Τρόπους αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης που πυροδοτεί η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή αναζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες ετοιμάζονται για τη Σύνοδο Κορυφής της 19ης Μαρτίου στις Βρυξέλλες.
Σήμερα οι υπουργοί Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης συναντώνται στις Βρυξέλλες για να εξετάσουν επιλογές περιορισμού του ενεργειακού κόστους, ενώ αξιωματούχοι καταρτίζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για τον μετριασμό των επιπτώσεων της ραγδαίας ανόδου των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν.
Εν τω μεταξύ ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν προσερχόμενος στη συνάντηση δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σαφές συμφέρον να διατηρήσει τη δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ ως έχει σήμερα και πρόσθεσε:.
«Δεν βρισκόμαστε σε κρίση ασφάλειας εφοδιασμού, αλλά σε κρίση τιμών».
«Εργαλειοθήκη»
Στο προσχέδιο συμπερασμάτων της Συνόδου, το οποίο έχει δει η HuffPost και πάνω σε αυτό θα κινηθούν οι συνομιλίες των Ευρωπαίων ηγετών την ερχόμενη Πέμπτη, ζητείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει χωρίς καθυστέρηση μια «εργαλειοθήκη» για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Στο τραπέζι βρίσκονται ήδη προτάσεις για μέτρα συγκράτησης των τιμών ενέργειας, από πιθανές παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS), έως κρατική στήριξη για τη βιομηχανία, μειώσεις φόρων και ακόμη και την εξέταση πλαφόν στις τιμές φυσικού αερίου.
Σε αυτή την κρίσιμη δοκιμασία για την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ, οι ηγέτες της Ένωσης καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε άμεσα μέτρα συγκράτησης των τιμών ενέργειας και στη μακροπρόθεσμη στρατηγική της ενεργειακής μετάβασης.
Στην επιστολή πρόσκλησης προς τους ηγέτες της ΕΕ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα προειδοποιεί ότι η στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή προκαλεί ήδη επιπτώσεις στην Ευρώπη.
Ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταρτίζει μέτρα έκτακτης ανάγκης για την προστασία των καταναλωτών από την αύξηση των λογαριασμών ενέργειας, εξετάζοντας τη δυνατότητα κρατικής στήριξης προς τις βιομηχανίες, μειώσεις των εθνικών φόρων, καθώς και τη χρήση της επικείμενης αναθεώρησης της αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα της ΕΕ για τη διευκόλυνση της προσφοράς δικαιωμάτων CO₂, σύμφωνα με αξιωματούχους της ΕΕ που είναι ενήμεροι για τις συζητήσεις.
Την περασμένη εβδομάδα η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι οι Βρυξέλλες εξετάζουν επίσης το ενδεχόμενο θέσπισης ανώτατου ορίου στις τιμές του φυσικού αερίου, καθώς η τιμή του είναι άμεσα συνδεδεμένη με την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.
Κοινή γραμμή;
Ωστόσο, ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η εξεύρεση της κατάλληλης φόρμουλας, καθώς υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για το ποιο θα πρέπει να είναι το πακέτο μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η διατύπωση στο προσχέδιο συμπερασμάτων για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Σε αυτό ζητείται από την Επιτροπή να παρουσιάσει αναθεώρηση του ETS έως τον Ιούλιο του 2026 «ώστε να μειωθεί η μεταβλητότητα της τιμής του άνθρακα και να περιοριστεί ο αντίκτυπός της στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, διατηρώντας ταυτόχρονα τον ουσιαστικό ρόλο του ETS στην κλιματική και ενεργειακή μετάβαση μέσω ενός αγορακεντρικού σήματος τιμολόγησης».
Πολιτικά, αυτή η διατύπωση συνιστά έναν σαφή συμβιβασμό ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα κρατών-μελών. Από τη μία πλευρά βρίσκονται χώρες που πιέζουν για πιο δραστικές παρεμβάσεις στο ETS, ακόμη και για προσωρινή αναστολή, πλαφόν στην τιμή του άνθρακα ή αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς. Από την άλλη πλευρά βρίσκονται χώρεςπου φοβούνται ότι τέτοιες κινήσεις θα αποδυνάμωναν το βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής και θα έστελναν λάθος μήνυμα στους επενδυτές καθαρής ενέργειας.
Άλλα κράτη επικεντρώνονται σε εθνικές μειώσεις φόρων ή εγχώριες επιδοτήσεις, όμως οι εθνικές επιδοτήσεις μπορεί να αναδείξουν τις ανισότητες μεταξύ των πλουσιότερων και φτωχότερων κρατών-μελών, αφού για τις πρώτες δημοσιονομικά θα είναι πιο εύκολο να προβούν σε τέτοιες παρεμβάσεις.
Η συζήτηση για πλαφόν στο φυσικό αέριο
Ωστόσο η ιδέα ενός πλαφόν προκαλεί αντιδράσεις στην αγορά.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, συμμαχία εταιρειών εμπορίας ενέργειας, παραγωγών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών απέστειλε επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιώντας ότι ένα πλαφόν στις τιμές φυσικού αερίου θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την αγορά.
Όπως επισημαίνουν, εάν οι τιμές στην Ευρώπη περιοριστούν τεχνητά κάτω από τα επίπεδα της διεθνούς αγοράς, φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) ενδέχεται να κατευθυνθούν προς άλλες περιοχές του κόσμου όπου οι τιμές θα είναι υψηλότερες. Σε μια παγκόσμια αγορά LNG, όπου τα φορτία μπορούν να αλλάξουν προορισμό ακόμη και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μειώσει τις διαθέσιμες προμήθειες για την Ευρώπη.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας η τιμή του φυσικού αερίου επηρεάζει άμεσα και την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.
Ο φόβος για τις ενεργειακές ροές
Οι ανησυχίες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων επικεντρώνονται κυρίως σε πιθανή διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Ακόμη και η απειλή περιορισμού των ροών μπορεί να οδηγήσει σε άνοδο των τιμών πετρελαίου και LNG και τελικά σε αύξηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη.
Μακροπρόθεσμα οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι η αύξηση της ευρωπαϊκής παραγωγής καθαρής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές αλλά και πυρηνική ενέργεια αποτελεί τον μόνο τρόπο για να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ασταθείς διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων.
