Τον αντίκτυπο της κρίσης στη Μέση Ανατολή στην ευρωπαϊκή οικονομία και ιδιαίτερα στις αγορές ενέργειας εξετάζουν σήμερα οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ, στο πλαίσιο του Eurogroup που συνεδριάζει μέσω τηλεδιάσκεψης.
Οι υπουργοί των 27 κρατών μελών καλούνται να αποτιμήσουν τις εξελίξεις και να συζητήσουν πιθανά μέτρα πολιτικής για την αντιμετώπιση της κρίσης, ενώ στη συζήτηση συμμετέχει και ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, σε μια ένδειξη της αυξανόμενης ανησυχίας για τις επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Το μήνυμα της Κομισιόν: χωρίς ρήτρα διαφυγής
Τον τόνο της συζήτησης δίνει το σημείωμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Eurogroup, στο οποίο αποτυπώνεται ξεκάθαρα η δημοσιονομική γραμμή των Βρυξελλών.
Σε αυτό η Κομισιόν υπενθυμίζει τα μέτρα τα οποία ελήφθησαν το 2022 τονίζοντας ότι είχαν σημαντικό δημοσιονομικό κόστος, και διευκρινίζοντας παράλληλα ότι πλέον δεν υπάρχει ο ίδιος δημοσιονομικός χώρος.
Η Κομισιόν στο σημειωμά της ως μια απάντηση προς κράτη που πιέζουν προς αυτή την κατεύθυνση αποκλείει την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής, σημειώνοντας ότι «δεν είναι κατάλληλη σε αυτή τη φάση», καθώς δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις σοβαρής ύφεσης στην ευρωζώνη.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι τα μέτρα στήριξης για την ενέργεια δεν μπορούν να θεωρηθούν «έκτακτα» (“one-off”), στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι δεν θα υπάρξει χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.
Το άμεσο κόστος και η νέα αβεβαιότητα
Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές: μέσα στις πρώτες 17 ημέρες της κρίσης με το Ιράν, η ΕΕ δαπάνησε περίπου 6 δισ. ευρώ επιπλέον για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.
Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει εκτεθειμένη σε εξωτερικά σοκ. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με την κρίση του 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η σημερινή κατάσταση χαρακτηρίζεται κυρίως από αβεβαιότητα, ιδίως ως προς τη διάρκεια των διαταραχών στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τα λάθη του 2022 και οι νέοι όροι
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι τα μέτρα της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης «περιόρισαν τις τιμές, αλλά συνοδεύτηκαν από σημαντικό δημοσιονομικό κόστος και σοβαρούς συμβιβασμούς» , ενώ σε πολλές περιπτώσεις παρέμειναν σε ισχύ περισσότερο από το προβλεπόμενο, επιβαρύνοντας τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.
Στο ίδιο πλαίσιο, προειδοποιεί ότι οι παρεμβάσεις στις τιμές, αν και μειώνουν το κόστος, «αποδυναμώνουν τα σήματα της αγοράς και οδηγούν σε αυξημένη κατανάλωση ενέργειας».
Στήριξη με όρους και «ρήτρα λήξης»
Η Κομισιόν δεν αποκλείει μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά θέτει σαφείς προϋποθέσεις, όπως άλλωστε αποφασίστηκε και στο Συμβούλιο του Μαρτίου.
Στην ουσία δίνει σαφή προτεραιότητα στη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, προκρίνοντας κυρίως εισοδηματικά μέτρα αντί για οριζόντιες παρεμβάσεις στις τιμές. Όπως επισημαίνεται, η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος προστατεύει την αγοραστική δύναμη χωρίς να στρεβλώνει τα σήματα της αγοράς, σε αντίθεση με τις γενικευμένες επιδοτήσεις που μπορούν να αυξήσουν τη ζήτηση και να επιβαρύνουν το δημοσιονομικό κόστος. Στο ίδιο πλαίσιο, εξετάζονται και παρεμβάσεις όπως η μείωση φόρων στο ηλεκτρικό ρεύμα και στοχευμένες τιμολογιακές ενισχύσεις.
Συγκεκριμένα ζητά τα μέτρα αυτά να είναι στοχευμένα, προσωρινά και δημοσιονομικά βιώσιμα, χωρίς να αυξάνουν τη ζήτηση για ορυκτά καύσιμα ή να υπονομεύουν την ενεργειακή μετάβαση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρονική διάρκεια των μέτρων, με την Επιτροπή να ζητά ρητά την ύπαρξη «ρήτρας λήξης» (sunset clause).
Παράλληλα, προκρίνεται μια «ισορροπημένη στρατηγική» που συνδυάζει την άμεση ανακούφιση με την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και φυσικά τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Πέρα από τα βραχυπρόθεσμα μέτρα, η Επιτροπή τονίζει ότι η απάντηση θα πρέπει να είναι και δομική, με στόχο τη μόνιμη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Στο επίκεντρο τίθεται η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με παρεμβάσεις στο κόστος παραγωγής, τις χρεώσεις δικτύου, τους φόρους και το κόστος άνθρακα.
