Η 8η Μαρτίου υπενθυμίζει ότι η θέση της γυναίκας στην κοινωνία δεν μετριέται μόνο από τους τίτλους ισότητας, αλλά από την πραγματική πρόσβαση στην εργασία, στη δικαιοσύνη, στην εκπαίδευση, στην ασφάλεια και στην αξιοπρέπεια. Ο ΟΗΕ περιγράφει τη φετινή ημέρα ως κάλεσμα για «Δικαιώματα. Δικαιοσύνη. Δράση. Για όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια», τονίζοντας ότι η μάχη δεν έχει τελειώσει.
Η γυναίκα υπήρξε και παραμένει ένας από τους πιο ισχυρούς πυλώνες της κοινωνικής συνοχής. Είναι η παρουσία που στηρίζει την οικογένεια, η εργαζόμενη που κρατά όρθια την οικονομία, η επιστήμονας που παράγει γνώση, η επαγγελματίας που καινοτομεί, η αγρότισσα που επιμένει, η μητέρα που φροντίζει, η δημιουργός που εμπνέει, η πολίτης που διεκδικεί. Ο ρόλος της δεν είναι συμπληρωματικός. Είναι κεντρικός.
Κι όμως, παρά την τεράστια προσφορά της, η ισότητα παραμένει ζητούμενο. Τα Ηνωμένα Έθνη καταγράφουν ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια εξακολουθούν να σηκώνουν δυσανάλογο βάρος στην απλήρωτη οικιακή και φροντιστική εργασία, ενώ η συμμετοχή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων παραμένει περιορισμένη. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, οι γυναίκες κατείχαν το 27,2% των εδρών στα εθνικά κοινοβούλια την 1η Ιανουαρίου 2025.
Η ανισότητα αποτυπώνεται καθαρά και στην οικονομία. Η Παγκόσμια Τράπεζα σημειώνει ότι η παγκόσμια συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό παραμένει αισθητά χαμηλότερη από εκείνη των ανδρών, με τις γυναίκες να έχουν λιγότερες πιθανότητες να εργάζονται με αμοιβή, λιγότερες ευκαιρίες επαγγελμακής εξέλιξης και συχνά χαμηλότερες απολαβές. Αυτό σημαίνει ότι η προσφορά τους συχνά θεωρείται δεδομένη, αλλά όχι ισότιμα αμειβόμενη ή αναγνωρισμένη.
Η αλήθεια είναι ότι καμία κοινωνία δεν μπορεί να μιλά για πρόοδο όταν οι γυναίκες της ζουν με φόβο, σιωπή ή θεσμικά εμπόδια. Και γι’ αυτό η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι απλώς ένα σύμβολο· είναι ένας καθρέφτης. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα τη βία μέσα στο σπίτι, τη σεξιστική παρενόχληση στον χώρο εργασίας, τα στερεότυπα που ξεκινούν από την παιδική ηλικία, την υποεκπροσώπηση στην πολιτική, την αόρατη εργασία που δεν μετριέται ποτέ.
Ταυτόχρονα, είναι και μια ημέρα αναγνώρισης. Αναγνώρισης για όλες εκείνες τις γυναίκες που έσπασαν φραγμούς, μεγάλωσαν παιδιά σε δύσκολες συνθήκες, κράτησαν κοινότητες ζωντανές, φρόντισαν ηλικιωμένους, εργάστηκαν διπλά και τριπλά χωρίς αντίστοιχη επιβράβευση. Για τις γυναίκες που δεν βρέθηκαν ποτέ στα πρωτοσέλιδα, αλλά στήριξαν ολόκληρες ζωές μακριά από τα φώτα.
Η μεγαλύτερη όμως παγίδα αυτής της ημέρας είναι να περιορίζεται σε έναν εύκολο, επετειακό θαυμασμό. Η γυναίκα δεν χρειάζεται εξιδανίκευση. Χρειάζεται ίσες ευκαιρίες, θεσμική προστασία, πραγματική εκπροσώπηση και σεβασμό χωρίς αστερίσκους. Χρειάζεται κοινωνίες που να μην την αντιμετωπίζουν ως «βοηθητική δύναμη», αλλά ως ισότιμο υποκείμενο δικαιωμάτων.
Σε αυτό το σημείο, αξίζει να γίνει και μια δύσκολη αλλά αναγκαία επισήμανση. Δεν είναι ορθό να χαρακτηρίζεται συλλήβδην μια ολόκληρη θρησκεία και όλοι οι πιστοί της με έναν απόλυτο τρόπο. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι σε ορισμένα κράτη και καθεστώτα που επικαλούνται αυστηρές, πατριαρχικές ερμηνείες του Ισλάμ, οι γυναίκες υφίστανται ακραίες διακρίσεις και αντιμετωπίζονται στην πράξη ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Το πιο δραματικό παράδειγμα είναι το Αφγανιστάν, όπου, σύμφωνα με τον ΟΗΕ και τη UN Women, τα κορίτσια έχουν αποκλειστεί από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, οι γυναίκες από τα πανεπιστήμια, από μεγάλο μέρος της εργασίας και από δημόσιους χώρους όπως πάρκα, γυμναστήρια και αθλητικές εγκαταστάσεις. Αλλά και τα γεγονότα στο Ιράν δεν μπορούν αγνοούνται. Με γυναίκες να συλλαμβάνονται και να βιάζονται. Και τους αφαιρείται ακόμα και η μήτρα
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η ουσία: το πρόβλημα δεν είναι η πίστη ως προσωπική υπόθεση, αλλά η χρήση της θρησκείας ως εργαλείου ελέγχου του γυναικείου σώματος, της ελευθερίας και της φωνής. Όταν η γυναίκα δεν μπορεί να αποφασίσει για τη ζωή της, όταν περιορίζεται η πρόσβασή της στη μόρφωση, στην εργασία ή στη δημόσια παρουσία, τότε δεν μιλάμε απλώς για «παράδοση», αλλά για καταπάτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Και αυτό πρέπει να λέγεται καθαρά.
Η 8η Μαρτίου, λοιπόν, δεν είναι μόνο μια ημέρα τιμής. Είναι μια υπενθύμιση χρέους. Χρέους απέναντι στις γυναίκες που προηγήθηκαν, σε εκείνες που αγωνίζονται σήμερα και στα κορίτσια που αξίζουν έναν κόσμο δικαιότερο από αυτόν που κληρονόμησαν. Γιατί η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν αποτυπώνεται στα συνθήματα που λέει για τις γυναίκες, αλλά στον τρόπο που τις αντιμετωπίζει κάθε μέρα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό μήνυμα της ημέρας: η γυναίκα δεν ζητά προνόμια. Ζητά το αυτονόητο. Να ζει ελεύθερη, ασφαλής, ορατή και ισότιμη.
