Με φόντο το πλήγμα με drone στη βρετανική στρατιωτική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου, στο πλαίσιο των ιρανικών αντιποίνων και των απειλών της Τεχεράνης για συνέχιση των επιθέσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε σήμερα από τις Βρυξέλλες ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ήταν ο στόχος της επίθεσης αφήνοντας μετέωρες τις όποιες συζητήσεις για ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής της ΕΕ. , τη στιγμή που στο νησί ενισχύεται η στρατιωτική παρουσία Γαλλίας, Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου και έχει ζητηθεί συνδρομή και από τη Γερμανία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά τη μεσημεριανή ενημέρωση των δημοσιογράφων σε σχετική ερώτηση ξεκαθάρισε ότι δεν έχει υπάρξει καμία συζήτηση για ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας (άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ), παρά τη στρατιωτική κινητικότητα που καταγράφεται στην Κύπρο μετά το πλήγμα με drone στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι.
Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι χθες η τοποθέτηση της Κομισιόν ήταν ότι το συγκεκριμένο θέμα θα ετίθετο προς συζήτηση εντός των επόμενων ημερών.
Σήμερα η εκπρόσωπος της Κομισιόν τόνισε ότι «δεν έχουν υπάρξει συγκεκριμένες συζητήσεις για την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας», υπενθυμίζοντας ταυτόχρονα τη νομική διάσταση του περιστατικού: «Κατανοούμε ότι το περιστατικό που σημειώθηκε χθες αφορούσε πλήγμα που στόχευε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι. Και επομένως φαίνεται να είναι πολύ σαφές ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ήταν ο στόχος».
Η ίδια διευκρίνισε ότι, ακόμη και αν τεθεί ζήτημα ενεργοποίησης της ρήτρας, «αυτό θα ήταν για το κράτος-μέλος που θεωρεί ότι είναι θύμα ένοπλης επίθεσης να προβεί στη νομική και πολιτική αξιολόγηση πριν ενεργοποιήσει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας». Με άλλα λόγια, η πρωτοβουλία δεν ανήκει στην Επιτροπή ούτε ενεργοποιείται αυτομάτως, αλλά αποτελεί πολιτική επιλογή του ίδιου του κράτους-μέλους.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται την ώρα που η Γαλλία, σύμφωνα με πληροφορίες, αποστέλλει αντιπυραυλικά και συστήματα anti-drone στην Κύπρο και θώς και αποστολή φρεγάτας, ενώ έχει ζητηθεί και η συνδρομή της Γερμανίας. Επίσης, η Ελλάδα έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, με φρεγάτες και αεροσκάφη, και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας επισκέφθηκε το νησί για συντονισμό. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίσης αυξήσει τα μέτρα προστασίας των βάσεών του.
Σε άλλη ερώτηση δημοσιογράφου επισημάνθηκε ότι οι εξελίξεις έχουν ήδη πρακτικές συνέπειες για ένα κράτος-μέλος της ΕΕ, την Κύπρο, και ότι Ελλάδα και Γαλλία έχουν ανακοινώσει αμυντική στήριξη, μεταξύ άλλων με συστήματα anti-drone. Δεδομένου ότι η στρατηγική για τα drones αποτελεί μέρος του έργου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ζητήθηκε να διευκρινιστεί εάν η Κομισιόν προτίθεται να αναλάβει ρόλο στον συντονισμό της στήριξης προς ένα κράτος-μέλος που βρίσκεται υπό απειλή ή αν περιορίζεται στην παρακολούθηση των διμερών πρωτοβουλιών.
Απαντώντας, εκπρόσωπος της Επιτροπής υπενθύμισε ότι ήδη από τον Μάρτιο έχει τεθεί στο τραπέζι το πακέτο των 800 δισ. ευρώ, σε συνδυασμό με τη ρήτρα εθνικής διαφυγής που μπορούν να ενεργοποιήσουν τα κράτη-μέλη, καθώς και το χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στον οδικό χάρτη που παρουσιάστηκε στο τέλος του περασμένου έτους, επισημαίνοντας ότι οι πρόσφατες εξελίξεις αναδεικνύουν την ανάγκη ετοιμότητας. Όπως σημειώθηκε, μεταξύ των βασικών πρωτοβουλιών που έχουν προταθεί και υλοποιούνται σε συντονισμό με τα κράτη-μέλη περιλαμβάνονται η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία άμυνας έναντι drones, η «Ασπίδα Αεράμυνας», η «Διαστημική Ασπίδα» και η ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας.
Όπως τονίστηκε, οι πρωτοβουλίες αυτές, που είχαν παρουσιαστεί στα τέλη του προηγούμενου έτους, αποκτούν πλέον ιδιαίτερη επικαιρότητα, αναδεικνύοντας την ανάγκη προώθησής τους «χέρι-χέρι με τα κράτη-μέλη».
Σε ξεχωριστή ερώτηση για το αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναλάβει ρόλο συντονισμού αυτής της αμυντικής στήριξης δεδομένου ότι η στρατηγική για τα drones αποτελεί και αντικείμενο ευρωπαϊκής πολιτικής, η απάντηση ήταν ότι τέτοιου τύπου επιχειρησιακή βοήθεια παρέχεται κυρίως από τα κράτη-μέλη. Όπως ανέφερε εκπρόσωπος, «οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δικαιολογούν όλο το έργο που έχει γίνει στον τομέα της άμυνας», υπενθυμίζοντας το πακέτο των 800 δισ. ευρώ, το εργαλείο SAFE των 150 δισ. ευρώ και τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για άμυνα έναντι drones, ευρωπαϊκή ασπίδα αεράμυνας και ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων.
Η γραμμή των Βρυξελλών είναι σαφής: πολιτική στήριξη και υπενθύμιση των ευρωπαϊκών εργαλείων, αλλά η άμεση στρατιωτική αντίδραση παραμένει σε διμερές επίπεδο.
Η νομική διάκριση που έκαναν σήμερα οι Βρυξέλλες είναι σαφής και ορθή: το πλήγμα στο Ακρωτήρι στόχευε τη βρετανική βάση και όχι την Κυπριακή Δημοκρατία. Άρα, θεσμικά, δεν τίθεται προς το παρόν ζήτημα ενεργοποίησης της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας.
Όμως η αποσαφήνιση αφήνει ένα πολιτικό ερώτημα ανοιχτό.
Διότι η Κύπρος παραμένει κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τμήμα του εδάφους της υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή, δηλαδή ευρωπαϊκό έδαφος υπό έλεγχο τρίτης χώρας. Και σε μια συγκυρία όπου η Ανατολική Μεσόγειος αναφλέγεται και η Τεχεράνη απειλεί με συνέχιση των επιθέσεων, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε νομικούς ορισμούς στόχου.
Το ερώτημα λοιπόν είναι βαθύτερο: πώς προστατεύει εκ των προτέρων η ΕΕ τα κράτη-μέλη της στα εξωτερικά της σύνορα, στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας;
Αν η ευρωπαϊκή άμυνα ενισχύεται σε επίπεδο χρηματοδοτικών εργαλείων και σχεδιασμών, μήπως θα έπρεπε να εξεταστεί και η γεωγραφική της αποτύπωση με πιο μόνιμες μορφές παρουσίας δυνάμεων κρατών-μελών σε περιοχές αυξημένου κινδύνου;
Η κρίση με το Ιράν φέρνει το ζήτημα στο προσκήνιο. Η Κύπρος, ως σύνορο της Ένωσης και ως νησί υπό διαρκή απειλή, καθιστά τη συζήτηση λιγότερο θεωρητική και περισσότερο επείγουσα.
