Η εικόνα που διαμορφώνεται στην Κύπρο δεν παραπέμπει πια σε μια αποσπασματική αντίδραση απέναντι στην περιφερειακή αστάθεια, αλλά σε μια σταδιακή οικοδόμηση στρατηγικής ομπρέλας με ευρωπαϊκό αποτύπωμα. Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Εμανουέλ Μακρόν δίπλα στον Νίκο Χριστοδουλίδη, σε συνδυασμό με την ήδη ενεργή στρατιωτική συνδρομή της Ελλάδας και τη γαλλική στήριξη, στέλνει μήνυμα ότι η ασφάλεια της Κύπρου αντιμετωπίζεται πλέον ως υπόθεση ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και συλλογικής αποτροπής. Την ίδια ώρα, η Τουρκία επιχειρεί να απαντήσει με όρους έντασης, αναπτύσσοντας έξι F-16 και συστήματα αεράμυνας στα Κατεχόμενα.
Η σημερινή επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού και του Γάλλου Προέδρου στην Κύπρο, όπως προανήγγειλε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, εντάσσεται σε ένα πλαίσιο στενού συντονισμού για τις εξελίξεις στην περιοχή και για τα αυξημένα προληπτικά μέτρα που λαμβάνονται. Δεν πρόκειται απλώς για μια διπλωματική συνάντηση κορυφής. Είναι μια κίνηση με πολλαπλή ανάγνωση: πολιτική, γεωστρατηγική και αμυντική. Η Λευκωσία δείχνει ότι δεν είναι μόνη, η Αθήνα επιβεβαιώνει ότι θεωρεί την ασφάλεια της Κύπρου άμεση εθνική και ευρωπαϊκή υπόθεση, ενώ το Παρίσι επανατοποθετείται ως καθοριστικός παίκτης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ουσία βρίσκεται ακριβώς εδώ: πάνω από τη Μεγαλόνησο διαμορφώνεται ένα πλέγμα προστασίας που δεν εξαντλείται σε συμβολισμούς. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της HuffPost, οι τρεις ηγέτες μεταβαίνουν στην Πάφο και στην αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου», εκεί όπου βρίσκονται τα τέσσερα ελληνικά F-16 που έχει ήδη αποστείλει η Αθήνα για τη συνδρομή στην άμυνα της Κύπρου. Η Ελλάδα, μάλιστα, ήταν η πρώτη που κινήθηκε στρατιωτικά προς αυτή την κατεύθυνση, ενώ ακολούθησαν και άλλες ευρωπαϊκές συνδρομές. Σε αυτό το σχήμα προστίθεται και η Ιταλία, μέσω της άφιξης της φρεγάτας της, στοιχείο που ενισχύει την εικόνα ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού δικτύου επιτήρησης και αποτροπής.
Αυτό είναι και το βαθύτερο πολιτικό μήνυμα της τριμερούς: η Κύπρος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια απομονωμένη εστία κινδύνου στην ανατολική άκρη της Ε.Ε., αλλά ως ευρωπαϊκό έδαφος που, όταν απειλείται, ενεργοποιεί αντανακλαστικά συλλογικής προστασίας. Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε για «ευρωπαϊκό πλέγμα αεροναυτικής προστασίας» γύρω από τη Μεγαλόνησο, δίνοντας τον τόνο μιας στρατηγικής που θέλει να συνδέσει την άμυνα της Κύπρου με την έννοια των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης. Αυτή η προσέγγιση ανεβάζει την Κύπρο σε άλλο επίπεδο γεωπολιτικής σημασίας και ταυτόχρονα αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας ως δύναμης που πήρε την πρωτοβουλία.
Η Άγκυρα, ωστόσο, έσπευσε να απαντήσει με τον δικό της τρόπο. Το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανακοίνωσε την ανάπτυξη έξι F-16 και συστημάτων αεράμυνας στα Κατεχόμενα, επικαλούμενο τις εξελίξεις στην περιοχή και λόγους ασφάλειας. Η διατύπωση μόνο τυχαία δεν είναι. Πίσω από το επιχείρημα της «ασφάλειας» κρύβεται η σταθερή τουρκική επιδίωξη να εμπεδώνει στρατιωτικά και πολιτικά την εικόνα αποκλειστικού ελέγχου στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Η κίνηση αυτή δεν είναι μόνο επιχειρησιακή· είναι μήνυμα προς τη Λευκωσία, προς την Αθήνα, αλλά και προς το Παρίσι ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να παρακολουθήσει αδρανής τη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού πλέγματος αποτροπής στην περιοχή.
Στην πραγματικότητα, η τουρκική αντίδραση επιβεβαιώνει ακριβώς τη σημασία της τριμερούς. Όσο πιο καθαρά συγκροτείται μια στρατηγική ομπρέλα πάνω από την Κύπρο, τόσο περισσότερο η Άγκυρα αισθάνεται την ανάγκη να δείξει ότι παραμένει ο de facto στρατιωτικός κυρίαρχος στα Κατεχόμενα. Το είδαμε ήδη από το χθεσινό άρθρο της HuffPost: η Τουρκία αξιοποιεί την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιφερειακή ανασφάλεια για να επαναφέρει πίεση στο Κυπριακό, ντύνοντας με τον μανδύα της «προστασίας» μια ακόμη κλιμάκωση του κατοχικού της αποτυπώματος. Η μεταφορά F-16 στα Κατεχόμενα εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική της στρατηγικής πρόκλησης.
Υπό αυτό το πρίσμα, η τριμερής στην Κύπρο αποκτά χαρακτήρα πολύ ευρύτερο από μια συνήθη συνάντηση κορυφής. Είναι η ορατή πολιτική σφραγίδα μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας που δοκιμάζεται στην πράξη: ελληνικά μαχητικά, γαλλική πολιτικοστρατηγική κάλυψη, κυπριακή διπλωματική κινητοποίηση και ευρωπαϊκή συμμετοχή, με την Ιταλία να προστίθεται στο σχήμα. Με άλλα λόγια, η Λευκωσία επιχειρεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για να εδραιώσει ένα νέο πλαίσιο εγγυήσεων ισχύος, όχι με όρους του παρελθόντος, αλλά με όρους ευρωπαϊκής συνυπευθυνότητας.
Το κρίσιμο ερώτημα από εδώ και πέρα είναι αν αυτή η ομπρέλα θα αποκτήσει διάρκεια και βάθος ή αν θα παραμείνει μια ισχυρή αλλά συγκυριακή απάντηση στην παρούσα κρίση. Για την ώρα, πάντως, η εικόνα είναι σαφής: η Ελλάδα, η Κύπρος και η Γαλλία επιχειρούν να χαράξουν μια νέα γραμμή αποτροπής στην Ανατολική Μεσόγειο, με επίκεντρο την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και η Τουρκία, με τη νευρική στρατιωτική της απάντηση, δείχνει ότι αντιλαμβάνεται πολύ καλά πως αυτή η γραμμή, αν παγιωθεί, μπορεί να περιορίσει για πρώτη φορά έμπρακτα την ελευθερία κινήσεών της στο κυπριακό πεδίο.
