Με φόντο την αυξανόμενη ενεργειακή αβεβαιότητα που προκαλεί η κρίση στη Μέση Ανατολή, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε στους Ευρωπαίους ηγέτες ένα πακέτο άμεσων και μακροπρόθεσμων παρεμβάσεων για τη συγκράτηση των τιμών ενέργειας, σε επιστολή που απέστειλε ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης.
Μεταξύ των βασικών μέτρων που θέτει στο τραπέζι περιλαμβάνονται:
-η πιθανή χρήση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας
η δυνατότητα προσωρινών παρεμβάσεων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας –ακόμη και με πλαφόν στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο σε εξαιρετικές περιστάσεις
η αξιοποίηση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη ενεργοβόρων βιομηχανιών, καθώς και φορολογικές ελαφρύνσεις στην ηλεκτρική ενέργεια.
Στο έγγραφο προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (European Council), η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφει μια στρατηγική που συνδυάζει βραχυπρόθεσμα μέτρα σταθεροποίησης των αγορών με διαρθρωτικές παρεμβάσεις για τη μόνιμη μείωση του ενεργειακού κόστους, όπως η επιτάχυνση της ανάπτυξης καθαρής ενέργειας, η προώθηση μακροχρόνιων συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία και η ενίσχυση των ενεργειακών δικτύων.
«Η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη να αντιδράσει γρήγορα σε πιθανές διαταραχές της αγοράς ενέργειας, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι πολιτικές μας παραμένουν συμβατές με τη μετάβαση προς καθαρή ενέργεια», σημειώνει στην επιστολή της.
Πολυεθνική δύναμη στο Στενό του Ορμούζ όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προειδοποιεί ότι η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τις διεθνείς ενεργειακές ροές, με ιδιαίτερη αναφορά στο Στενό του Ορμούζ.
«Οποιαδήποτε διαταραχή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας», σημειώνει στην επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Το στενό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο, καθώς μέσω αυτού διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Στο πλαίσιο αυτό, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπςή επισημαίνει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για πρωτοβουλίες που θα διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, ενώ αναφέρει ότι η Γαλλία εξετάζει ακόμη και τη δυνατότητα συνοδείας εμπορικών πλοίων όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες ασφαλείας.
Παράλληλα, η Επιτροπή παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και βρίσκεται σε επαφή με εταίρους και διεθνείς οργανισμούς για τον συντονισμό πιθανών μέτρων σε περίπτωση διαταραχής των ενεργειακών ροών.
Έτοιμη η ΕΕ για χρήση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε στενή συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (για το ενδεχόμενο αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς.
«Σε περίπτωση σημαντικής διαταραχής της προσφοράς, είμαστε έτοιμοι να εξετάσουμε συντονισμένη χρήση στρατηγικών αποθεμάτων σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας», αναφέρει η πρόεδρος της Κομισιόν.
Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαλείο σταθεροποίησης των διεθνών τιμών ενέργειας σε περίπτωση διακοπής των ενεργειακών ροών.
Βραχυπρόθεσμα μέτρα
Παράθυρο για έκτακτες παρεμβάσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας
Η επιστολή αφήνει επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο εθνικών παρεμβάσεων σε περίπτωση νέας εκτίναξης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
«Σε εξαιρετικές περιστάσεις, τα κράτη μέλη μπορούν να εξετάσουν προσωρινούς μηχανισμούς για τον περιορισμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών φυσικού αερίου στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας», σημειώνει η φον ντερ Λάιεν.
Μεταξύ των μέτρων που θα μπορούσαν να εξεταστούν περιλαμβάνονται προσωρινές επιδοτήσεις ή πλαφόν στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, με αναδιανομή των υπερεσόδων των λεγόμενων υπο-οριακών μονάδων παραγωγής (infra-marginal generators).
Η Επιτροπή διευκρινίζει ωστόσο ότι τέτοια μέτρα θα πρέπει να παραμένουν προσωρινά και να εφαρμόζονται κατά περίπτωση ώστε να μην διαταράσσεται η ενιαία αγορά ενέργειας.
Στήριξη ενεργοβόρων βιομηχανιών
Η πρόεδρος της Κομισιόν τονίζει επίσης ότι τα κράτη μέλη μπορούν ήδη να αξιοποιήσουν το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την καθαρή βιομηχανία (Clean Industrial State Aid Framework – CISAF).
«Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμα εργαλεία κρατικών ενισχύσεων για να στηρίξουν ενεργοβόρες βιομηχανίες που πλήττονται από το υψηλό κόστος ενέργειας», σημειώνει.
Το πλαίσιο επιτρέπει την αντιστάθμιση έως και του 80% του έμμεσου κόστους άνθρακα που προκύπτει από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (Emissions Trading System – ETS).
Μακροπρόθεσμα μέτρα: Πώς θα μειωθεί το ενεργειακό κόστος
Επιτάχυνση της καθαρής ενέργειας
Η φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζει ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης αποτελεί βασικό εργαλείο για χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
«Η επιτάχυνση της ανάπτυξης καθαρής ενέργειας έως το 2030 παραμένει το πιο αποτελεσματικό μέσο για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη», αναφέρει.
Ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει ότι η βασική αρχιτεκτονική της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ θα διατηρηθεί.
Μακροχρόνια συμβόλαια ενέργειας για τη βιομηχανία
Για να μειωθεί η μεταβλητότητα των τιμών ενέργειας, η Επιτροπή προωθεί την ευρύτερη χρήση μακροχρόνιων συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας.
«Πρέπει να διευκολύνουμε την ευρύτερη χρήση μακροχρόνιων συμβολαίων ενέργειας ώστε οι επιχειρήσεις να προστατεύονται από τη μεταβλητότητα της αγοράς», σημειώνει.
Η επιστολή αναφέρεται ειδικά στα:
• συμβόλαια αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Power Purchase Agreements – PPAs)
• συμβάσεις επί διαφοράς (Contracts for Difference – CfDs
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι υφιστάμενες πυρηνικές μονάδες μπορούν να συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παροχή σταθερής ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών.
Στην επιστολή της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σημειώνει ότι η διατήρηση σε λειτουργία πυρηνικών σταθμών όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό μπορεί να συμβάλει στη σταθερότητα του ενεργειακού συστήματος και στη συγκράτηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.
Επενδύσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα
Η Επιτροπή δίνει επίσης έμφαση στην ανάπτυξη των ενεργειακών υποδομών.
«Χρειαζόμαστε ταχύτερη ανάπτυξη των ηλεκτρικών δικτύων στην Ευρώπη ώστε να μπορέσουμε να ενσωματώσουμε περισσότερη καθαρή ενέργεια στο σύστημα», σημειώνει η φον ντερ Λάιεν.
Η Επιτροπή ζητά επιτάχυνση του πακέτου για τα ευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας (Grids Package), ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων δικτύων.
Φορολογία ενέργειας
Η επιστολή επισημαίνει ότι σε αρκετά κράτη μέλη η ηλεκτρική ενέργεια εξακολουθεί να επιβαρύνεται με σημαντικά υψηλότερους φόρους και χρεώσεις σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα.
«Σε ορισμένες περιπτώσεις η φορολογική επιβάρυνση της ηλεκτρικής ενέργειας είναι έως και δεκαπέντε φορές υψηλότερη από αυτή του φυσικού αερίου», αναφέρει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην επιστολή της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια, την αφαίρεση ορισμένων μη ενεργειακών επιβαρύνσεων από τους λογαριασμούς ρεύματος και γενικότερα ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση του ηλεκτρισμού σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα.
Παράλληλα επισημαίνεται ότι ορισμένες επιβαρύνσεις που σήμερα περιλαμβάνονται στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας δεν σχετίζονται άμεσα με την κατανάλωση ενέργειας και θα μπορούσαν να μεταφερθούν εκτός των τιμολογίων, ώστε να μειωθεί το τελικό κόστος για καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής, η προσαρμογή της φορολογικής πολιτικής αποτελεί σημαντικό εργαλείο ώστε να μειωθεί το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και να στηριχθεί η μετάβαση προς μια περισσότερο εξηλεκτρισμένη και χαμηλών εκπομπών ευρωπαϊκή οικονομία.
Προσαρμογές στο σύστημα εμπορίας ρύπων
Όσον αφορά το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (Emissions Trading System – ETS), η Επιτροπή δεν προτείνει αλλαγή του βασικού πλαισίου αλλά στοχευμένες προσαρμογές που αποσκοπούν στη σταθεροποίηση της αγοράς άνθρακα και στη στήριξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
«Θα ενισχύσουμε το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve – MSR) ώστε να αντιμετωπίζονται καλύτερα οι έντονες διακυμάνσεις στις τιμές των δικαιωμάτων άνθρακα», σημειώνει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Παράλληλα, η Επιτροπή αναμένεται να εγκρίνει σύντομα τους νέους δείκτες αναφοράς εκπομπών για τη βιομηχανία, οι οποίοι καθορίζουν τον αριθμό των δωρεάν δικαιωμάτων CO₂ που λαμβάνουν οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις στο πλαίσιο του ETS.
Στην επιστολή γίνεται επίσης αναφορά στην επιτάχυνση της επόμενης αναθεώρησης του συστήματος, καθώς και στη δημιουργία ενός ταχύτερου μεταβατικού εργαλείου στήριξης για ενεργοβόρες βιομηχανίες, το οποίο θα χρηματοδοτείται από έσοδα του ETS, με ιδιαίτερη έμφαση στα κράτη μέλη με χαμηλότερο εισόδημα.
Στην επιστολή της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζει ότι τα μέτρα που εξετάζονται για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης θα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά, ώστε να μη διαταράσσουν την ενιαία αγορά και να μην υπονομεύουν τα επενδυτικά σήματα για καθαρή ενέργεια. Όπως σημειώνει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας πρέπει να διασφαλίζουν τη σταθερότητα των τιμών χωρίς να οδηγούν σε υπερβολική αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου ή σε υποχώρηση των στόχων της ενεργειακής μετάβασης.
