Από τη Γροιλανδία ως το Ιράν και την Ουκρανία, η γεωπολιτική «καταιγίδα» που ζούμε, αναδιαμορφώνει τις αγορές, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις επενδύσεις. Αναμφίβολα, το 2026 ξεκίνησε δείχνοντας μας ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι γεμάτοι προκλήσεις, δοκιμάζοντας την παγκόσμια οικονομία και ιδιαίτερα την Ευρώπη και φυσικά χώρες όπως η Ελλάδα.
Η οικονομική σταθερότητα, οι αγορές, η ενεργειακή ασφάλεια και οι προοπτικές ανάπτυξης βρίσκονται υπό πίεση καθώς οι πολιτικές συγκρούσεις μετατρέπονται σε «γεωοικονομικές» κρίσεις με απρόβλεπτη εξέλιξη…
Η Γροιλανδία και οι απαιτήσεις των ΗΠΑ
Η Γροιλανδία, ένα αραιοκατοικημένο νησί με στρατηγική θέση στον Αρκτικό Κύκλο, έχει μετατραπεί σε σημαντικό σημείο αντιπαράθεσης ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες δυνάμεις. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με επιβολή δασμών 10-25 % σε βασικούς εμπορικούς εταίρους της ΕΕ, αντιδρώντας στην αυτονόητη αντίθεσή τους στην προοπτική αμερικανικής κυριαρχίας στην περιοχή. Το αποτέλεσμα; Πίεση στις διεθνείς αγορές και υποχώρηση του ευρώ έναντι άλλων νομισμάτων.
Αντιδρώντας, η ΕΕ εξετάζει αντίμετρα, όπως δασμούς ύψους 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα, ενώ ενισχύονται στρατιωτικές παρουσίες στην Αρκτική και εντείνονται οι διπλωματικές προσπάθειες για αποκλιμάκωση.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την οικονομία; Οι χρηματαγορές αντιδρούν με αυξημένη μεταβλητότητα, καθώς οι επενδυτές στρέφονται σε «ασφαλή καταφύγια». Οι εμπορικές ροές και οι αλυσίδες εφοδιασμού μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ ενδέχεται να υποστούν σημαντικές στρεβλώσεις.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία και οι εξαγωγές βρίσκονται υπό πίεση από ενδεχόμενους δασμούς και αύξηση του κόστους εμπορίου. Η κρίση στη Γροιλανδία, μαζί με την κλιματική συζήτηση για το λιώσιμο των πάγων, καθιστούν την περιοχή κρίσιμη όχι μόνο για τη στρατηγική ασφάλεια αλλά και για τις διεθνείς εμπορικές και επενδυτικές ροές.
Ο «ατέλειωτος» πόλεμος στην Ουκρανία
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας εξακολουθεί να προκαλεί βαθιές δομικές τάσεις στην παγκόσμια οικονομία, με συνέπειες που ξεπερνούν την άμεση ζημιά σε υποδομές και ανθρώπινο κεφάλαιο. Η Ουκρανία έχει βιώσει δραματική μείωση ΑΕΠ και παραγωγής, ενώ η Ρωσία αντιμετωπίζει στρατιωτικές δαπάνες που ξεπερνούν τα 250 δισ. δολάρια και σημαντική απώλεια στα οικονομικά της μεγέθη, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών.
Τι σημαίνει για την οικονομία: Στην ενέργεια, η Ευρώπη συνεχίζει να εξαρτάται από εναλλακτικούς προμηθευτές φυσικού αερίου, με υψηλές τιμές να επιβαρύνουν νοικοκυριά και βιομηχανία. Προμηθευτές, όπως οι ΗΠΑ, που δεν αποκλείεται σύντομα να τους βρει απέναντι σε μια νέα σύγκρουση με αφορμή τη Γροιλανδία. Όπως συνέβη και με την περίπτωση της προηγούμενης εξάρτησης της από τη Ρωσία, που τη βρήκε απέναντι στον πόλεμο της Ουκρανίας, με αποτέλεσμα να κλείσουν οι αγωγοί φυσικού αερίου και να παγώσει η κεντρική και βόρεια Ευρώπη. Η ιστορία επαναλαμβάνεται, όπως και τα λάθη μας…
Επιπλέον, κάτι που έχει υποτιμηθεί, αλλά είναι εδώ: Η επάρκεια σε τρόφιμα. Η Ουκρανία και η Ρωσία παραμένουν κρίσιμες για τις εξαγωγές σιτηρών. Διαταραχές στο εμπόριο επηρεάζουν τις τιμές και την επισιτιστική ασφάλεια ευρωπαϊκών και παγκόσμιων αγορών. Το εναλλακτικό δίκτυο με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής είναι μια λύση, ωστόσο η έλλειψη ελέγχου στα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στις χώρε αυτές, προκαλούν μια αναμενόμενη ανασφάλεια για την ποιότητα των τροφίμων που θα φτάνουν μελλοντικά στην Ευρώπη.
Ιραν και Μέση Ανατολή – Ο κίνδυνος μιας νέας ανάφλεξης
Η κατάσταση στο Ιράν και η στάση που θα επιλέξουν μελλνοτικά οι ΗΠΑ, ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια νέα ανάφλεξη στην περιοχή. Η χώρα έχει χάσει πάνω από 90 % της αξίας του τοπικού νομίσματος τα τελευταία χρόνια, ενώ η πτώση των εξαγωγών πετρελαίου λόγω του πολέμου με το Ισραήλ και των κυρώσεων έχει οδηγήσει σε σημαντική απώλεια εσόδων. Αν η περιφερειακή ένταση κλιμακωθεί περαιτέρω, οι τιμές του πετρελαίου και των ενεργειακών προϊόντων θα μπορούσαν να αυξηθούν παγκόσμια, κάτι που θα επηρέαζε ιδιαίτερα την Ευρώπη και την Ελλάδα, εξαρτώμενες από εισαγωγές ενέργειας.
Οι τέσσερις προκλήσεις
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι χώρες της Ευρώπης και όχι μόνο, καλούνται να αντιμετωπίσουν τέσσερις προκλήσεις:
- Αναταράξεις στις αγορές χρηματοοικονομικού κινδύνου: Οι τίτλοι σταθερού εισοδήματος και οι μετοχές εμφανίζουν υψηλότερη μεταβλητότητα, επηρεάζοντας επενδυτικά χαρτοφυλάκια.
- Εμπορικές εντάσεις και δασμολογικά εμπόδια: Οι μεταβολές στη σχέση ΕΕ-ΗΠΑ μπορούν να επιβραδύνουν τον όγκο των ευρωπαϊκών εξαγωγών.
- Ενέργεια και πληθωρισμός: Πιέσεις στις τιμές ενέργειας συναρτώνται με γεωπολιτικές εντάσεις (Ουκρανία, Μέση Ανατολή), επιβαρύνοντας τους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
- Κίνδυνος για επενδύσεις: Η γεωπολιτική αβεβαιότητα αυξάνει το κόστος κεφαλαίου και επηρεάζει τις αποφάσεις επιχειρήσεων για επενδύσεις στην Ευρώπη και την Ελλάδα.
Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές κρίσεις είναι συχνά αλληλένδετες με οικονομικές και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις, οι επενδυτές, οι επιχειρήσεις και οι πολιτικοί ηγέτες στην Ευρώπη και στην Ελλάδα πρέπει να αναθεωρήσουν στρατηγικές ασφαλείας, ενεργειακής πολιτικής και εμπορίου.
Όσο περνάει ο καιρός, καταλαβαίνουμε καλύτερα τι σημαίνει η «οικονομία της γεωπολιτικής», όπου πολιτικές αποφάσεις που αλλάζουν τις παγκόσμιες ισορροπίες, προκαλούν άμεσες οικονομικές συνέπειες.
