Κάθε χιλιόμετρο που διανύει ένα αυτοκίνητο αφήνει ένα ίχνος που δεν φαίνεται εύκολα: μικροσκοπικά θραύσματα από το πέλμα των ελαστικών. Η τριβή με την άσφαλτο, οι επιταχύνσεις, οι στροφές και οι επιβραδύνσεις αποσπούν υλικό από το λάστιχο. Το υλικό αυτό αναμειγνύεται συχνά με σωματίδια του οδοστρώματος και καταλήγει στον αέρα, στο έδαφος και στα νερά.
Μια από τις μεγαλύτερες πηγές μικροπλαστικών
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, η φθορά των ελαστικών συνδέεται με 360.000–540.000 τόνους μικροπλαστικών ετησίως στην ΕΕ, βάσει εκτιμήσεων για το 2019. Πρόκειται για εκλύσεις στο περιβάλλον, όχι αποκλειστικά στην ατμόσφαιρα. Οι βαφές αποτελούν επίσης μεγάλη πηγή, οπότε η ακριβής κατάταξη εξαρτάται από τη μέθοδο υπολογισμού.
Η ίδια ευρωπαϊκή υπηρεσία αναφέρει ότι, ενώ οι συνολικές εκπομπές αιωρούμενων σωματιδίων μειώθηκαν από το 1990 έως το 2023, οι εκπομπές μη προερχόμενες από την εξάτμιση στις οδικές μεταφορές αυξήθηκαν κατά 63,1%. Από τη φθορά ελαστικών μόνο ένα μέρος γίνεται αερομεταφερόμενο: οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 0,2% έως 22%, με μέση τιμή περίπου 5%.
Πότε ακριβώς φθείρεται το λάστιχο;
Η φθορά συμβαίνει συνεχώς όσο ο τροχός κυλά και μεταφέρει δυνάμεις στο οδόστρωμα. Στο απότομο ξεκίνημα, η μεγάλη ροπή αυξάνει τις διατμητικές δυνάμεις στο πέλμα· στο έντονο φρενάρισμα το ελαστικό αντιστέκεται στην κίνηση και χάνει υλικό, ακόμη και χωρίς μπλοκάρισμα. Στις στροφές, οι πλευρικές δυνάμεις ενισχύουν την καταπόνηση. Η υψηλή ταχύτητα, το φορτίο, η λανθασμένη πίεση και η τραχιά άσφαλτος μπορούν να επιδεινώσουν τη φθορά. Σε χωματόδρομους η αλληλεπίδραση αλλάζει και προστίθεται σκόνη του εδάφους: δεν είναι κάθε σύννεφο σκόνης μικροπλαστικό.
Πόσα οχήματα κυκλοφορούν;
Η Eurostat καταγράφει 6.027.946 επιβατικά αυτοκίνητα στην Ελλάδα το 2024. Η ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει ότι το 2025 τέθηκαν για πρώτη φορά σε κυκλοφορία 225.168 επιβατικά, 31.136 φορτηγά, 1.832 λεωφορεία και 83.381 μοτοσικλέτες άνω των 50 κυβικών. Προσοχή: αυτά είναι ετήσιες πρώτες ταξινομήσεις, όχι ο συνολικός αριθμός φορτηγών, λεωφορείων και μοτοσικλετών σε κυκλοφορία. Δεν πρέπει να αθροίζονται με τον υφιστάμενο στόλο ως ανεξάρτητα μεγέθη.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η τάξη μεγέθους είναι πάνω από ένα δισεκατομμύριο επιβατικά αυτοκίνητα, αλλά οι διεθνείς καταγραφές διαφέρουν ως προς το έτος, την κάλυψη χωρών και το αν περιλαμβάνουν φορτηγά και δίκυκλα. Μια βάση με στοιχεία 87 χωρών αναφέρει περίπου 1,3 δισεκατομμύρια επιβατικά. Δεν αποτελεί πλήρη, ενιαία παγκόσμια απογραφή όλων των τροχοφόρων.
Τι σημαίνουν οι αριθμοί για την Ελλάδα;
Αν, αποκλειστικά ως υποθετικό παράδειγμα, καθένα από τα περίπου 6,03 εκατομμύρια επιβατικά έχανε 0,5–1 κιλό υλικού ελαστικών ετησίως, το άθροισμα θα ήταν περίπου 3.014–6.028 τόνοι τον χρόνο. Η παραδοχή αυτή ΔΕΝ είναι μετρημένος ελληνικός συντελεστής ούτε επίσημη εκτίμηση εκπομπών: για αξιόπιστο υπολογισμό χρειάζονται πραγματικά ετήσια χιλιόμετρα, κατηγορίες οχημάτων, βάρη και συντελεστές φθοράς. Επιπλέον, δεν θα αιωρούνταν όλη αυτή η ποσότητα στον αέρα.
Ηλεκτρικά αυτοκίνητα: λύση για την εξάτμιση, όχι για τα λάστιχα
Τα ηλεκτρικά οχήματα δεν έχουν καυσαέρια εξάτμισης και συχνά περιορίζουν τη φθορά των φρένων χάρη στην αναγεννητική πέδηση. Εξακολουθούν όμως να φθείρουν ελαστικά. Η επίδραση στο λάστιχο εξαρτάται από βάρος, σχεδίαση, διαστάσεις ελαστικών και τρόπο οδήγησης — δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι κάθε ηλεκτρικό ρυπαίνει περισσότερο από κάθε συμβατικό.
Από τον δρόμο στη θάλασσα και στον άνθρωπο
Τα μεγαλύτερα σωματίδια συγκεντρώνονται κοντά στο οδόστρωμα και μεταφέρονται με την απορροή της βροχής σε φρεάτια, ρέματα και τελικά υδάτινα οικοσυστήματα. Μικρότερα σωματίδια μπορούν να αιωρούνται και να εισπνέονται. Η ακριβής συμβολή τους σε συγκεκριμένες επιπτώσεις στην υγεία εξακολουθεί να ερευνάται. Οι κανόνες Euro 7 επιχειρούν να αντιμετωπίσουν και τις μη προερχόμενες από την εξάτμιση εκπομπές.
Το συμπέρασμα
Η συζήτηση για καθαρότερες μεταφορές δεν μπορεί να περιορίζεται στον κινητήρα. Η ομαλή οδήγηση, η σωστή πίεση, η συντήρηση, τα κατάλληλα ελαστικά, οι ποιοτικοί δρόμοι και η μείωση της άσκοπης κυκλοφορίας μπορούν να περιορίσουν ένα πρόβλημα που παραμένει ακόμη και στην εποχή της ηλεκτροκίνησης.
Πηγές
EEA: https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/the-role-of-plastics-in-europes
JRC: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC135524
Eurostat: https://eupublicdata.eu/data/countries/greece/passenger-cars-in-use/
ΕΛΣΤΑΤ: https://www.statistics.gr/documents/20181/18746169/DT_Adeies_Kykloforias_2025_EN.pdf/57066098-a037-5eba-a1d0-a374b7bcd2f1
