Τη συλλογή προφορικών μαρτυριών με τη συνεργασία κατοίκων σχετικά με κτήρια που κτίστηκαν τον 19ο και 20ό αιώνα (1830-1975) στις γειτονιές του Ψυρρή και του Κολωνού στην Αθήνα και της Αγίας Τριάδας στον Πειραιά πραγματοποιεί η Monumenta από τον Μάρτιο του 2026. Ο λόγος για το ερευνητικό πρόγραμμα «Συλλέγοντας ιστορίες ιστορικών κτηρίων με τη συνεργασία της τοπικής κοινωνίας σε γειτονιές της Αθήνας και του Πειραιά».
Η Monumenta καταγράφει συστηματικά τις προφορικές μαρτυρίες στο πλαίσιο των προγραμμάτων καταγραφής ιστορικών κτηρίων από το 2013. Έχει δημιουργήσει ένα πλούσιο Αρχείο, ανοιχτό στο ευρύ κοινό. Όλα αυτά τα χρόνια συνεργάζεται με τις τοπικές κοινωνίες και μαζί αναλαμβάνουν δράσεις με στόχο την οικοδόμηση βιώσιμων κοινοτήτων που κατανοούν την αξία του πολιτισμικού τους περιβάλλοντος και ενεργούν για την προστασία του.
Οι κύριοι στόχοι του προγράμματος είναι η διάσωση προφορικών μαρτυριών, της μνήμης, της άυλης μαρτυρίας για το αρχιτεκτονικό περιβάλλον Αθήνας και Πειραιά και η συνεργασία της τοπικής κοινωνίας στη συλλογή των μαρτυριών προκειμένου οι άμεσα ενδιαφερόμενοι να γνωρίσουν την πόλη όπου ζουνκαι πράττουν, να την οικειοποιηθούν και να συμβάλλουν στην προστασία και την ανάδειξή της. Οι ιστορικές γειτονιές του Ψυρρή, του Κολωνού, της Αγίας Τριάδας χάνουν τα τελευταία χρόνια την ιστορική τους ταυτότητα, την κοινωνική τους σύνθεση λόγω κατεδάφισης και αλλοίωσης των παλαιών κτηρίων και της υπέρμετρης εμπορευματοποίησης και τουριστικοποίησής τους.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μια σειρά δράσεων, όπως διοργάνωση συναντήσεων με κατοίκους για τη συλλογή μαρτυριών μέσω συνεντεύξεων, τη διοργάνωση εκδηλώσεων με τη συνεργασία τοπικών φορέων, την εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε σχολεία, και ξεναγήσεις με ξεναγούς τους κατοίκους. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που θα πραγματοποιηθεί στα σχολεία είναι ένα εργαστήρι συλλογής προφορικών μαρτυριών. Οι μαθητές γίνονται οι ίδιοι ερευνητές και αναλαμβάνουν να πάρουν συνεντεύξεις από κατοίκους και αποφοίτους του σχολείου τους. Το υλικό που θα συγκεντρωθεί θα συμπεριληφθεί σε ηλεκτρονική έκδοση. Το πρόγραμμα αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο 2026 με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου.
