Με «κλειδωμένα» με νόμο τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου για 90 μέρες και τα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου για τρέχουσα χρήση στην Ελλάδα, να αντιστοιχούν θεωρητικά σε μόλις έναν μήνα κατανάλωσης και το φυσικό αέριο να καταγράφει εκρηκτικές αυξήσεις, ο ενεργειακός επιθεωρητής Μιχάλης Χριστοδουλίδης κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. «Είμαστε στα πρόθυρα μιας νέας, ίσως χειρότερης ενεργειακής κρίσης από το καλοκαίρι του 2022. Και το χειρότερο; Δεν μάθαμε από τα παθήματά μας», λέει στη HuffPost.
Πετρέλαιο: «Έχουμε για περίπου 32 μέρες»
Η συζήτηση ξεκινά από έναν αριθμό που προκαλεί εντύπωση. Σύμφωνα με διεθνείς ενεργειακές βάσεις δεδομένων (EIA/BP), η Ελλάδα διαθέτει περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια αποδεδειγμένων αποθεμάτων για τρέχουσα χρήση. Και από τη στιγμή που η ημερήσια κατανάλωση κινείται κοντά στα 300.000–310.000 βαρέλια, ο υπολογισμός είναι απλός: 10.000.000 ÷ 310.000 = 32 ημέρες.
«Βέβαια έχουμε συνεχείς εισαγωγές και παραλαβές», διευκρινίζει ο κ. Χριστοδουλίδης. «Όμως ο αριθμός δείχνει πόσο μικρή είναι η εγχώρια βάση σε σχέση με τη ζήτηση».
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ελλάδα παραμένει πλήρως εξαρτημένη από τη διεθνή αγορά.
Τα υποχρεωτικά στρατηγικά αποθέματα
Εδώ όμως η HuffPost διευκρινίζει κάτι πάρα πολύ σημαντικό. Υπάρχει ευρωπαϊκή και εθνική υποχρέωση για διατήρηση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου 90 ημερών. Και είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα από τα «αποδεδειγμένα αποθέματα» των 10 εκατ. βαρελιών για την τρέχουσα χρήση.
Τι προβλέπει ο νόμος για τα 90ήμερα αποθέματα
Η βάση είναι η Οδηγία 2009/119/ΕΚ η οποία υποχρεώνει όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ να διατηρούν ελάχιστα αποθέματα αργού πετρελαίου ή/και προϊόντων πετρελαίου. Η υποχρέωση είναι: είτε 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών είτε 61 ημέρες εσωτερικής κατανάλωσης, ανάλογα με το ποιο μέγεθος είναι μεγαλύτερο.
Η Ελλάδα έχει ενσωματώσει την οδηγία στο εθνικό δίκαιο με τον Νόμο 3054/2002 (όπως έχει τροποποιηθεί).
Είναι αυτά τα 10 εκατ. βαρέλια;
Τα 10 εκατ. βαρέλια που εμφανίζονται στις διεθνείς βάσεις ως «proven reserves» είναι:
Γεωλογικά αποδεδειγμένα αποθέματα στο υπέδαφος
Πιθανώς εκμεταλλεύσιμα
Όχι απαραίτητα εξορυγμένα
Όχι στρατηγικά αποθηκευμένα
Αντίθετα, τα 90ήμερα αποθέματα είναι φυσικά αποθηκευμένα καύσιμα
Σε δεξαμενές
Διαθέσιμα σε περίπτωση διακοπής εφοδιασμού
Υποχρεωτικά βάσει ευρωπαϊκού δικαίου
Πόσο είναι αυτό σε αριθμούς για την Ελλάδα;
Αν πάρουμε μια τάξη μεγέθους:
Κατανάλωση: 310.000 βαρέλια/ημέρα
90 ημέρες 27–28 εκατομμύρια βαρέλια
Άρα τα στρατηγικά αποθέματα που υποχρεούται να τηρεί η χώρα είναι πολλαπλάσια των 10 εκατ. βαρελιών που αναφέρονται ως proven reserves.
Σημαντικό:
Τα στρατηγικά αποθέματα δεν είναι «κρατικά βαρέλια» μόνο. Υποχρέωση διατήρησης έχουν και ιδιωτικές εταιρείες (διυλιστήρια/εισαγωγείς), υπό κρατική εποπτεία.
Άρα τι σημαίνει πρακτικά;
- Τα 10 εκατ. βαρέλια δεν είναι το «μαξιλάρι ασφαλείας» της χώρας.
- Το κράτος (και η αγορά) είναι υποχρεωμένοι να διατηρούν πολύ μεγαλύτερα αποθέματα.
- Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη φυσικής ποσότητας 90 ημερών, αλλά το κόστος αντικατάστασης αν η διεθνής τιμή εκτιναχθεί.
Δηλαδή, ακόμη κι αν υπάρχουν αποθέματα, αν το Brent πάει στα 100–120 δολάρια, το κόστος θα μετακυλιστεί.
Brent πάνω από τα 80 δολάρια – Η αμόλυβδη ήδη ανεβαίνει
Το διεθνές πετρέλαιο Brent έχει ήδη ξεπεράσει τα 80 δολάρια το βαρέλι, με τις αγορές να προεξοφλούν περαιτέρω άνοδο, ακόμη και προς τα 100 δολάρια εάν η γεωπολιτική κλιμάκωση συνεχιστεί.
Στην αντλία, η εικόνα έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει: Από 1,74 ευρώ μέση τιμή αμόλυβδης, σε 1,79–1,80 ευρώ στην Αττική και υψηλότερα σε νησιωτικές περιοχές.
Ο κ. Χριστοδουλίδης κάνει λόγο για φαινόμενα πρόωρης ανατίμησης:
«Όταν έχεις αποθέματα αγορασμένα σε χαμηλότερη τιμή και αυξάνεις άμεσα με την ανακοίνωση μιας κρίσης, αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Χρειάζεται έλεγχος».
Το πραγματικά ανησυχητικό: Το φυσικό αέριο
Αν το πετρέλαιο προβληματίζει, το φυσικό αέριο ανησυχεί περισσότερο. Οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται περίπου στο 30% πληρότητας, όταν πέρσι την ίδια περίοδο ήταν κοντά στο 45%.
Παράλληλα, η τιμή στο ολλανδικό χρηματιστήριο (TTF):
Από 32 ευρώ/MWh στα τέλη Φεβρουαρίου, εκτοξεύθηκε στα 57–58 ευρώ/MWh μέσα σε λίγες ημέρες, δηλαδή αύξηση περίπου 78%.
«Αν αυτή η κλιμάκωση κρατήσει τρεις εβδομάδες», προειδοποιεί, «οι τιμές μπορεί να ξεπεράσουν τα 130 ευρώ/MWh, επίπεδα που είδαμε το καλοκαίρι του 2022».
Τι σημαίνει αυτό για τα τιμολόγια ρεύματος
Η αύξηση στη θερμική μεγαβατώρα επηρεάζει άμεσα την ηλεκτρική μεγαβατώρα.
«Από τα 14 λεπτά/kWh στα πράσινα τιμολόγια, δεν αποκλείεται να δούμε τιμές πάνω από τα 25 λεπτά», σημειώνει.
Ωστόσο, για όσους έχουν «μπλε» σταθερό τιμολόγιο, διευκρινίζει:
«Οι πάροχοι δεν μπορούν να αλλάξουν μονομερώς τιμή πριν από 6 μήνες ενημέρωσης. Πάντως πολλές εταιρείες αγοράζουν ρεύμα από την προθεσμιακή αγορά (forward market), όπου έχουν ήδη κλειδώσει χαμηλότερες τιμές για 2–4 χρόνια.
LNG: Η ακριβή στροφή
Η Ελλάδα και η Ευρώπη έχουν μειώσει σημαντικά την εξάρτηση από το ρωσικό αγωγό αερίου και στράφηκαν στο LNG.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο κ. Χριστοδουλίδης:
Το 2024: περίπου 58% προερχόταν από ΗΠΑ, 32% από Ρωσία.
Σήμερα: το αμερικανικό LNG φτάνει στο 78%, ενώ το ρωσικό περιορίζεται στο 12% και βαίνει προς 5%.
Το LNG είναι ακριβότερο από το αγωγό φυσικό αέριο και αυτή η ανατροπή ισορροπίας πιέζει επιπλέον τις τιμές.
«Η βιομηχανία στενάζει – και αυτό θα περάσει στο ράφι»
«Όταν αυξάνεται το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας, δεν μένει εκεί. Μετακυλίεται στο τελικό προϊόν. Από το ψωμί μέχρι το βιομηχανικό αγαθό στο ράφι», τονίζει.
Η ενεργειακή αλυσίδα επηρεάζει τελικά το σύνολο του πληθωρισμού.
«Δεν μάθαμε από το 2022»
Ο κ. Χριστοδουλίδης εμφανίζεται ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στην ευρωπαϊκή στρατηγική:
«Περάσαμε μια μεγάλη ενεργειακή κρίση το 2022. Τα παθήματα έπρεπε να γίνουν μαθήματα. Όμως δεν ακολουθήσαμε ενιαία ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Κάθε χώρα κινείται μόνη της».
Και καταλήγει με προειδοποίηση:
«Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας νέας, πιθανώς χειρότερης ενεργειακής κρίσης. Αν συνεχιστεί η γεωπολιτική κλιμάκωση, αυτό που ζήσαμε το καλοκαίρι του 2022 μπορεί να μοιάζει ήπιο».
Η εικόνα που σκιαγραφείται δεν είναι απλώς ανησυχητική. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι θεωρία Είναι καθημερινότητα. Και, όπως δείχνουν οι αριθμοί, η Ελλάδα παραμένει ευάλωτη σε κάθε διεθνή αναταραχή.
