Μπροστά στον κίνδυνο ενός νέου κύματος ακρίβειας που μπορεί να πυροδοτήσουν οι πολεμικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη να κρατήσει ενεργά τα βασικά «αναχώματα» στην αγορά, με πρώτο και σημαντικότερο το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα τρόφιμα και στα είδη πρώτης ανάγκης. Ο Υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, άφησε σαφώς ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης του μέτρου και μετά τις 30 Ιουνίου, στέλνοντας μήνυμα ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, η απόσυρσή του δεν θεωρείται ρεαλιστική.
Μιλώντας στον ΑΝΤ1, ο κ. Θεοδωρικάκος περιέγραψε ένα σκηνικό αυξημένης οικονομικής αβεβαιότητας, προειδοποιώντας ότι η νέα γεωπολιτική κρίση μπορεί να τροφοδοτήσει εκ νέου τον πληθωρισμό και να πιέσει τον αναπτυξιακό ρυθμό της χώρας. Όπως ανέφερε, πρόκειται ίσως για τη σοβαρότερη από τις τελευταίες διεθνείς κρίσεις, ακριβώς επειδή αφορά μια περιοχή κομβική για την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, δηλαδή βασικών ενεργειακών πρώτων υλών που επηρεάζουν ολόκληρη την αλυσίδα τιμών.
Σε αυτό το περιβάλλον, το οικονομικό επιτελείο φαίνεται να θεωρεί ότι η προστασία των βασικών ειδών διατροφής και συντήρησης παραμένει αναγκαία. Ο Υπουργός ήταν σαφής όταν είπε ότι, με την εικόνα που έχει σήμερα, δεν πιστεύει ότι μπορεί να αποσυρθεί το πλαφόν στα τρόφιμα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το μέτρο θα συνεχιστεί τουλάχιστον στις βασικές κατηγορίες προϊόντων. Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτυπώνει την εκτίμηση της κυβέρνησης ότι η αγορά εξακολουθεί να είναι ευάλωτη σε ανατιμήσεις και κερδοσκοπικές πιέσεις, ιδίως σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς τιμές ενέργειας μπορούν να επηρεάσουν άμεσα το κόστος μεταφοράς, παραγωγής και τελικά το ράφι.
Η επιλογή να παραμείνει το πλαφόν στα τρόφιμα δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι και μια έμμεση παραδοχή ότι, παρά τη σχετική αποκλιμάκωση σε ορισμένους δείκτες τους προηγούμενους μήνες, η ακρίβεια δεν έχει πάψει να αποτελεί την πιο άμεση καθημερινή απειλή για τα νοικοκυριά. Για τον μέσο καταναλωτή, αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν θεωρεί πως έχει περάσει ο κίνδυνος νέων αυξήσεων σε βασικά αγαθά και, γι’ αυτό, δεν θέλει να αφήσει εντελώς «ελεύθερο πεδίο» στις αλυσίδες εφοδιασμού και στο λιανεμπόριο.
Καύσιμα, έλεγχοι και νέα μέτρα αν η κρίση κλιμακωθεί
Αμέσως μετά τα τρόφιμα, στο επίκεντρο μπαίνουν και τα καύσιμα, καθώς εκεί εντοπίζεται ο πιο άμεσος μηχανισμός μετάδοσης της διεθνούς κρίσης στην καθημερινότητα. Ο κ. Θεοδωρικάκος αναφέρθηκε ειδικά στην επιδότηση των 20 λεπτών ανά λίτρο στο diesel, εκτιμώντας ότι σε συνδυασμό με το πλαφόν μπορεί να λειτουργήσει ανασχετικά απέναντι στις ανατιμήσεις που καταγράφονται ή αναμένονται. Ωστόσο, έσπευσε να βάλει και έναν σαφή αστερίσκο, αν η διεθνής τιμή του πετρελαίου εκτιναχθεί σε ακραία επίπεδα, της τάξης των 150 ή ακόμη και των 200 δολαρίων το βαρέλι, τότε οι πιέσεις θα είναι πολύ ισχυρότερες και οι επιπτώσεις θα είναι δύσκολο να απορροφηθούν πλήρως.
Σε αντίθεση με τα τρόφιμα, όπου η κυβέρνηση φαίνεται να προκρίνει διατήρηση της παρέμβασης, για τα καύσιμα ο Υπουργός άφησε να φανεί ότι το τοπίο είναι περισσότερο συνδεδεμένο με τη διεθνή αγορά και λιγότερο με δομικές στρεβλώσεις στο εσωτερικό. Με άλλα λόγια, το σκεπτικό είναι ότι αν η αγορά εξισορροπήσει, τότε οι παρεμβάσεις θα μπορούν να γίνουν πιο «βατές» ή και πιο στοχευμένες. Αν όμως η κρίση παραταθεί, δεν αποκλείεται να χρειαστούν νέα διορθωτικά μέτρα, κάτι που ο ίδιος άφησε σαφώς ανοιχτό.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη φάση καλείται να παίξει και η νέα Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, την οποία ο Υπουργός παρουσίασε ως βασικό εργαλείο άμεσης παρέμβασης απέναντι σε φαινόμενα αισχροκέρδειας. Όπως είπε, η νέα Αρχή διαθέτει πλέον ισχυρό νομικό οπλοστάσιο, ικανό να στηρίξει εντατικούς ελέγχους και επιβολή προστίμων σε όσους επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν τη συγκυρία. Μάλιστα, εξέφρασε την προσδοκία να πραγματοποιηθούν εκατοντάδες έλεγχοι τις επόμενες ημέρες, δείχνοντας ότι η κυβέρνηση θέλει να προλάβει ένα νέο σπιράλ αυξήσεων προτού αυτό παγιωθεί στην αγορά.
Στην ίδια συνέντευξη, ο κ. Θεοδωρικάκος επιχείρησε να εντάξει τα μέτρα αυτά σε ένα ευρύτερο κυβερνητικό αφήγημα κοινωνικής στήριξης, αναφερόμενος στη μείωση της φορολογίας από την 1η Ιανουαρίου, στις ειδικές φορολογικές προβλέψεις για τους νέους, αλλά και στην επιστροφή ενός ενοικίου τον χρόνο σε όσους διαμένουν σε μισθωμένη κατοικία. Το πολιτικό μήνυμα που επιχείρησε να περάσει είναι ότι η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει την ακρίβεια μόνο με κατασταλτικά μέτρα στην αγορά, αλλά και με παρεμβάσεις ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος.
Παράλληλα, ο Υπουργός έκανε ειδική αναφορά και στις αλλαγές που προωθεί το υπουργείο στο πεδίο της καταναλωτικής πίστης, επιχειρώντας να δώσει μια πιο συνολική διάσταση στην προστασία του πολίτη. Όπως σημείωσε, το νέο νομοσχέδιο για τα καταναλωτικά δάνεια έως 100.000 ευρώ χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις θα βάλει τέλος στα «μικρά γράμματα», στις αδιαφανείς χρεώσεις και σε εκβιαστικές πρακτικές, ενώ θα προβλέπει και ανώτατο όριο επιβάρυνσης, ώστε το τελικό ποσό αποπληρωμής να μην εκτοξεύεται ανεξέλεγκτα.
