Η πρώτη αντίδραση της αγοράς καυσίμων στην κλιμάκωση της έντασης γύρω από το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στις αντλίες των πρατηρίων. Οι αυξήσεις είναι ακόμη συγκρατημένες, ωστόσο η τάση είναι ξεκάθαρη, η γεωπολιτική αβεβαιότητα επιστρέφει στο ενεργειακό κόστος και μαζί της επανέρχεται ο φόβος ενός νέου κύκλου ακρίβειας.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΔΙΜΕΑ, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων διαμορφώθηκε την 3η Μαρτίου στα 1,765 ευρώ ανά λίτρο, από 1,752 ευρώ λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 28 Φεβρουαρίου. Αντίστοιχα, το πετρέλαιο κίνησης ανέβηκε στα 1,588 ευρώ το λίτρο από 1,568 ευρώ.
Οι αυξήσεις αυτές, αν και μικρές σε απόλυτους αριθμούς, αποτελούν την πρώτη ένδειξη ότι οι διεθνείς αγορές ενέργειας αρχίζουν να προεξοφλούν μεγαλύτερο ρίσκο στην προσφορά πετρελαίου.
Το γεωπολιτικό ρίσκο και η αγορά πετρελαίου
Το Ιράν βρίσκεται σε μια από τις πιο ευαίσθητες ενεργειακές περιοχές του πλανήτη. Από τα Στενά του Ορμούζ, τον θαλάσσιο διάδρομο που ελέγχει η Τεχεράνη, περνά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου.
Κάθε ένταση στην περιοχή λειτουργεί σαν σήμα συναγερμού για τις αγορές. Οι traders δεν περιμένουν να διακοπεί πραγματικά η ροή πετρελαίου. Αρκεί η πιθανότητα. Και αυτή η πιθανότητα μεταφράζεται άμεσα σε αυξημένες τιμές.
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι τιμές των καυσίμων αντιδρούν σχεδόν στιγμιαία στη γεωπολιτική ένταση, αλλά επιστρέφουν πιο αργά όταν η κρίση υποχωρεί. Είναι ένας μηχανισμός που ο καταναλωτής γνωρίζει καλά, η άνοδος είναι γρήγορη, η αποκλιμάκωση αργή…
Οι πρώτες ενδείξεις στην ελληνική αγορά
Τα στοιχεία δείχνουν ότι ήδη υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις τιμών ανά περιοχή. Στις Κυκλάδες, για παράδειγμα, η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων πλησιάζει τα 2 ευρώ το λίτρο, ενώ σε ορισμένες νησιωτικές περιοχές υπερβαίνει ήδη αυτό το επίπεδο. Αντίθετα, σε ηπειρωτικές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες, κοντά στο 1,73–1,75 ευρώ το λίτρο.
Η γεωγραφία των τιμών δεν είναι τυχαία. Στα νησιά το κόστος μεταφοράς και η μικρότερη κατανάλωση οδηγούν σε υψηλότερες τιμές, ενώ η τουριστική περίοδος που πλησιάζει ενισχύει την πίεση.
Ο μεγάλος φόβος: η μετάδοση στην οικονομία
Το πρόβλημα με τις τιμές των καυσίμων δεν είναι μόνο το κόστος στο πρατήριο. Είναι η αλυσιδωτή αντίδραση στην οικονομία.
Η αύξηση στο πετρέλαιο και στη βενζίνη μεταφέρεται:
- στις μεταφορές
- στο κόστος των προϊόντων
- στην εφοδιαστική αλυσίδα
- τελικά στις τιμές των τροφίμων και των υπηρεσιών
Με άλλα λόγια, το καύσιμο λειτουργεί σαν πολλαπλασιαστής πληθωρισμού.
Η παγίδα των φόρων
Στην Ελλάδα το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο λόγω της φορολογικής δομής των καυσίμων. Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης παραμένει στα 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα για τη βενζίνη και 410 ευρώ για το πετρέλαιο, ενώ πάνω σε αυτά επιβάλλεται και ΦΠΑ 24%.
Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος της τελικής τιμής δεν συνδέεται με την αγορά πετρελαίου αλλά με τη φορολογία. Όταν λοιπόν αυξάνεται η διεθνής τιμή, η επιβάρυνση για τον καταναλωτή είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Τι μπορεί να συμβεί τους επόμενους μήνες
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η ένταση γύρω από το Ιράν θα παραμείνει περιορισμένη ή θα εξελιχθεί σε μια ευρύτερη σύγκρουση που θα επηρεάσει τη ροή πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή.
Αν η κρίση αποκλιμακωθεί, οι αυξήσεις που βλέπουμε σήμερα πιθανόν να αποδειχθούν προσωρινές. Αν όμως η ένταση παραταθεί ή επηρεάσει τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου, τότε η αγορά καυσίμων μπορεί να επιστρέψει σε επίπεδα τιμών που θυμίζουν τις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις των προηγούμενων ετών.
Η αντλία παραμένει ένας από τους πιο ευαίσθητους δείκτες της παγκόσμιας πολιτικής. Και κάθε κρίση στη Μέση Ανατολή έχει σχεδόν πάντα την ίδια κατάληξη — ένα ακριβότερο γέμισμα στο ρεζερβουάρ.
