Το λαθρεμπόριο τσιγάρων παραμένει μία από τις πιο ακριβές μορφές παραοικονομίας στην Ελλάδα. Το 2024 τα διαφυγόντα έσοδα για το Δημόσιο εκτιμήθηκαν στα 438 εκατ. ευρώ, με 2,5 δισ. παράνομα τσιγάρα να καταναλώνονται στην ελληνική αγορά. Την ίδια στιγμή, όμως, η εικόνα δεν είναι στατική: η υποχώρηση του παράνομου μεριδίου και τα νεότερα επιχειρησιακά αποτελέσματα δείχνουν ότι η ΑΑΔΕ περνά σε πιο αποτελεσματική φάση αντιμετώπισης του φαινομένου.
Η διακίνηση λαθραίων τσιγάρων δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα «παράνομου εμπορίου». Είναι μια ευθεία απώλεια δημοσίων εσόδων από ειδικούς φόρους κατανάλωσης, ΦΠΑ και δασμούς, δηλαδή πόρων που υπό άλλες συνθήκες θα κατευθύνονταν στα κρατικά ταμεία. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2024, το παράνομο τσιγάρο αντιστοιχούσε στο 17,5% της συνολικής κατανάλωσης στην Ελλάδα, ποσοστό αισθητά μειωμένο σε σχέση με το 23,7% του 2023. Η αποκλιμάκωση αυτή μεταφράζεται και σε μικρότερη δημοσιονομική αιμορραγία: οι απώλειες υποχώρησαν από πάνω από 620 εκατ. ευρώ το 2023 σε 438 εκατ. ευρώ το 2024.
Αυτό είναι το πρώτο κρίσιμο συμπέρασμα: το πρόβλημα παραμένει βαρύ, αλλά η τάση βελτιώνεται. Και εκεί ακριβώς αναδεικνύεται ο ρόλος της ΑΑΔΕ, η οποία με τον Διοικητή Γιώργο Πιτσιλή, έχει μετατρέψει την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου σε επιχειρησιακή προτεραιότητα, συνδέοντάς την όχι μόνο με την προστασία των εσόδων, αλλά και με τη δημόσια υγεία, τη νόμιμη αγορά και τον θεμιτό ανταγωνισμό. Στην Έκθεση Απολογισμού 2024, η Αρχή καταγράφει 42.766 ελέγχους δίωξης, 127.008.555 κατασχεμένα τεμάχια τσιγάρων και 11.268 καταλογιστικές πράξεις από απλές τελωνειακές παραβάσεις και λαθρεμπορίες, με συνολικό καταλογισμό 251,9 εκατ. ευρώ.
Οι αριθμοί αυτοί έχουν ιδιαίτερη σημασία, επειδή δείχνουν ότι η ΑΑΔΕ δεν λειτουργεί πια μόνο κατασταλτικά, αλλά και με συστηματικό σχεδιασμό. Η ίδια έκθεση αναφέρει ότι το 2024 ξεπεράστηκε κατά 58,8% ο ετήσιος στόχος στις κατασχέσεις τσιγάρων, καθώς ο στόχος των 80 εκατ. τεμαχίων έκλεισε τελικά στα 127 εκατ. Αυτό δεν είναι μια απλή στατιστική υπέρβαση. Είναι ένδειξη αυξημένης αποτελεσματικότητας των τελωνειακών ελέγχων και καλύτερης στόχευσης σε διαδρομές, φορτία και υποθέσεις υψηλού κινδύνου.
Το 2025 η επιχειρησιακή εικόνα παρέμεινε ισχυρή. Στο δεύτερο τρίμηνο του έτους, η ΑΑΔΕ ανακοίνωσε ότι οι τελωνειακοί έλεγχοι οδήγησαν, μεταξύ άλλων, στην κατάσχεση 1.868.600 τεμαχίων τσιγάρων, 772 κιλών καπνού, 50 πούρων και 321 συσκευών ατμίσματος. Στο δελτίο Τύπου υπογραμμίζεται ότι τα αποτελέσματα αυτά προέκυψαν με τη χρήση σύγχρονων μέσων, όπως μηχανήματα X-Ray, και με τη συνδρομή ειδικά εκπαιδευμένων σκύλων ανιχνευτών.
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα για το δεύτερο εξάμηνο του 2025. Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, οι στοχευμένοι έλεγχοι στα τελωνεία οδήγησαν στην κατάσχεση 4.715.310 τεμαχίων τσιγάρων, 231 κιλών καπνού, 425 πούρων και 10.780 θερμαινόμενων ράβδων καπνού. Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι η πίεση της Αρχής δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες ενέργειες, αλλά αποκτά σταθερό και πανελλαδικό χαρακτήρα, σε αεροδρόμια, λιμάνια και συνοριακούς σταθμούς.
Το πιο θετικό για την ΑΑΔΕ είναι ότι η αποτελεσματικότητά της δεν αποτυπώνεται μόνο στον όγκο των κατασχέσεων, αλλά και στο μοντέλο δράσης που αναπτύσσει. Η αξιοποίηση ακτινοσκοπικών μηχανημάτων, ανάλυσης κινδύνου και σκύλων ανιχνευτών δείχνει μετάβαση σε πιο σύγχρονο τελωνειακό έλεγχο. Παράλληλα, το Επιχειρησιακό Σχέδιο 2025 της Αρχής περιγράφει μια πιο στοχευμένη μάχη κατά της φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου, με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ανάλυση δεδομένων και εξειδικευμένες ελεγκτικές δομές.
Με άλλα λόγια, η ΑΑΔΕ εμφανίζεται να χτυπά το πρόβλημα σε δύο επίπεδα: αφενός με άμεσες επιχειρήσεις πεδίου και αφετέρου με πιο εξελιγμένη πρόληψη και ανίχνευση. Και αυτό έχει βαρύτητα, γιατί το λαθρεμπόριο καπνικών δεν είναι μια απλή υπόθεση μικροπαραβατικότητας. Πρόκειται για δραστηριότητα που συχνά συνδέεται με οργανωμένα κυκλώματα, παράνομες εφοδιαστικές αλυσίδες και απόκρυψη φορολογητέας ύλης σε διασυνοριακές μεταφορές. Κάθε επιτυχής εντοπισμός, επομένως, δεν έχει μόνο εισπρακτική σημασία, αλλά και ευρύτερη αξία για την οικονομική νομιμότητα.
Η συνολική εικόνα οδηγεί σε ένα σαφές συμπέρασμα: η Ελλάδα εξακολουθεί να πληρώνει ακριβά το λαθραίο τσιγάρο, όμως η πίεση της ΑΑΔΕ αποδίδει. Η μείωση του παράνομου μεριδίου το 2024, οι υπερβάσεις στόχων στις κατασχέσεις, η συστηματική ενίσχυση των τελωνείων με τεχνολογία και οι αλλεπάλληλες επιτυχίες του 2025 δείχνουν ότι η Αρχή έχει αποκτήσει πιο κομβικό και πιο αποτελεσματικό ρόλο σε ένα από τα πιο δύσκολα μέτωπα κατά της παραοικονομίας. Και αυτό, για τα κρατικά ταμεία, δεν είναι απλώς μια καλή είδηση. Είναι μια κρίσιμη προϋπόθεση για να περιοριστεί μια πολυετής απώλεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.
