Η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή προκαλεί ήδη έντονους τριγμούς στις διεθνείς αγορές ενέργειας και επαναφέρει στην Ευρώπη τον φόβο ενός νέου ενεργειακού σοκ. Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου παρουσιάζουν μεγάλη μεταβλητότητα, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επεξεργάζονται ένα πλέγμα μέτρων για την προστασία νοικοκυριών, επιχειρήσεων και της οικονομίας.
Η πρώτη αποτίμηση των οικονομικών επιπτώσεων βρίσκεται ήδη στο τραπέζι των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης. Σήμερα συνεδριάζει το Eurogroup, όπου μεταξύ άλλων συζητείται η επίδραση των ενεργειακών τιμών και της γεωπολιτικής αστάθειας στην οικονομία της ευρωζώνης.
Εθνικό σχέδιο προστασίας
Σε εθνικό επίπεδο εξετάζεται ένα πακέτο μέτρων που στοχεύει κυρίως στον περιορισμό της αισχροκέρδειας και στη στήριξη των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Ένα πακέτο που θα ενεργοποιηθεί μόνο εφόσον χρειαστεί (π.χ. αν η διεθνής τιμή του πετρελαίου ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι ή τιμή της απλής βενζίνης τα 2€ το λίτρο). Στον πυρήνα του σχεδίου, σύμφωνα με πληροφροίες της HuffPost, βρίσκεται η ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών μέσω στοχευμένων επιδοτήσεων και οικονομικών ενισχύσεων, εφόσον οι τιμές ενέργειας παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.
Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία ενός «κουμπαρά» έκτακτης ανάγκης ύψους περίπου 1 έως 1,5 δισ. ευρώ, ώστε να υπάρχει δημοσιονομικό περιθώριο για άμεση παρέμβαση στην περίπτωση νέας ενεργειακής ή πληθωριστικής πίεσης. Ένας «κουμπαράς» που θα ενισχυθεί με την υπεραπόδοση των έμμεσων φόρων και τα επιπλέον έσοδα που έχει δώσει το κυνήγι της φοροδιαφυγής.
Σημαντικό εργαλείο, όπως έχει γράψει ήδη η HuffPost, θεωρείται και η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους ανά κλάδο, με στόχο τον περιορισμό φαινομένων υπερβολικής κερδοφορίας σε περιόδους κρίσης. Η παρακολούθηση των τιμών αναμένεται να γίνεται με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και συστημάτων ελέγχου που θα επιτρέπουν στις αρχές να εντοπίζουν γρήγορα πιθανές παραβάσεις.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των μέτρων εξαρτάται από έναν κρίσιμο παράγοντα, τη διάρκεια του πολέμου και το κατά πόσο θα υπάρξουν πραγματικές διαταραχές στις διεθνείς ροές ενέργειας.
Κοινή ευρωπαϊκή απάντηση
Παράλληλα με τα εθνικά μέτρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επεξεργάζεται ένα πακέτο κοινών παρεμβάσεων ώστε να αποτραπεί μια νέα ενεργειακή κρίση.
Μεταξύ των μέτρων που συζητούνται είναι:
- Στήριξη ενεργοβόρων επιχειρήσεων, μέσω μείωσης των χρεώσεων δικτύου και του κόστους άνθρακα.
- Κοινές ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου, ώστε να ενισχυθεί η διαπραγματευτική ισχύς της ΕΕ στις διεθνείς αγορές.
- Στοχευμένες επιδοτήσεις σε ευάλωτα νοικοκυριά, πιθανόν μέσω ενός ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου.
- Μείωση φόρων και τελών στην ενέργεια, εφόσον η κρίση παραταθεί.
Οι πρώτες αποφάσεις αναμένεται να συζητηθούν στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 19-20 Μαρτίου, όπου οι ηγέτες θα αξιολογήσουν την κατάσταση στις αγορές ενέργειας και την ανάγκη για κοινές ευρωπαϊκές παρεμβάσεις.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη προειδοποιήσει ότι μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να ενισχύσει τον πληθωρισμό και να επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη στην ευρωζώνη. Υπό τις παρούσες συνθήκες έχει εγκαταλειφθεί η πιθανότητα μιας περαιτέρω αποκλιμάκωσης των επιτοκίων και αντιθέτως έχει αρχίσει να συζητείται η σταθεροποίηση στα τρέχοντα επίπεδα και ενδεχομένως (λόγω πληθωρισμού) και μια απόφαση για άνοδο των επιτοκίων…
Προς το παρόν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να κινηθούν προληπτικά, δημιουργώντας ένα δίχτυ προστασίας για την οικονομία. Το αν τα μέτρα αυτά θα αποδειχθούν επαρκή θα εξαρτηθεί τελικά από την εξέλιξη της γεωπολιτικής κρίσης και τη διάρκεια της ενεργειακής αναταραχής.
