Η εικόνα της ελληνικής οικονομίας είναι διπλή… Στα χαρτιά, ο δείκτης οικονομικού κλίματος παρουσιάζει βελτίωση τον Φεβρουάριο, κυρίως λόγω καλύτερων προσδοκιών από τις επιχειρήσεις. Στην πράξη, όμως, τα νοικοκυριά στέλνουν άλλο μήνυμα, τραβούν χρήματα από τις τράπεζες και δηλώνουν απαισιόδοξα για το μέλλον.
Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος είναι αποκαλυπτικά. Τον Ιανουάριο οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα κατέγραψαν καθαρή μείωση 5,2 δισ. ευρώ, έναντι ισχυρής αύξησης που είχε σημειωθεί τον Δεκέμβριο. Από αυτή τη μεταβολή, περίπου 756 εκατ. ευρώ προήλθαν από εκροές νοικοκυριών και ιδιωτικών μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων. Πρόκειται για πραγματικά χρήματα που έφυγαν από λογαριασμούς πολιτών μέσα σε έναν μόλις μήνα.
Κάποιοι θα επικαλεστούν την εποχικότητα, μετά τις γιορτές έρχονται φόροι, τέλη, υποχρεώσεις. Όμως η σύγκριση με τον Δεκέμβριο (όταν είχαν εισρεύσει πάνω από 6 δισ. ευρώ στο σύστημα) αναδεικνύει την έντονη μεταβλητότητα και, κυρίως, το πόσο εύθραυστη είναι πλέον η αποταμίευση. Η καθαρή ροή των καταθέσεων των νοικοκυριών γίνεται πλέον βαρόμετρο πίεσης στο διαθέσιμο εισόδημα.
Τα νοικοκυριά χάνουν την εμπιστοσύνη τους
Την ίδια ώρα, ο δείκτης οικονομικού κλίματος εμφανίζει βελτίωση τον Φεβρουάριο, αλλά ξεκινώντας από χαμηλή βάση. Και το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης (αυτός που αφορά στα νοικοκυριά) που παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, ουσιαστικά στο ναδίρ. Οι πολίτες δηλώνουν ότι δεν αναμένουν ουσιαστική βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης, εκφράζουν ανησυχία για την ανεργία και θεωρούν δυσμενές το περιβάλλον για αποταμίευση.
Αυτό δημιουργεί μια εμφανή απόκλιση. Οι επιχειρήσεις μπορεί να βλέπουν λιγότερα σύννεφα στον ορίζοντα, όμως οι οικογένειες συνεχίζουν να κινούνται με όρους άμυνας. Η ακρίβεια σε βασικά αγαθά, το κόστος στέγασης, οι λογαριασμοί ενέργειας και οι φορολογικές υποχρεώσεις διατηρούν το μηνιαίο ισοζύγιο σε οριακή ισορροπία. Όταν το εισόδημα εξαντλείται πριν τελειώσει ο μήνας, η αποταμίευση μετατρέπεται σε ανάληψη. Με άλλα λόγια, ακόμα και οι επιχειρήσεις (που συντηρούνται από τα νοικοκυριά) αναζητούν να “κρατηθούν” κάπου για να προχωρήσουν. Μια τεχνητή ίσως, αλλά αναγκαία αισιοδοξία για την αγορά…
Αναλήψεις για πληρωμή υποχρεώσεων
Η μείωση των 756 εκατ. ευρώ από τα νοικοκυριά δεν είναι επενδυτική μετακίνηση κεφαλαίων. Είναι κατανάλωση ανάγκης. Είναι δόσεις, λογαριασμοί, σούπερ μάρκετ. Και όταν η καταναλωτική εμπιστοσύνη βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο, οι πολίτες δεν αισθάνονται οικονομικά ασφαλείς.
Η ελληνική οικονομία, λοιπόν, βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο ερώτημα. Μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανάκαμψη όταν η βάση της – τα νοικοκυριά – δηλώνει απαισιόδοξη και αναγκάζεται να μειώνει τις αποταμιεύσεις της;
Οι δείκτες μπορεί να βελτιώνονται, αλλά όσο οι πολίτες δεν βλέπουν ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, η απόσταση ανάμεσα στη στατιστική εικόνα και την κοινωνική πραγματικότητα θα παραμένει μεγάλη.
Και στο τέλος, η πραγματική οικονομία δεν κρίνεται στις ανακοινώσεις, αλλά στο υπόλοιπο του τραπεζικού λογαριασμού. Εκεί όπου, τον Ιανουάριο, το πρόσημο ήταν ξεκάθαρα αρνητικό.
