Ένα ιδιαίτερα ασυνήθιστο καιρικό φαινόμενο βίωσε η χώρα το τελευταίο διήμερο, καθώς η παρουσία αφρικανικής σκόνης συνδυάστηκε με ενισχυμένους βόρειους ανέμους και χαμηλές θερμοκρασίες, δημιουργώντας ένα «παράδοξο» σκηνικό με ταυτόχρονα κρύο και αποπνικτική ατμόσφαιρα.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα μετεωρολογικά δεδομένα, το επεισόδιο μεταφοράς σκόνης προήλθε από περιοχές της Βόρειας Αφρικής, κυρίως από τη Λιβύη και την Αίγυπτο, επηρεάζοντας σχεδόν το σύνολο της χώρας, με μεγαλύτερη ένταση στη νότια Ελλάδα και την Κρήτη. Το φαινόμενο κορυφώθηκε στις 18 και 19 Μαρτίου, ενώ συνοδεύτηκε από βροχές και λασποβροχές σε πολλές περιοχές.
Ωστόσο, σε αντίθεση με τα συνήθη επεισόδια αφρικανικής σκόνης που συνδέονται με θερμές αέριες μάζες και νοτιάδες, αυτή τη φορά κυριάρχησαν βόρειοι και βορειοανατολικοί άνεμοι. Οι άνεμοι αυτοί έφεραν ψυχρότερες αέριες μάζες, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία στα βόρεια να μην ξεπεράσει τους 14 βαθμούς Κελσίου, ενώ ακόμη και στα νότια παρέμεινε σε σχετικά χαμηλά για την εποχή επίπεδα.
Το φαινόμενο εξηγείται από τη σύνθετη ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Συγκεκριμένα, η συνύπαρξη διαφορετικών αερίων μαζών – θερμών από την Αφρική και ψυχρότερων από τα βόρεια Βαλκάνια – δημιούργησε συνθήκες που επέτρεψαν τη μεταφορά σκόνης σε μεγάλα ύψη της ατμόσφαιρας, ενώ κοντά στην επιφάνεια επικρατούσαν ψυχρότεροι άνεμοι.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ένα «διπλό» καιρικό καθεστώς: σε ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας παρέμεινε η αφρικανική σκόνη, δημιουργώντας θολούρα και μειωμένη ορατότητα, ενώ στα χαμηλότερα στρώματα οι βόρειοι άνεμοι διατηρούσαν χαμηλότερες θερμοκρασίες.
Παράλληλα, οι βροχοπτώσεις που εκδηλώθηκαν σε πολλές περιοχές συνέβαλαν εν μέρει στη μείωση των συγκεντρώσεων σκόνης κοντά στο έδαφος, χωρίς όμως να εξαλείψουν την αίσθηση της αποπνικτικής ατμόσφαιρας. Οι λεγόμενες «λασποβροχές», αποτέλεσμα της ανάμειξης της σκόνης με τα υδροσταγονίδια, έγιναν ιδιαίτερα αισθητές κυρίως στη δυτική, κεντρική και νότια Ελλάδα.
Οι μετεωρολόγοι επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους φαινόμενα δεν είναι εντελώς σπάνια, αλλά η ένταση και ο συνδυασμός των χαρακτηριστικών τους –σκόνη, ψύχος και ισχυροί βοριάδες– τα καθιστούν πιο εντυπωσιακά. Συνήθως, η αφρικανική σκόνη μεταφέρεται προς την Ελλάδα με νότιους ανέμους, οι οποίοι ταυτόχρονα ανεβάζουν τη θερμοκρασία και επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα.
Στην προκειμένη περίπτωση, η αλλαγή της διεύθυνσης των ανέμων μετά τη διέλευση ενός βαρομετρικού συστήματος φαίνεται να έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Καθώς οι νότιοι άνεμοι που αρχικά μετέφεραν τη σκόνη αντικαταστάθηκαν από βόρειους, η σκόνη παρέμεινε αιωρούμενη στην ατμόσφαιρα, ενώ η θερμοκρασία υποχώρησε.
Το φαινόμενο αναμένεται να εξασθενήσει σταδιακά, με τους ανέμους να παρουσιάζουν μικρή υποχώρηση και τη θερμοκρασία να σημειώνει άνοδο τις επόμενες ημέρες. Παράλληλα, τα φαινόμενα θα περιοριστούν κυρίως στην ανατολική και νότια Ελλάδα πριν υποχωρήσουν πλήρως.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα της πολυπλοκότητας των καιρικών συστημάτων στην περιοχή της Μεσογείου, αλλά και της δυναμικής που μπορεί να αποκτήσει η μεταφορά αφρικανικής σκόνης όταν συνδυάζεται με μεταβαλλόμενες ατμοσφαιρικές συνθήκες.
