Οι φωτογραφίες που αποτυπώνουν τους «200 της Καισαριανής» λίγο πριν από την εκτέλεση της 1ης Μαΐου 1944 προκαλούν ρίγος. Ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης εμφανίζεται αιφνιδιαστικά σε δημοπρασία, η τιμή του εκτινάσσεται και –πριν καν ολοκληρωθεί η επίσημη αρχειακή διασταύρωση–, έρχεται η πρώτη ταυτοποίηση προσώπου. Κι ενώ η δημόσια συζήτηση φουντώνει για την αυθεντικότητα και το πού πρέπει να καταλήξει το υλικό, άγνωστοι βανδαλίζουν το Μνημείο στο Σκοπευτήριο (Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026), σαν μια σκοτεινή υποσημείωση πάνω στη μνήμη.
Η πρώτη ταυτοποίηση: «Ο ψηλός με το λευκό πουκάμισο»
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που κυκλοφορούν ήδη στα κοινωνικά δίκτυα και αποτυπώνονται σε σχετικά δημοσιεύματα, ο πρώτος που φέρεται να αναγνωρίστηκε από την οικογένειά του είναι ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο ανάμεσα στους κρατούμενους που οδηγούνται προς εκτέλεση.
Πρόκειται –όπως αναφέρεται–, για τον Βασίλη Ν. Παπαδήμα, μηχανικό σε εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Μεσσηνία, γεννημένο στην Πύλο, αδελφό του εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα, ο οποίος είχε συλληφθεί τον Αύγουστο του 1941 από Ιταλούς καραμπινιέρους.
Η ταυτοποίηση αυτή είναι, προς το παρόν, μέρος της «ζωντανής» διαδικασίας αναγνώρισης που ξεδιπλώνεται δημόσια, όχι το τέλος της. Το κρίσιμο επόμενο βήμα παραμένει η επίσημη αρχειακή και ιστορική διασταύρωση τόσο για τα πρόσωπα όσο και για την ίδια τη γνησιότητα του υλικού.
Αυθεντικότητα: Οι ενδείξεις, οι επιφυλάξεις και το μεγάλο «γιατί τώρα»
Μπορεί κάποιοι να αμφισβητούν –και να ζητούν τεκμηρίωση– όμως μέχρι στιγμής, όπως επισημαίνεται, οι ενδείξεις “δείχνουν” προς την αυθεντικότητα. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζεται ότι τίποτα δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικό χωρίς επίσημη αξιολόγηση από αρχειακούς φορείς.
Και κάπου εδώ ανοίγει το πιο ανησυχητικό ερώτημα: Αν πρόκειται για φωτογραφίες κολλημένες σε άλμπουμ, υπήρχαν κι άλλες; Κρατήθηκαν πίσω; Κρύφτηκαν; Θα εμφανιστούν κι άλλα καρέ – ίσως ακόμη πιο ωμά – στην ίδια ή σε άλλη αγορά;
Σε ποιον αποδίδονται οι φωτογραφίες: Το «ίχνος» ενός ναζί αξιωματικού
Ιστορικοί και συλλέκτες που αναζητούν επιπλέον στοιχεία, αποδίδουν το υλικό στον Γερμανό υπολοχαγό Χέρμαν Χόιερ, που υπηρετούσε σε μονάδα με έδρα τη Μαλακάσα και αργότερα στα Ίσθμια.
Σε δεύτερο επίπεδο αναφοράς, ως πιθανότερο πρόσωπο που τράβηξε τις φωτογραφίες εμφανίζεται ο Χέρμαν-Ότο Χόιερ, ο οποίος –σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα–, συνδέεται με τον ναζιστικό μηχανισμό και το προπαγανδιστικό του σύμπαν. Αυτή, ωστόσο, είναι ακριβώς η περιοχή που απαιτεί την πιο αυστηρή διασταύρωση: ποιος τράβηξε, πότε, πού, με ποια αλυσίδα κατοχής έφτασε μέχρι σήμερα.
Η παρέμβαση Τσίπρα: Να περάσουν στη Βουλή – «όχι στη σφαίρα της συναλλαγής»
Στο πολιτικό σκέλος της υπόθεσης, ο Αλέξης Τσίπρας παρενέβη με επιστολή προς τον Πρόεδρο της Βουλής, ζητώντας να κινηθούν διαδικασίες ώστε το υλικό να αποκτηθεί θεσμικά.
«…οι τελευταίες στιγμές Ελλήνων πατριωτών… δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής, αλλά να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής…»
Τι λέει συνολικά η επιστολή:
Αναφέρει ότι έχουν δημοσιευθεί πληροφορίες για φωτογραφίες από πωλητή στο Βέλγιο, άγνωστες μέχρι τώρα, που αφορούν τους 200 που εκτελέστηκαν την 1η Μάη 1944, και πως –με βάση τις ενδείξεις– είναι αυθεντικές.
Τις χαρακτηρίζει μοναδικά ντοκουμέντα μιας περιόδου σκοταδιού, τρόμου και ηρωισμού, που δίνουν «υπόσταση» σε μια συγκλονιστική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας.
Προτείνει το Ίδρυμα της Βουλής να τις αγοράσει ως φόρο τιμής στην Αντίσταση και ως τεκμήριο του τρόπου που ο ελληνικός λαός στάθηκε απέναντι στη ναζιστική κατοχή.
Επιμένει ότι τέτοια υλικά δεν πρέπει να κυκλοφορούν ως εμπορεύματα, αλλά να ανήκουν θεσμικά στη Βουλή και στη χώρα.
Και οι βάνδαλοι που «μίλησαν» με φθορά
Κι ενώ η κοινωνία προσπαθεί να σταθεί απέναντι στο βάρος της ιστορίας με σεβασμό, ήρθε η πιο θλιβερή εικόνα του “σήμερα”: το Μνημείο των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής βανδαλίστηκε το βράδυ της Κυριακής 15 Φεβρουαρίου 2026, λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των ντοκουμέντων.
Φθορές στη μαρμάρινη πλάκα, ένα χτύπημα πάνω στο ίδιο το νόημα της μνήμης. Και μια υπενθύμιση ότι ο αναθεωρητισμός και το μίσος δεν εμφανίζονται πάντα με λόγια – εμφανίζονται και με πέτρα σπασμένη.
Γιατί η μνήμη δεν είναι “θέμα” της ημέρας. Είναι τόπος. Είναι πρόσωπα. Είναι ονόματα. Και δεν δημοπρατείται. Δεν βανδαλίζεται. Δεν σβήνεται.
