Η κλιμάκωση της στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν στη Μέση Ανατολή ανοίγει έναν νέο κύκλο γεωπολιτικής αστάθειας με πιθανές σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, το διεθνές εμπόριο και ιδιαίτερα για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Σύμφωνα με ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ), η ευρωζώνη και το λιανικό εμπόριο είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε μια παρατεταμένη κρίση στην περιοχή.
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους κόμβους για το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, καθώς και σχεδόν το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα της περιοχής θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών της ενέργειας, σε υψηλότερο κόστος μεταφορών και σε επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.
Ήδη καταγράφονται οι πρώτες επιπτώσεις στη ναυτιλία. Οι ασφαλιστικές καλύψεις πολεμικού κινδύνου έχουν περιοριστεί, ενώ τα ασφάλιστρα έχουν εκτοξευθεί σε ορισμένες περιπτώσεις έως και στο 3% της αξίας ενός πλοίου, από περίπου 0,25% προηγουμένως. Παράλληλα, παρατηρούνται καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, ενώ μέρος του παγκόσμιου στόλου εμπορευματοκιβωτίων αντιμετωπίζει εκτροπές δρομολογίων και συσσωρευμένες καθυστερήσεις.
Τα τρία σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Η ανάλυση της ΕΣΕΕ εξετάζει τρία βασικά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης.
Στο πρώτο σενάριο, που αφορά μια σύντομη σύγκρουση διάρκειας λίγων ημερών ή εβδομάδων, οι επιπτώσεις στις αγορές εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένες και κυρίως βραχυπρόθεσμες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό σε ΗΠΑ και Ευρωζώνη κατά 0,3 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Το δεύτερο και πιο πιθανό σενάριο αφορά μια παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ή εμπορικά πλοία θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, ενώ οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι πριν αποκλιμακωθούν.
Το τρίτο και πιο ακραίο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε μια τέτοια περίπτωση οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας και νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Πιέσεις στο λιανικό εμπόριο
Οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταφέρονται άμεσα και στο λιανικό εμπόριο, κυρίως μέσω της αύξησης του κόστους ενέργειας, των μεταφορών και των διαταραχών στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η άνοδος των τιμών ενέργειας και ναύλων αυξάνει το κόστος παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων, ενώ παράλληλα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και τη ζήτηση για μη βασικά αγαθά. Σε αυτό το περιβάλλον οι εμπορικές επιχειρήσεις βλέπουν τα περιθώρια κέρδους να συρρικνώνονται, ενώ αυξάνονται και οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης.
Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ισόρροπα στην αγορά. Οι μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης των αυξήσεων κόστους και ισχυρότερα δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις συχνά επιταχύνουν τη συγκέντρωση της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών.
Προειδοποίηση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ Σταύρος Καφούνης επισημαίνει ότι τα στοιχεία δείχνουν πως η διεθνής οικονομία βιώνει ήδη τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης έντασης στη Μέση Ανατολή.
Όπως σημειώνει, οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου και οι αντιδράσεις των αγορών επηρεάζουν άμεσα το κόστος ενέργειας και μεταφορών, συμπιέζουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και ενδέχεται να οδηγήσουν σε αυξήσεις τιμών για τον καταναλωτή. Ήδη, σύμφωνα με τον ίδιο, καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στα καύσιμα και στις μεταφορές.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ Κωστής Μουσουρούλης υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η ομαλή λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη βιωσιμότητα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας.
Όπως αναφέρει, σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας στις διεθνείς ροές εμπορίου, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις είναι οι πρώτες που δοκιμάζονται, καθώς αυξάνονται οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης και καθίσταται δυσκολότερη η τήρηση των χρόνων παράδοσης.
Στο επόμενο Διοικητικό Συμβούλιο της ευρωπαϊκής οργάνωσης SMEunited στις Βρυξέλλες, στις 12 Μαρτίου, η ΕΣΕΕ αναμένεται να ζητήσει συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, προκειμένου να διαμορφωθούν κοινές προτάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για την προστασία της ρευστότητας και της ομαλής λειτουργίας της αγοράς.
Σε κάθε περίπτωση, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της Συνομοσπονδίας, η έκταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί τελικά από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, που παραμένει ο βασικός παράγοντας αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία.
