράλληλα, ζητούν την άμεση παρουσίαση παρεμβάσεων σε όλες τις συνιστώσες της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τη μείωση των τιμών και τον περιορισμό της έντονης μεταβλητότητας βραχυπρόθεσμα, ιδίως για τους ενεργοβόρους τομείς, «λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές καταστάσεις μεταξύ των κρατών-μελών».
Τέσσερις συνιστώσες για την ενέργεια
Ανταποκρινόμενη, η φον ντερ Λάιεν εστίασε σε τέσσερις βασικές συνιστώσες που, όπως είπε, καθορίζουν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Ενεργειακό κόστος και κρατικές ενισχύσεις
Το πρώτο στοιχείο είναι, όπως ανέφερε, το ίδιο το ενεργειακό κόστος, που αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος περίπου το μισό της τελικής τιμής, κατά μέσο όρο 56% στην ΕΕ.
«Τα κράτη-μέλη μπορούν ήδη να χρησιμοποιούν κρατικές ενισχύσεις για να αντισταθμίσουν την αύξηση του κόστους της ενέργειας», σημείωσε, διαβεβαιώνοντας ότι θα δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία για τον σκοπό αυτό.
«Συμφωνήσαμε επίσης να συνεργαστούμε στενά με τα κράτη-μέλη που αναπτύσσουν εθνικά σχήματα, ώστε να μετριαστεί περαιτέρω ο αντίκτυπος του κόστους καυσίμων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.»
Η κατεύθυνση αυτή ανοίγει τον δρόμο για πιο άμεσες παρεμβάσεις από τα κράτη-μέλη, αν και συνοδεύεται από ανησυχίες ότι μπορεί να ενισχύσει τις ανισότητες, καθώς τα δημοσιονομικά περιθώρια δεν είναι τα ίδια σε όλες τις χώρες.
Χρεώσεις δικτύου
Συνεχίζοντας, η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε στο δεύτερο στοιχείο που διαμορφώνει την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, τις χρεώσεις δικτύου.
Όπως είπε, αυτές αντιστοιχούν κατά μέσο όρο περίπου στο 18%, ενώ προανήγγειλε νομοθετική πρόταση για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των υποδομών, προσθέτοντας ότι θα επιτραπεί στα κράτη-μέλη να μειώσουν τις σχετικές χρεώσεις για ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Φορολογία και τέλη
Στη συνέχεια, εστίασε στο τρίτο στοιχείο της τιμής, που αφορά τη φορολογία και τα τέλη:
«Το τρίτο στοιχείο της τιμής είναι οι φόροι και οι επιβαρύνσεις, που αντιστοιχούν κατά μέσο όρο περίπου στο 15% στην Ευρωπαϊκή Ένωση» είπε και εξήγησε ότι η κατάσταση διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται πολύ περισσότερο από το φυσικό αέριο έως και 15 φορές περισσότερο.
«Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί. Γι’ αυτό θα προτείνουμε τη θέσπιση χαμηλότερων φορολογικών συντελεστών για την ηλεκτρική ενέργεια και θα διασφαλίσουμε ότι η ηλεκτρική ενέργεια θα φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα.»
Η κατεύθυνση αυτή επιβεβαιώνει ότι η άμεση απάντηση της ΕΕ θα κινηθεί κυρίως μέσω φορολογικών παρεμβάσεων, κρατικών ενισχύσεων και προσαρμογών στα δίκτυα, προκειμένου να απορροφηθεί μέρος των αυξήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
Στο επίκεντρο το ETS: παρεμβάσεις τώρα, αναθεώρηση έως τον Ιούλιο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS – Emissions Trading System), το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής προσπάθειας για τον περιορισμό των τιμών ενέργειας, αλλά και έντονων διαφωνιών μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς επηρεάζει άμεσα το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για βιομηχανία και καταναλωτές.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που δεν αμφισβητούν τον ρόλο του ETS, ωστόσο δίνει έμφαση στην ανάγκη περιορισμού των επιπτώσεών του στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας.
Εντέλει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέληξε σε συμβιβαστική γραμμή, καλώντας την Επιτροπή να παρουσιάσει συνολική αναθεώρηση του ETS έως τον Ιούλιο του 2026, με στόχο τη μείωση της μεταβλητότητας της τιμής του άνθρακα και τον περιορισμό των επιπτώσεων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να χαθεί ο επενδυτικός του ρόλος.
Όπως ανέφερε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, το σύστημα «λειτουργεί», καθώς έχει μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου και την εξάρτηση από εισαγωγές, αλλά «χρειάζεται εκσυγχρονισμό και μεγαλύτερη ευελιξία».
Έτσι στο άμεσο επίπεδο, η Επιτροπή προχωρά εντός των επόμενων ημερών σε στοχευμένες παρεμβάσεις.
Συγκεκριμένα, θα προχωρήσει στην επικαιροποίηση των δεικτών αναφοράς (benchmarks) για τις δωρεάν κατανομές δικαιωμάτων εκπομπών, λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες της βιομηχανίας, καθώς και στην ενίσχυση του αποθεματικού σταθερότητας της αγοράς (Market Stability Reserve), προκειμένου να μειωθούν οι διακυμάνσεις στις τιμές άνθρακα.
Παράλληλα, σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, η Επιτροπή προχωρά στην αναθεώρηση του ETS, η οποία θα περιλαμβάνει μια πιο ρεαλιστική πορεία για τις δωρεάν κατανομές δικαιωμάτων εκπομπών στη βιομηχανία μετά το 2034, καθώς και τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τον ναυτιλιακό τομέα.
Τέλος, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και στην απανθρακοποίηση, επισημαίνοντας ότι θα διατεθεί σημαντική χρηματοδοτική στήριξη προς τη βιομηχανία.
first come, first serve
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η δημιουργία του «ETS Investment Booster», ύψους 30 δισ. ευρώ, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από περίπου 400 εκατομμύρια δικαιώματα εκπομπών του ETS και θα κατευθυνθεί σε έργα που μειώνουν τις εκπομπές.
Η χρηματοδότηση δεν θα κατανέμεται αυτόματα στα κράτη-μέλη, αλλά θα δίνεται σε συγκεκριμένα έργα που είναι έτοιμα να υλοποιηθούν. Με απλά λόγια, όποιος έχει έτοιμο σχέδιο και προλάβει να το καταθέσει πρώτος, θα λαμβάνει και τη χρηματοδότηση («first come, first serve»), με στόχο να ξεκινήσουν άμεσα οι επενδύσεις.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική έμφαση στην «αλληλεγγύη», με διασφαλισμένη πρόσβαση για τα κράτη-μέλη χαμηλότερου εισοδήματος, ώστε να μην μείνουν εκτός της χρηματοδότησης.
