Γράφει ο Τέρενς Κουίκ
Δεν ήταν απλώς μια κακή στιγμή. Την Κυριακή 4 Ιανουαρίου, καταγράφηκε σοβαρή βλάβη στις
επικοινωνίες μεταξύ πύργων ελέγχου και αεροσκαφών, με αποτέλεσμα να καθηλωθούν πτήσεις σε όλη τη χώρα και να μπει «κόφτης» στη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας. Η ΥΠΑ έκανε λόγο για πρωτόγνωρο τεχνικό θέμα, επιστρατεύτηκε εναλλακτικός τρόπος επικοινωνίας και με γνώμονα την ασφάλεια, εξυπηρετούνταν περιορισμένος αριθμός αναχωρήσεων/αφίξεων, ενώ εκδόθηκε επικαιροποιημένη ΝΟΤΑΜ και υπήρξε συντονισμός με EUROCONTROL.
Και μέσα σε αυτό το «μπλακ άουτ», ο Ευάγγελος Βενιζέλος δεν πήγε στο προφανές (ταλαιπωρία,
καθυστερήσεις, εικόνα της χώρας). Πήγε στο πιο επικίνδυνο: το FIR Αθηνών δεν είναι μόνο αεροναυτιλία. Είναι και εθνική ασφάλεια.
Στο σχόλιό του (που αναρτήθηκε και στα social), ο πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας θυμίζει ότι η διαχείριση του FIR αφορά πρωτίστως την ασφάλεια πτήσεων και τη σοβαρότητα ενός κράτους να ελέγχει τον εναέριο χώρο ευθύνης του.
Τονίζει ότι για την Ελλάδα η διαχείριση του FIR Αθηνών είναι «συνδεδεμένη με τον σκληρό πυρήνα της εθνικής ασφάλειας» (αεράμυνα, πεδία βολής/ασκήσεων, σχέδια πτήσης πριν την είσοδο στο FIR).
Υπενθυμίζει (με παραπομπή σε σημείωμα του ΥΠΕΞ) τη διαχρονική διάσταση του FIR στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τη σημασία των κανόνων/υποχρεώσεων για σχέδια πτήσης.
Και κλείνει με τη φράση που ουσιαστικά «καρφώνει» την πολιτική διαχείριση: το επεισόδιο «πρέπει να
διερευνηθεί σε πλήρες βάθος, κυρίως όμως δεν πρέπει να επαναληφθεί».
Σημειώνει επίσης ότι το διεθνές και ενωσιακό πλαίσιο προβλέπει contingency plans που μπορούν, σε ακραίες καταστάσεις, να φτάσουν μέχρι και σε προσωρινή ανάθεση διαχείρισης σε γειτονικές χώρες. Δηλαδή: αν δεν κρατάς όρθιο το σύστημα, το σύστημα σε παρακάμπτει.
Με άλλα λόγια, ο Βενιζέλος λέει κάτι πολύ συγκεκριμένο: η χώρα δεν μπορεί να παίζει “θα δούμε” με το FIR, γιατί το FIR είναι κρατική ραχοκοκαλιά, όχι εφαρμογή που κάνει update όταν βολέψει.
Οι ελεγκτές «έβγαλαν το φίδι από την τρύπα» – και το λένε καθαρά
Η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας περιγράφει ότι περίπου στις 09:00 σημειώθηκε ολική απώλεια συχνοτήτων που χρησιμοποιεί το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ), καθώς και απώλεια μέρους συχνοτήτων της Προσέγγισης Αθηνών. Οι ελεγκτές ανέστειλαν απογειώσεις, αναδρομολόγησαν όπου ήταν δυνατόν και διαχειρίστηκαν την κίνηση «με όσα μέσα είχαν», κρατώντας προτεραιότητα την ασφάλεια.
Και εδώ έρχεται το πολιτικό, το «τσουχτερό» κομμάτι: αν το σύστημα χρειάζεται ηρωισμό για να μην καταρρεύσει, τότε δεν είναι σύστημα, είναι ρίσκο με ωράριο.
Η κυβέρνηση απαντά με… επιτροπή (και μια ΕΔΕ)
Ο αρμόδιος υπουργός Χρίστος Δήμας ανακοίνωσε συγκρότηση Ειδικής Επιτροπής για να αποσαφηνιστούν τα ακριβή αίτια, με συμμετοχή (μεταξύ άλλων) εκπροσώπου EUROCONTROL, καθώς και εντολή για Ένορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) για τυχόν ευθύνες ή παραλείψεις.
Είναι μια κίνηση. Αλλά είναι και η κλασική ελληνική παγίδα. Οταν «πέφτει» το κρίσιμο, τρέχουμε να
φτιάξουμε διαδικασία. Όχι υποδομή. Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο τι έγινε. Είναι τι αλλάζει από αύριο, ώστε να μην ξανασυζητάμε για «Τέμπη στον αέρα» ως προφητεία που σιγοβράζει πάνω από τα ραντάρ και τις συχνότητες.
Το συμπέρασμα του Ευάγγελου Βενιζέλου είναι απλό και καθόλου άνετο: Στο FIR δεν χωράει η λογική
«αποκαταστάθηκε». Χωράει μόνο η λογική «θωρακίστηκε».
Η πλήρης δήλωση Βενιζέλου
«Για κάθε χώρα η Διαχείριση της Εναέριας Κυκλοφορίας (ATM), η παροχή Υπηρεσιών Εναέριας Κυκλοφορίας (ATS) και όλα τα συναφή ζητήματα που σχετίζονται με αυτό που συνήθως ονομάζουμε FIR, είναι υψίστης σοβαρότητας ζητήματα αεροναυτιλίας και ασφάλειας πτήσεων.
Για την Ελλάδα επιπλέον αυτής της ιδιαίτερα σοβαρής όψης, η διαχείριση του FIR Αθηνών έχει, τα τελευταία πενήντα χρόνια και ιδίως μετά την αποχώρηση (το 1974) και την επιστροφή (το 1980) στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, συνδεθεί με τον σκληρό πυρήνα της εθνικής ασφάλειας: με το σύστημα αεράμυνας, τη δέσμευση περιοχών για πεδία βολής και ασκήσεων και κυρίως με την απαίτηση μας τα αεροσκάφη να υποβάλουν σχέδια πτήσης πριν εισέλθουν στο FIR Αθηνών.
Αντιγράφω για λόγους ακριβείας από το σχετικό σημείωμα που είναι αναρτημένο στον ιστότοπο του
Υπουργείου Εξωτερικών: «Tο FIR Αθηνών καλύπτει τον ελληνικό εθνικό εναέριο χώρο και επιπλέον διάσπαρτα τμήματα του διεθνούς εναερίου χώρου, δεδομένου ότι δεν άπτεται ζητημάτων κυριαρχίας, αλλά δικαιοδοσίας. Η Τουρκία ήταν εξ αρχής παρούσα στις παραπάνω συνδιασκέψεις και αποδέχθηκε τον καθορισμό του εναέριου χώρου για τον οποίο υπεύθυνη ορίσθηκε η Ελλάδα. Σύμφωνα με τους κανόνες του ICAO και τη διεθνή πρακτική, η Ελλάδα απαιτεί, για λόγους ασφάλειας των πολιτικών πτήσεων, όπως όλα τα αεροσκάφη, πολιτικά και στρατιωτικά, υποβάλλουν σχέδια πτήσεως πριν από την είσοδό τους στο FIR Αθηνών. Παρά ταύτα, τον Αύγουστο του 1974, η Τουρκία αυθαίρετα εξέδωσε τη ΝΟΤΑΜ 714 (“ειδοποίηση προς αεροναυτιλλομένους”) με την οποία προσπαθούσε να επεκτείνει τον χώρο της δικαιοδοσίας της μέχρι το μέσο του Αιγαίου εντός του FIR Αθηνών. Η Ελλάδα τότε κήρυξε το Αιγαίο επικίνδυνη περιοχή (NOTAM 1157). Ο ICAO, απηύθυνε έκκληση και στις δύο πλευρές χωρίς επιτυχία. Τέλος, η Άγκυρα, το 1980, και πάλι μονομερώς, ανακάλεσε τη ΝΟΤΑΜ 714 όταν διαπίστωσε ότι το μέτρο έβλαπτε τα συμφέροντά της και ιδίως τον τουρισμό της. Ωστόσο, η Τουρκία έκτοτε, με το
επιχείρημα ότι η Σύμβαση του Σικάγο δεν αφορά στα κρατικά αεροσκάφη, σταθερά αρνείται να υποβάλει σχέδια πτήσεων για τις εισόδους των στρατιωτικών αεροσκαφών της εντός του FIR Αθηνών, διαπράττοντας, έτσι, πολυάριθμες παραβάσεις των κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας και δημιουργώντας κινδύνους για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία εξαναγκάζεται να προβαίνει σε διαδικασίες αναγνώρισης των αγνώστων
στις αρμόδιες αρχές εναέριας κυκλοφορίας ιχνών αεροσκαφών, που έχουν εισέλθει στο FIR Αθηνών
χωρίς να έχουν υποβάλει σχέδιο πτήσεως.»
Δεν αναφέρομαι τώρα ούτε στην ιστορία ούτε στις βαθύτερες πτυχές των θεμάτων αυτών. Αναφέρομαι στη σημασία που έχει, κατά πάγια ελληνική θέση, η διαχείριση του FIR Αθηνών που αφορά την ασφάλεια πτήσεων, από πλευράς εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής εθνικής ασφάλειας και άμυνας. Υποθέτω ότι η Κυβέρνηση ως ενιαίο κέντρο άσκησης της πολιτικής αυτής υπό τον Πρωθυπουργό, έχει πλήρη αίσθηση ότι το χθεσινό επεισόδιο αδυναμίας ελέγχου και διαχείρισης του FIR Αθηνών, που ευτυχώς αποκαταστάθηκε, πρέπει βεβαίως να διερευνηθεί σε πλήρες βάθος, κυρίως όμως δεν πρέπει να επαναληφθεί. Γιατί και στα δύο επίπεδα στα οποία ρυθμίζονται τα θέματα αυτά, το διεθνές (Σύμβαση του Σικάγο και ICAO) και το ενωσιακό (Single European Sky με την EASA, τους σχετικούς κανονισμούς, το Eurocontrol κλπ ), προβλέπεται ότι σε έκτακτες περιστάσεις εφαρμόζονται contingency plans, συμφωνημένα από πριν ή επιβαλλόμενα που φτάνουν μέχρι την ανάθεση της προσωρινής διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας σε γειτονικές χώρες μέλη της ΕΕ (όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία ή η Κύπρος), αλλά στο επίπεδο του ICAO αυτό μπορεί να αφορά και γειτονική χώρα που δεν είναι κράτος μέλος της ΕΕ»
