Μια απόφαση-σταθμό για τα δικαιώματα των πολιτών εξέδωσε την Τρίτη, 10 Μαρτίου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Στην υπόθεση Mamais κατά Ελλάδας το Στρασβούργο δικαίωσε πολίτη ο οποίος, αν και αθωώθηκε από τα ποινικά δικαστήρια, παρέμεινε υπόλογος για την καταβολή διοικητικού προστίμου για την ίδια ακριβώς υπόθεση. Η αιτία ήταν ότι η αθωωτική του απόφαση δεν είχε καθαρογραφεί εγκαίρως από τις ελληνικές αρχές!
Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης
Η υπόθεση ξεκίνησε το 2008 στην Άνδρο, όταν οι αρχές προχώρησαν σε μηνύσεις για παράνομη εξόρυξη πέτρας σε οικόπεδο. Για το περιστατικό αυτό εκκίνησαν σε βάρος του προσφεύγοντος, Νικόλαου Μαμαή, δύο χωριστές διαδικασίες:
- Διοικητική κύρωση: Η Επιθεώρηση Μεταλλείων επέβαλε πρόστιμο 16.000 ευρώ, κρίνοντας ότι οι εργασίες διενεργήθηκαν χωρίς άδεια και έθεσαν σε κίνδυνο την ασφάλεια εργαζομένων.
- Ποινική δίωξη: Ο προσφεύγων παραπέμφθηκε να δικαστεί για το ίδιο αδίκημα (παράνομη εξόρυξη αδρανών υλικών) από την ποινική δικαιοσύνη.
Τον Μάρτιο του 2013, το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Σύρου εξέτασε την ουσία της υπόθεσης και τον αθώωσε αμετακλήτως, κρίνοντας ότι δεν είχε διαπράξει το αδίκημα για την οποία κατηγορήθηκε.
Το εμπόδιο της «μη καθαρογραφής»
Όταν ο κ. Μαμαής προσέφυγε στα διοικητικά δικαστήρια για να ζητήσει την ακύρωση του προστίμου των 16.000 ευρώ, προσκόμισε την αθωωτική απόφαση του ποινικού δικαστηρίου. Ωστόσο, τα διοικητικά δικαστήρια (Πρωτοδικείο και Εφετείο Αθηνών) αρνήθηκαν να δεχτούν τη δέσμευση από την αθώωση.
Η άρνηση αυτή βασίστηκε στο γεγονός ότι η ποινική απόφαση δεν είχε «καθαρογραφεί» πλήρως (δηλαδή δεν είχε συνταχθεί το αναλυτικό σκεπτικό του δικαστή), επειδή ο δικαστής που εξέδωσε την απόφαση είχε στο μεταξύ μετατεθεί. Τα διοικητικά δικαστήρια υποστήριξαν ότι, χωρίς το σκεπτικό, δεν μπορούσαν να βεβαιωθούν αν ο πολίτης αθωώθηκε για την ουσία της υπόθεσης ή για κάποιον τυπικό λόγο (π.χ. παραγραφή).
Τι είναι η αρχή «Ne Bis In Idem» που παραβιάστηκε;
Το ΕΔΔΑ στην απόφασή του υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα παραβίασε δύο θεμελιώδεις κανόνες:
- Ne Bis In Idem (ου δις επ’ αυτώ): Πρόκειται για το δικαίωμα του πολίτη να μην τιμωρείται ή να μην διώκεται δύο φορές για την ίδια πράξη. Το Στρασβούργο έκρινε ότι εφόσον υπήρξε αμετάκλητη αθώωση από το ποινικό δικαστήριο, η διατήρηση του διοικητικού προστίμου για το ίδιο γεγονός παραβιάζει αυτή την αρχή.
- Τεκμήριο αθωότητας: Κάθε πολίτης που αθωώνεται πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αθώος από όλες τις κρατικές αρχές. Η άρνηση των δικαστηρίων να αναγνωρίσουν την αθώωση επειδή το κράτος καθυστέρησε να καθαρογράψει την απόφαση, αποτελεί προσβολή αυτού του δικαιώματος.
Το Στρασβούργο έκρινε ότι ο πολίτης δεν μπορεί να υποστεί δυσμενείς συνέπειες επειδή το κράτος αδυνατεί να καθαρογράψει μια απόφαση. Σημείωσε μάλιστα ότι από τα πρακτικά της δίκης προέκυπτε σαφώς ότι η αθώωση ήταν ουσιαστική, καθώς στηρίχθηκε σε μάρτυρες και αποδεικτικά στοιχεία.
