Σε μια ιστορική στιγμή για τις ευρωϊνδικές σχέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ινδία ολοκλήρωσαν στο Νέο Δελχί τη μεγαλύτερη διμερή συμφωνία που έχουν επιχειρήσει ποτέ μεταξύ τους και μία από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως. Η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, αλλά και η Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας ΕΕ–Ινδίας, που σφραγίστηκαν σήμερα στο περιθώριο της 16ης Συνόδου Κορυφής ΕΕ–Ινδίας, ενισχύει τους οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς μεταξύ της δεύτερης και της τέταρτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο, σε μια περίοδο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων και παγκόσμιων οικονομικών προκλήσεων.
«Πρόκειται για την ιστορία δύο γιγάντων της δεύτερης και της τέταρτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο. Δύο γίγαντες που επιλέγουν τη συνεργασία, σε ένα αυθεντικό σχήμα αμοιβαίου οφέλους.» υπογράμμισε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απευθυνόμενη στον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντα Μόντι.
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση προς την Ινδία διαμορφώνεται με πλήρη επίγνωση των δεσμών του Νέου Δελχί με τη Ρωσία, ωστόσο η προσδοκία ότι η νέα συμφωνία σταδιακά θα ενισχύσει τη στρατηγική εγγύτητα της Ινδίας με την Ευρώπη και να περιορίσει την εξάρτησή της από τη Μόσχα. Το εάν θα συμβεί μένει να φανεί δεδομένου ότι η Ινδία κινείται αυτόνομα ως ανεξάρτητος πόλος στο διεθνές πολυπολικό γεωπολιτικό σύστημα.
Έχουμε δημιουργήσει μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου δύο δισεκατομμυρίων ανθρώπων, από την οποία θα επωφεληθούν και οι δύο πλευρές.Αυτό είναι μόνο η αρχή. Θα ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο τη στρατηγική μας σχέση.
Αμεσα οφέλη
Στην πράξη, η συμφωνία αναμένεται να έχει άμεσο και μετρήσιμο αντίκτυπο στις ευρωπαϊκές εξαγωγές.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, οι εξαγωγές της ΕΕ προς την Ινδία αναμένεται να διπλασιαστούν τα επόμενα χρόνια, καθώς καταργούνται ή μειώνονται οι δασμοί για πάνω από το 90% των ευρωπαϊκών προϊόντων.
Η συνολική ετήσια εξοικονόμηση για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εκτιμάται έως και στα 4 δισ. ευρώ, ενώ η συμφωνία προσφέρει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στους Ευρωπαίους εξαγωγείς, στο πλαίσιο του μεγαλύτερου ανοίγματος αγοράς που έχει παραχωρήσει ποτέ η Ινδία σε εμπορικό εταίρο.
Παράλληλα, διευρύνεται η πρόσβαση των ευρωπαϊκών παρόχων υπηρεσιών στην ινδική αγορά, ιδίως στους τομείς των χρηματοπιστωτικών και των θαλάσσιων υπηρεσιών, ενώ απλοποιούνται οι τελωνειακές διαδικασίες ώστε οι εξαγωγές να γίνονται ταχύτερα και ευκολότερα.
Η συμφωνία ενισχύει επίσης την προστασία της ευρωπαϊκής πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως τα εμπορικά σήματα, και περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Ουρσουλα φον ντερ Λάιεν: Η μητέρα όλων των εμπορικών συμφωνιών
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία μαζί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου συμμετείχε ως επίτιμη προσκεκλημένη στις εκδηλώσεις για την 77η Ημέρα της Δημοκρατίας της Ινδίας, χαρακτήρισε τη συμφωνία «τη μητέρα όλων των εμπορικών συμφωνιών».
Όπως δήλωσε, «σε έναν ολοένα και πιο ασταθή κόσμο, η Ευρώπη επιλέγει τη συνεργασία και τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις». «Σήμερα ανοίγουμε μια απίστευτη αγορά για απρόσκοπτο εμπόριο, επενδύσεις και δραστική μείωση δασμών για δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους», τόνισε, προσθέτοντας ότι η νέα Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας ΕΕ–Ινδίας «θα ενισχύσει την ανθεκτικότητά μας απέναντι σε κάθε μορφή απειλής».
Ο Αντόνιο Κόστα είχε προϊδεάσει για το πολιτικό βάθος της συμφωνίας, τονίζοντας ότι «η Ινδία είναι κρίσιμος εταίρος για την Ευρωπαϊκή Ένωση» και ότι οι δύο πλευρές μοιράζονται «την ευθύνη να προστατεύσουν τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες».
Ξεφεύγοντας από τις ΗΠΑ και την Κίνα
Πέρα από το εμπορικό της αποτύπωμα, η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, καθώς εντάσσεται στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαφοροποιήσει τις οικονομικές και εμπορικές της σχέσεις.
Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται από εμπορικές εντάσεις και αυξημένο προστατευτισμό, όσο και από την Κίνα, με την οποία η ΕΕ βρίσκεται σε μια σύνθετη σχέση ανταγωνισμού, εξάρτησης και επιλεκτικής συνεργασίας.
Την ίδια στιγμή, η πρόοδος της συμφωνίας ΕΕ–Ινδίας έρχεται σε αντίστιξη με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κύρωση της συμφωνίας με τη Mercosur, αναδεικνύοντας την Ινδία ως έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για νέες, αξιόπιστες αγορές και εταίρους.
Τι αλλάζει με τη συμφωνία
Όπως υπογραμμίζει η Κομισιόν, η Ινδία παραχωρεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση δασμολογικές μειώσεις που δεν έχει προσφέρει σε κανέναν άλλο εμπορικό εταίρο.
Πιο συγκεκριμένα η ΕΕ και η Ινδία εμπορεύονται ήδη αγαθά και υπηρεσίες αξίας άνω των 180 δισ. ευρώ ετησίως, στηρίζοντας σχεδόν 800.000 θέσεις εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η νέα συμφωνία αναμένεται να διπλασιάσει τις ευρωπαϊκές εξαγωγές αγαθών προς την Ινδία έως το 2032, μέσω της κατάργησης ή μείωσης δασμών που καλύπτουν το 96,6% της αξίας των εξαγωγών της ΕΕ, εξοικονομώντας περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Βάσει αυτών δικαιολογημένα η Επιτροπή καυχάται ότι πρόκειται για το πιο φιλόδοξο άνοιγμα αγοράς που έχει παραχωρήσει ποτέ η Ινδία σε εμπορικό εταίρο, προσφέροντας σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε βασικούς ευρωπαϊκούς βιομηχανικούς και αγροδιατροφικούς τομείς.
Σήμερα περίπου 6.000 ευρωπαϊκές εταιρείες δραστηριοποιούνται στην Ινδία -αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά.
Οι δασμοί στα αυτοκίνητα μειώνονται σταδιακά από 110% σε έως και 10%, ενώ για τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων καταργούνται πλήρως μέσα σε πέντε έως δέκα χρόνια. Δασμοί έως 44% στα μηχανήματα, 22% στα χημικά και 11% στα φαρμακευτικά προϊόντα εξαλείφονται σε μεγάλο βαθμό.
ΜμΕ, αγροδιατροφικός τομέας και προστασία ευαίσθητων τομέων
Η συμφωνία περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με σημεία επαφής και μηχανισμούς πληροφόρησης, ώστε να αξιοποιήσουν στην πράξη τις νέες εξαγωγικές ευκαιρίες.
Στον αγροδιατροφικό τομέα, μειώνονται ή καταργούνται συχνά απαγορευτικοί δασμοί κατά μέσο όρο άνω του 36% για ευρωπαϊκά προϊόντα.
Οι δασμοί στα κρασιά μειώνονται από 150% σε 75% με την έναρξη ισχύος της συμφωνίας και προβλέπεται να υποχωρήσουν έως και στο 20%.
Στο ελαιόλαδο μειώνονται από 45% σε 0% μέσα σε πέντε χρόνια.
Παράλληλα, ευαίσθητοι ευρωπαϊκοί τομείς, όπως το βοδινό κρέας, το κοτόπουλο, το ρύζι και η ζάχαρη, εξαιρούνται πλήρως από τη φιλελευθεροποίηση, με όλα τα ινδικά προϊόντα να συνεχίζουν να υπόκεινται στα αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων.
Βιωσιμότητα, κλίμα και κοινωνικές εγγυήσεις
Η συμφωνία περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, το οποίο ενισχύει την περιβαλλοντική προστασία, αντιμετωπίζει την κλιματική αλλαγή, προστατεύει τα εργασιακά δικαιώματα και προωθεί την ενδυνάμωση των γυναικών. Παράλληλα, προβλέπει πλατφόρμα διαλόγου και συνεργασίας για θέματα περιβάλλοντος και κλίματος, καθώς και μηχανισμούς αποτελεσματικής εφαρμογής των δεσμεύσεων.
Η ΕΕ και η Ινδία υπέγραψαν επίσης μνημόνιο κατανόησης για τη δημιουργία πλατφόρμας συνεργασίας για την κλιματική δράση, η οποία θα τεθεί σε λειτουργία το πρώτο εξάμηνο του 2026. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται ευρωπαϊκή στήριξη ύψους 500 εκατ. ευρώ την επόμενη διετία για τη μείωση των εκπομπών και τον βιώσιμο βιομηχανικό μετασχηματισμό της Ινδίας.
Άμυνα, τεχνολογία και πληροφορίες
Στο περιθώριο της Συνόδου, υπογράφηκε η Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας ΕΕ–Ινδίας, που ενισχύει τη συνεργασία στη θαλάσσια ασφάλεια, την αντιμετώπιση κυβερνοαπειλών και υβριδικών απειλών, την αντιτρομοκρατία, το διάστημα και τη μη διάδοση όπλων, ενώ προβλέπει στενότερη συνεργασία των αμυντικών βιομηχανιών.
«Δεν ενισχύουμε μόνο τις οικονομίες μας. Παρέχουμε και ασφάλεια στους πολίτες μας σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο ανασφαλής. Σήμερα, οι δύο μεγαλύτερες δημοκρατίες του κόσμου εγκαινιάζουν για πρώτη φορά μια Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας. Πρόκειται για μια ιστορική τομή και για μια πλατφόρμα συνεργασίας βασισμένη στην εμπιστοσύνη, γύρω από τα στρατηγικά ζητήματα που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία. Με αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουμε στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και των δύο πλευρών» είπε η φον ντερ Λάιεν και πρόσθεσε ότι η Ευρώπη και η Ινδία έχουν μακρά ιστορία συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Σύμφωνα με την ίδια προβλέπεται περαιτέρω εμβάνθυση τη συνεργασίας στη θαλάσσια ασφάλεια για παράδειγμα, μέσω κοινών ναυτικών ασκήσεων για την αντιμετώπιση της πειρατείας.
Έμφαση δίνεται και στην αντιμετώπιση των κυβερνοαπειλών και των υβριδικών απειλών, οι οποίες γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες.
«Η εταιρική μας σχέση περιλαμβάνει ειδικό διάλογο για την ασφάλεια στο διάστημα, από την επίγνωση της κατάστασης έως την ασφαλή συνδεσιμότητα, καθώς και ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας είπε και πρόσθεσε ότι ξεκινούν και οι διαπραγματεύσεις για μια Συμφωνία Ασφάλειας Πληροφοριών.
Άμυνα και ο παράγοντας Ρωσία
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση προς την Ινδία διαμορφώνεται με πλήρη επίγνωση των ιστορικά στενών δεσμών του Νέου Δελχί με τη Ρωσία, ιδίως στον αμυντικό τομέα, όπου η Μόσχα παραμένει διαχρονικά βασικός προμηθευτής στρατιωτικού εξοπλισμού. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ινδία επέλεξε να μην ευθυγραμμιστεί με το καθεστώς των δυτικών κυρώσεων, διατηρώντας τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας σε ευνοϊκές τιμές και προτάσσοντας μια στρατηγική αυτονομία που αποτελεί σταθερό άξονα της εξωτερικής της πολιτικής.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, το Νέο Δελχί κινείται σταδιακά προς μια διαφοροποίηση των αμυντικών του προμηθειών, ενισχύοντας τις αγορές οπλικών συστημάτων από την Ευρώπη. Σε αυτό ακριβώς το σημείο εγγράφεται η νέα Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας ΕΕ–Ινδίας, η οποία φιλοδοξεί να ενισχύσει τη συνεργασία των αμυντικών βιομηχανιών και να προσφέρει ευρωπαϊκές εναλλακτικές σε έναν τομέα όπου επί δεκαετίες κυριαρχούσε η ρωσική παρουσία. Οι πρόσφατες προμήθειες ευρωπαϊκών οπλικών συστημάτων όπως τα γαλλικά μαχητικά Rafale αντιμετωπίζονται στις Βρυξέλλες ως ένδειξη μιας ευρύτερης, μακροπρόθεσμης στρατηγικής μετατόπισης.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει επανειλημμένως τονίσει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρει στην Ινδία «αξιοπιστία και μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση, εδραιωμένη στις αντίστοιχες ανησυχίες ασφάλειας — όχι ευθυγράμμιση μέσω πίεσης, αλλά συνεργασία μέσω επιλογής». Πρόκειται για τον πυρήνα του αφηγήματος που προβάλλει η Κομισιόν: την ΕΕ ως δύναμη σταθερότητας και φερεγγυότητας, ικανή να τιμά τις συμφωνίες της και να προσφέρει αξιόπιστες στρατηγικές εναλλακτικές.
Κινητικότητα
Οι δύο πλευρές εγκαινίασαν επίσης EU–India Innovation Hubs, μια Startup Partnership, ανανέωσαν τη Συμφωνία Επιστημονικής και Τεχνολογικής Συνεργασίας έως το 2030 και ξεκίνησαν διερευνητικές συνομιλίες για τη σύνδεση της Ινδίας με το Horizon Europe.
Παράλληλα, υιοθετήθηκε Ολοκληρωμένο Πλαίσιο Συνεργασίας για την Κινητικότητα, το οποίο διευκολύνει τη μετακίνηση ειδικευμένων εργαζομένων, νέων επαγγελματιών και ερευνητών, με τη στήριξη του πρώτου European Legal Gateway Office στην Ινδία.
Ναυτιλία
Στο πλαίσιο της Συνόδου, οι ηγέτες προώθησαν επίσης την ποιοτική συνδεσιμότητα από την Ευρώπη προς τον Ινδο-Ειρηνικό, στο πλαίσιο του προγράμματος Global Gateway, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης Πράσινων Ναυτιλιακών Διαδρόμων και κόμβων (Global Gateway Green Shipping Corridors and Hubs). Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η διοργάνωση περιφερειακού εργαστηρίου στην Ινδία το 2026. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ινδία ενισχύουν την τριμερή συνεργασία τους σε τρίτες χώρες στην Αφρική, τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, καθώς και στην Ασία και τον Ειρηνικό, με στόχο την προώθηση της καθαρής ενέργειας, των βιώσιμων υποδομών, της ψηφιακής συνδεσιμότητας και της ανθεκτικότητας.
Πολιτικό μήνυμα
Όπως δήλωσε ο επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφκοβιτς, η συμφωνία αποδεικνύει ότι «η εμπορική συνεργασία τύπου win-win είναι πραγματική» και ότι η ΕΕ και η Ινδία μπορούν να μετατρέψουν μια μακρά και απαιτητική διαπραγμάτευση σε απτά οφέλη.
Με την έγκριση της Στρατηγικής Ατζέντας “Towards 2030”, οι δύο πλευρές έστειλαν σαφές μήνυμα ότι η συμφωνία δεν αποτελεί το τέλος, αλλά την αρχή μιας βαθύτερης στρατηγικής σχέσης που εκτείνεται από το εμπόριο και την άμυνα έως την τεχνολογία, το κλίμα και τη διεθνή διακυβέρνηση.
Επόμενα βήματα
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα διαπραγματευμένα σχέδια κειμένων της συμφωνίας αναμένεται να δημοσιευθούν σύντομα. Θα ακολουθήσει νομικός έλεγχος και μετάφραση σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, πριν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλει την πρότασή της στο Συμβούλιο για την υπογραφή και τη σύναψη της συμφωνίας. Μετά την έγκριση από το Συμβούλιο, η ΕΕ και η Ινδία θα προχωρήσουν στην υπογραφή. Για να τεθεί σε ισχύ, η συμφωνία θα πρέπει στη συνέχεια να λάβει τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και την τελική απόφαση του Συμβουλίου για τη σύναψή της. Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ αφού ολοκληρωθεί και η διαδικασία κύρωσης από την ινδική πλευρά.
