Εδώ και 25 χρόνια στο πρόγραμμα Super Aging του Northwestern University Feinberg School of Medicine, έρευνα εξετάζει ανθρώπους άνω των 80 ετών που διατηρούν εξαιρετική μνήμη και οξύνοια πνεύματος, γνωστοί κι ως «Super Agers» . Σύμφωνα με τα ευρήματα, όπως αναφέρει σε άρθρο του το Cnn.com, οι εγκέφαλοι των Super Agers παράγουν διπλάσιο αριθμό νέων, «νεαρών» νευρώνων σε σύγκριση με άλλους υγιείς ηλικιωμένους και 2,5 φορές περισσότερους από άτομα που πάσχουν από τη νόσο Αλστχάιμερ. Το εντυπωσιακό είναι ότι έχουν ακόμη περισσότερους νέους νευρώνες και από ενήλικες 30 ή 40 ετών.
Ενώ ένας ώριμος νευρώνας είναι σταθερός, ένας νεαρός νευρώνας είναι ο πιο προσαρμόσιμος και πλαστικός τύπος εγκεφαλικού κυττάρου, με βελτιωμένη ικανότητα να αναπτύσσεται, να ενσωματώνεται και να «συνδέεται με τον εγκέφαλο», δήλωσε ο Γκέφεν, ο οποίος βοηθά στην καθοδήγηση του Προγράμματος Super Aging του Northwestern. «Οι Super Agers παρουσιάζουν τη διατήρηση ανώριμων νευρώνων με αυξημένη διεγερσιμότητα – είναι λαμπεροί και έτοιμοι να “πυροβολήσουν”», λέει ο ίδιος. «Αυτός είναι ένας πιο νεανικός εγκέφαλος», αναφέρει ακόμα.
Στους Super Agers, η περιοχή του ιππόκαμπου — που είναι υπεύθυνη για τη μνήμη — φαίνεται να διαθέτει ένα ιδιαίτερα «υποστηρικτικό» περιβάλλον, το οποίο ευνοεί την ανάπτυξη αυτών των νεαρών νευρώνων. Επιπλέον, ο προσαγώγιος φλοιός, ή φλοιός του προσαγωγίου (cingulate cortex), που σχετίζεται με την προσοχή, τα κίνητρα και τη γνωστική εμπλοκή, είναι παχύτερος σε σύγκριση με άτομα 50 ή 60 ετών. Παράλληλα, ο ιππόκαμπός τους εμφανίζει τρεις φορές λιγότερα «συσσωματώματα tau», που αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ.
«Αυτή η ανακάλυψη σημαίνει ότι οι υπερ-ηλικιωμένοι έχουν μια μοριακή ικανότητα που τους επιτρέπει να έχουν υψηλότερη [γνωστική] απόδοση, και αυτό περιλαμβάνει περισσότερη νευρογένεση», δηλώνει η Ορλί Λαζάροφ, διευθύντρια του Προγράμματος Εκπαίδευσης για τη Νόσο Αλτσχάιμερ και τη Σχετική Άνοια του UIC, η οποία ηγήθηκε της έρευνας. «Η νευρογένεση είναι μια από τις πιο βαθιές μορφές πλαστικότητας στον εγκέφαλο» Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τα λεγόμενά της, οι εγκέφαλοι των υπερ-ηλικιωμένων είναι πιο «προσαρμοστικοί», όπως αναφέρει σε άρθρο του το nbcnews.com.
Άλλες μελέτες έδειξαν ότι στον ενδορρινικό φλοιό — μια περιοχή που προσβάλλεται νωρίς από το Αλτσχάιμερ — οι νευρώνες των Super Agers είναι μεγαλύτεροι και πιο υγιείς ακόμη και από εκείνους πολύ νεότερων ανθρώπων. Αυτό υποδηλώνει ότι η δομή και η «αρχιτεκτονική» των νευρώνων τους είναι πιο ανθεκτική.
Η νέα μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature και χρησιμοποίησε μια σύγχρονη τεχνική που ονομάζεται multiomic single-cell sequencing. Με αυτήν οι ερευνητές εξέτασαν πέντε ομάδες εγκεφάλων: SuperAgers, υγιείς νέους ενήλικες, ηλικιωμένους χωρίς γνωστική έκπτωση, άτομα με πρώιμη άνοια και άτομα με Alzheimer. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δύο τύποι κυττάρων παίζουν καθοριστικό ρόλο στους SuperAgers: τα αστροκύτταρα και οι νευρώνες CA1. Οι νευρώνες CA1 είναι κρίσιμοι για την αποθήκευση και ανάκληση αναμνήσεων, ενώ τα αστροκύτταρα ρυθμίζουν τη ροή του αίματος και ενισχύουν τις συνάψεις, δηλαδή τις συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων. Στους SuperAgers, αυτά τα κύτταρα συνεργάζονται δημιουργώντας ένα «εμπλουτισμένο» περιβάλλον που ενισχύει τη μνήμη.
Τα χαρακτηριστικά του Super Ager
Για να χαρακτηριστεί κάποιος Super Ager, πρέπει να είναι άνω των 80 ετών και να έχει εξαιρετική επεισοδιακή μνήμη — δηλαδή ικανότητα να θυμάται καθημερινά γεγονότα και προσωπικές εμπειρίες. Σημαντικό είναι ότι το υψηλό τους επίπεδο μνήμης δεν οφείλεται απλώς σε υψηλότερο IQ.
Πολλοί Super Agers είναι κοινωνικοί, θετικοί, διανοητικά ενεργοί και συχνά συνεχίζουν να εργάζονται ή να προσφέρουν εθελοντικά. Ωστόσο, δεν έχουν όλοι υγιεινές συνήθειες· κάποιοι μπορεί να έχουν καρδιοπάθειες ή διαβήτη. Παρ’ όλα αυτά, ο εγκέφαλός τους εμφανίζει εντυπωσιακή ανθεκτικότητα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, πέρα από πιθανούς γενετικούς παράγοντες, οι υγιεινές επιλογές ζωής — σωστή διατροφή, άσκηση, καλός ύπνος, διαχείριση άγχους και έλεγχος αγγειακών παραγόντων — μπορούν επίσης να ενισχύσουν την υγεία του εγκεφάλου. Η μελέτη αυτή δείχνει ότι ο εγκέφαλος διατηρεί την ικανότητα ανανέωσης ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία, προσφέροντας ελπίδα για την πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης.
Με πληροφορίες από: Cnn.com , nbcnews.com
