Ως ιστορική και τη πιο εκτεταμένη αναθεώρηση των κανόνων της Τελωνειακής Ένωσης από το 1968 χαρακτηρίζουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τη συμφωνία που επιτεύχθηκε στις 26 Μαρτίου 2026 για τη συνολική αναμόρφωση του ευρωπαϊκού τελωνειακού πλαισίου, με αιχμή την εκρηκτική αύξηση των μικροδεμάτων που εισέρχονται στην Ένωση και τη δημιουργία νέας ευρωπαϊκής τελωνειακής αρχής με έδρα τη Λιλ στη Γαλλία.
Μόνο το 2025, περίπου 5,9 δισ. αποστολές χαμηλής αξίας έφτασαν στην ΕΕ, κυρίως μέσω πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου, δημιουργώντας αυξημένες πιέσεις στους τελωνειακούς ελέγχους και ενισχύοντας τους κινδύνους από μη συμμορφούμενα ή επικίνδυνα προϊόντα, αναφέρουν οι ευρωπαϊκοί φορεις.
Άτυπη συμφωνία με αυστηρές κυρώσεις για τις πλατφόρμες
Την Πέμπτη, στο πλαίσιο άτυπης (informal/provisional) συμφωνίας μεταξύ του Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και του Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μεταρρύθμιση του Τελωνειακού Κώδικα, εισάγεται για πρώτη φορά σαφές καθεστώς κυρώσεων για πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου που διακινούν μη συμμορφούμενα ή επικίνδυνα προϊόντα.
Οι εταιρείες που παραβιάζουν επανειλημμένα τους κανόνες της ΕΕ μπορεί να αντιμετωπίσουν πρόστιμα από 1% έως 6% της αξίας των εισαγωγών των τελευταίων 12 μηνών, ενώ προβλέπεται ακόμη και η αναστολή λειτουργίας πλατφόρμας ή η απώλεια του καθεστώτος «αξιόπιστου εμπόρου».
Οι αλλαγές στοχεύουν ιδίως στο διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο, όπου πλατφόρμες όπως Temu, Shein και AliExpress διακινούν μεγάλους όγκους προϊόντων απευθείας προς καταναλωτές στην ΕΕ.
Όπως δήλωσε ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ντιρκ Χότενκ (ΕΛΚ, Ολλανδία), «η συστηματική μη συμμόρφωση θα οδηγεί σε αυστηρότερες κυρώσεις έως και 6% των ετήσιων εισαγωγών και ακόμη και στην αναστολή λειτουργίας πλατφόρμας».
Τέλος στην απαλλαγή κάτω των 150€ και νέο τέλος διαχείρισης
Καταργείται η απαλλαγή από δασμούς για αποστολές κάτω των 150 ευρώ και από την 1η Ιουλίου 2026 εισάγεται προσωρινό τέλος 3 ευρώ ανά δέμα.
Παράλληλα, θεσπίζεται τέλος διαχείρισης για κάθε αντικείμενο που εισέρχεται στην ΕΕ και αποστέλλεται απευθείας σε καταναλωτές, με στόχο την κάλυψη του αυξανόμενου κόστους για τις τελωνειακές αρχές. Το ύψος του θα καθοριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα εφαρμοστεί το αργότερο έως την 1η Νοεμβρίου 2026.
Οι πλατφόρμες ως εισαγωγείς
Οι πλατφόρμες και οι πωλητές που πραγματοποιούν εξ αποστάσεως πωλήσεις προς την ΕΕ θα θεωρούνται πλέον εισαγωγείς, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για δασμούς, τέλη και συμμόρφωση των προϊόντων με τη νομοθεσία της Ένωσης.
Αυτό σημαίνει ότι θα υποχρεούνται να παρέχουν στις τελωνειακές αρχές όλα τα απαραίτητα δεδομένα, να καταβάλλουν ή να εγγυώνται δασμούς και τέλη και να διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα συμμορφώνονται με τη νομοθεσία της ΕΕ.
Οι εταιρείες αυτές θα πρέπει να είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ ή να εκπροσωπούνται από οντότητα με έδρα στην Ένωση, η οποία διαθέτει καθεστώς εξουσιοδοτημένου οικονομικού φορέα (AEO) ή «αξιόπιστου εμπόρου», ώστε να αποφεύγεται η χρήση εταιρειών-«κελύφων».
Με τις αλλαγές αυτές, ο τελικός καταναλωτής παύει να θεωρείται εισαγωγέας, ενώ οι επιβαρύνσεις θα ενσωματώνονται ήδη κατά την αγορά.
Κίνητρα για αποθήκες στην ΕΕ
Οι πλατφόρμες ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν αποθήκες εντός ΕΕ και να εισάγουν προϊόντα σε μεγαλύτερες παρτίδες, αντί για μεμονωμένα δέματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις προβλέπεται χαμηλότερο τέλος διαχείρισης, διευκολύνοντας τους ελέγχους.
Νέα τελωνειακή αρχή και ενιαίο σύστημα δεδομένων
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία της νέας ευρωπαϊκής τελωνειακής αρχής (EU Customs Authority), η οποία θα εδρεύει στη Λιλ της Γαλλίας και θα αναλάβει τον συντονισμό της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών τελωνειακών αρχών.
Η νέα αρχή θα έχει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ, αναλύοντας σε πραγματικό χρόνο τα δεδομένα εισαγωγών και εξαγωγών και καθορίζοντας κοινά κριτήρια ελέγχου και προτεραιότητες επιθεωρήσεων.
Παράλληλα, θα διαχειρίζεται το EU Customs Data Hub, την ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας οι επιχειρήσεις θα υποβάλλουν στοιχεία μία φορά για όλες τις τελωνειακές διαδικασίες στην Ένωση.
Οι τελωνειακές αρχές θα αποκτούν για πρώτη φορά μια πλήρη εικόνα των εμπορικών ροών και των εφοδιαστικών αλυσίδων σε επίπεδο ΕΕ, με δυνατότητα συντονισμένης και έγκαιρης αντίδρασης σε κινδύνους.
Σήμερα, οι εισαγωγείς καλούνται να αλληλεπιδρούν με 27 διαφορετικές τελωνειακές διοικήσεις και περισσότερα από 100 πληροφοριακά συστήματα, χωρίς ενιαία βάση δεδομένων, γεγονός που δημιουργεί κατακερματισμό και περιθώρια καταστρατήγησης των κανόνων.
Η μεταρρύθμιση επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτή την ασυμμετρία, επιτρέποντας στα τελωνεία να λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύστημα σε ένα κοινό εξωτερικό σύνορο.
Απλούστευση για τις επιχειρήσεις
Το νέο καθεστώς «trust and check traders» προβλέπει λιγότερους ελέγχους και ταχύτερες διαδικασίες για επιχειρήσεις που πληρούν αυστηρά κριτήρια διαφάνειας, με μεγαλύτερη ευελιξία στην καταβολή δασμών.
Σταδιακή εφαρμογή έως το 2034
Η συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν τεθεί σε ισχύ.
Το τέλος των 3 ευρώ θα ισχύσει από την 1η Ιουλίου 2026 και το τέλος διαχείρισης έως την 1η Νοεμβρίου 2026.
Το EU Customs Data Hub θα ξεκινήσει το 2028 και θα καταστεί υποχρεωτικό έως το 2034.
Από τα εθνικά τελωνεία σε ενιαίο σύστημα
Σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, η μεταρρύθμιση στοχεύει στην αποκατάσταση ισορροπίας μεταξύ του ταχέως αναπτυσσόμενου ηλεκτρονικού εμπορίου και της ευρωπαϊκής αγοράς, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ικανότητα της ΕΕ να ελέγχει τις εισαγωγές και να προστατεύει τους καταναλωτές.
Στην πράξη, η Ένωση επιχειρεί να μετατρέψει τα τελωνεία από ένα σύστημα κατακερματισμένων εθνικών ελέγχων σε ένα ενιαίο, ευρωπαϊκό μηχανισμό διαχείρισης κινδύνου και εμπορικής εποπτείας, σε ένα κοινό εξωτερικό σύνορο με συντονισμένη εποπτεία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η τελωνειακή ένωση της ΕΕ διαχειρίζεται εμπορικές ροές άνω των 4,3 τρισ. ευρώ ετησίως, αντιστοιχώντας περίπου στο 14% του παγκόσμιου εμπορίου.
