Ίδρυση εταιρείας μέσα σε 48 ώρες, με κόστος έως 100 ευρώ και χωρίς ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, η νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το EU Inc. (ενιαία ευρωπαϊκή εταιρική μορφή), που αποτελεί τον πυρήνα του λεγόμενου «28ου καθεστώτος» (28th regime) για τις επιχειρήσεις στην ΕΕ.
Η πρόταση βασίζεται, μεταξύ άλλων, στα συμπεράσματα της έκθεσης του Μάριο Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα, η οποία υπογραμμίζει την ανάγκη μείωσης του κατακερματισμού και δημιουργίας συνθηκών που θα επιτρέψουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αναπτυχθούν και να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Ωστόσο υπάρχουν αντιδράσεις από συνδικαλιστικές οργανώσεις και ευρωβουλευτές οι οποίοι εκφράζουν φόβους, παρά τις διαβεβαιώσεις της Κομισιόν, ότι θα υπάρξει παράκαμψη των εθνικών κανόνων εργασίας και των συλλογικών συμβάσεων.
Η πρωτοβουλία, όπως ενημερώνει η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιχειρεί να απαντήσει σε ένα από τα βασικά προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας: τον κατακερματισμό της Ενιαίας Αγοράς, όπου οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν σε 27 διαφορετικά νομικά συστήματα και περισσότερες από 60 εταιρικές μορφές. Όπως προκύπτει και από τη διαβούλευση της Επιτροπής, πάνω από το 80% των επιχειρήσεων θεωρεί ότι η πολυπλοκότητα αυτή αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την ίδρυση, λειτουργία ή ακόμη και το κλείσιμο μιας εταιρείας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κομισιόν προτείνει το EU Inc. ως ένα προαιρετικό ενιαίο εταιρικό νομικό πλαίσιο (corporate legal framework), το οποίο οι επιχειρήσεις θα μπορούν να επιλέγουν αντί των εθνικών καθεστώτων. Το EU Inc. αφορά το ίδιο το εταιρικό δίκαιο από την ίδρυση έως τη λειτουργία και τη διάλυση μιας εταιρείας και συνιστά τη βασική συνιστώσα του ευρύτερου «28ου καθεστώτος», το οποίο περιλαμβάνει επιπλέον μέτρα για χρηματοδότηση, φορολογία, ψηφιοποίηση και κινητικότητα εργαζομένων.
Όπως δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στόχος είναι «να γίνει δραστικά ευκολότερη η ίδρυση και η ανάπτυξη επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη», με ορίζοντα «μία Ευρώπη μία αγορά έως το 2028».
Τα βασικά χαρακτηριστικά του EU Inc.
Ταχύτερη ίδρυση : Οι επιχειρηματίες, οι ιδρυτές και οι εταιρείες θα μπορούν να ιδρύουν μια εταιρεία EU Inc. εντός 48 ωρών, με κόστος κάτω των 100 ευρώ και χωρίς απαίτηση ελάχιστου μετοχικού κεφαλαίου.
Απλούστερες διαδικασίες : Οι εταιρείες EU Inc. θα χρειάζεται να υποβάλλουν τα στοιχεία τους μόνο μία φορά, μέσω ενιαίας ευρωπαϊκής διεπαφής που θα συνδέει τα εθνικά μητρώα επιχειρήσεων. Σε δεύτερο στάδιο, η Επιτροπή θα δημιουργήσει ένα νέο κεντρικό ευρωπαϊκό μητρώο. Οι εταιρείες EU Inc. θα λαμβάνουν αριθμό φορολογικού μητρώου και ΦΠΑ χωρίς να απαιτείται επανυποβολή εγγράφων.
Πλήρως ψηφιακή λειτουργία: Οι εταιρικές διαδικασίες θα είναι ψηφιακές εξ ορισμού σε όλο τον κύκλο ζωής της εταιρείας.
Διευκόλυνση επανεκκίνησης: Οι εταιρείες EU Inc. θα έχουν πρόσβαση σε πλήρως ψηφιακές διαδικασίες εκκαθάρισης. Οι καινοτόμες νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) θα επωφελούνται από απλοποιημένες διαδικασίες αφερεγγυότητας, διευκολύνοντας τη διακοπή δραστηριότητας και επιτρέποντας στους ιδρυτές να δοκιμάζουν νέες ιδέες και να επανεκκινούν.
Καλύτερες συνθήκες για την προσέλκυση επενδύσεων: Η πρόταση καταργεί τις απαιτήσεις φυσικής παρουσίας, εισάγει ψηφιακές διαδικασίες για χρηματοδοτικές πράξεις και απλοποιεί τη μεταβίβαση μετοχών. Δεν θα απαιτείται πλέον υποχρεωτική συμμετοχή ενδιάμεσων για τη μεταβίβαση μετοχών και τις διαδικασίες εκκαθάρισης. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στα κράτη μέλη να επιτρέπουν στις εταιρείες EU Inc. την πρόσβαση σε χρηματιστήρια.
Καλύτερα μέσα για την προσέλκυση ταλέντων: Οι εταιρείες EU Inc. θα μπορούν να θεσπίζουν πανευρωπαϊκά προγράμματα δικαιωμάτων προαίρεσης μετοχών (stock options) για εργαζομένους. Τα δικαιώματα αυτά θα φορολογούνται μόνο κατά τη στιγμή της πώλησης, στοιχείο που θεωρείται κρίσιμο για την ενίσχυση της ελκυστικότητας, ιδίως για τις νεοφυείς επιχειρήσεις (startups).
Πλήρης πρόσβαση στην Ενιαία Αγορά (Full access to the Single Market): Οι εταιρείες EU Inc. θα μπορούν να επιλέγουν ελεύθερα το κράτος μέλος στο οποίο θα ιδρύονται. Η πρόταση περιλαμβάνει κατάλογο απαγορευμένων πρακτικών, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι εταιρείες EU Inc. αντιμετωπίζονται ισότιμα με τις εθνικές εταιρείες.
Ευελιξία στη δομή μετοχών (Flexibility of shares): Οι εταιρείες EU Inc. θα έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν διαφορετικές κατηγορίες μετοχών με διαφορετικά οικονομικά ή δικαιώματα ψήφου, επιτρέποντας, μεταξύ άλλων, στους ιδρυτές να προστατεύουν την επιχείρησή τους από εχθρικές εξαγορές.
Δικαστική εξειδίκευση και διασυνοριακή τηλεργασία
Η ανακοίνωση (Communication) καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν τη δημιουργία εξειδικευμένων δικαστικών τμημάτων ή δικαστηρίων με αρμοδιότητα την εκδίκαση διαφορών που αφορούν το εταιρικό δίκαιο του EU Inc., προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική, αποδοτική και ομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων του σε ολόκληρη την ΕΕ.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διερευνήσει τη δυνατότητα να επιτραπεί πλήρως διασυνοριακή τηλεργασία (100% cross-border telework) για καινοτόμες νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) και αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις (scale-ups) σε όλη την Ένωση, στο πλαίσιο του επερχόμενου πακέτου για τη δίκαιη κινητικότητα της εργασίας (Fair Labour Mobility Package).
Διασφαλίσεις και προστασία εργαζομένων
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το EU Inc. δεν επηρεάζει το εργατικό και κοινωνικό δίκαιο, τα οποία συνεχίζουν να εφαρμόζονται κανονικά στο κράτος μέλος όπου παρέχεται η εργασία.
Οι κανόνες για μισθούς, ωράρια, υγεία και ασφάλεια, ισότητα και προστασία από απόλυση παραμένουν σε πλήρη ισχύ, ενώ διευκρινίζεται ότι το EU Inc. δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παράκαμψη δικαιωμάτων εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής τους στη διοίκηση (co-determination).
Πέρα από το EU Inc.: το «28ο καθεστώς»
Παράλληλα με την πρόταση κανονισμού, η Επιτροπή παρουσίασε ανακοίνωση για την ολοκλήρωση του «28ου καθεστώτος», το οποίο υπερβαίνει το εταιρικό δίκαιο και συνιστά ένα ευρύτερο οικοσύστημα για τις επιχειρήσεις στην ΕΕ.
Το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει μέτρα για την ψηφιοποίηση των συναλλαγών με τις δημόσιες αρχές, μεταξύ άλλων μέσω του Ευρωπαϊκού Επιχειρηματικού Πορτοφολιού (European Business Wallet), τη βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση στο πλαίσιο της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investment Union), καθώς και πρωτοβουλίες για την απλοποίηση της φορολογίας, όπως το BEFIT (ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο φορολόγησης εταιρειών) και το σύστημα φορολόγησης βάσει έδρας (Head Office Tax – HOT).
Παράλληλα, προβλέπονται μέτρα για την προσέλκυση και διατήρηση ταλέντου και τη διευκόλυνση της διασυνοριακής λειτουργίας των επιχειρήσεων, ενώ η Επιτροπή προτείνει κοινό ορισμό για τις καινοτόμες επιχειρήσεις, τις νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) και τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις (scale-ups), με στόχο τη μεγαλύτερη συνοχή των πολιτικών στήριξης.
Η πρόταση για το EU Inc. θα εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με την Επιτροπή να καλεί τους συννομοθέτες να καταλήξουν σε συμφωνία έως το τέλος του 2026.
Επόμενα βήματα και αντιδράσεις
Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC) κάνει λόγο για κίνδυνο δημιουργίας «εταιρειών-γραμματοκιβωτίων», ενώ εκφράζονται ανησυχίες ότι η ευελιξία που εισάγεται θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε αντικατάσταση μέρους των αποδοχών με μετοχικά κίνητρα.
Οι ενστάσεις αυτές αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη θα επιχειρήσουν να ισορροπήσουν μεταξύ ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και διασφάλισης των εργασιακών δικαιωμάτων. Μένει να φανεί εάν η νέα πρωτοβουλία θα αποτελέσει σημείο καμπής για την Ενιαία Αγορά ή αν θα προστεθεί σε μια σειρά άλλων φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων με περιορισμένη τελικά επίδραση.
