Μια κοσμική φωτογραφία-μαμούθ που κόβει την ανάσα έδωσε στη δημοσιότητα το Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) στη Χιλή, χαρτογραφώντας με πρωτοφανή λεπτομέρεια την πιο ταραχώδη και μυστηριώδη γωνιά του Γαλαξία μας. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη εικόνα που έχει ληφθεί ποτέ με το τηλεσκόπιο, αποκαλύπτοντας την «κρυμμένη» χημεία και τα κοσμικά ποτάμια αερίου στην καρδιά του γαλαξιακού πυρήνα.
Η τεράστια αυτή απεικόνιση καλύπτει 650 έτη φωτός από την Κεντρική Μοριακή Ζώνη (CMZ), μία από τις πιο ακραίες περιοχές ολόκληρου του γαλαξία. Σε απόσταση περίπου 28.000 ετών φωτός από τη Γη, η πυκνοκατοικημένη αυτή ζώνη λειτουργεί σαν κοσμική «δεξαμενή», περιέχοντας σχεδόν το 80% του πυκνού αερίου του Γαλαξία – της πρώτης ύλης από την οποία γεννιούνται τα άστρα.
Το πρόγραμμα ACES και η «έκρηξη» μορίων
Η έρευνα με την ονομασία ACES (ALMA CMZ Exploratory Survey) προσφέρει μια άνευ προηγουμένου ματιά στις πολύπλοκες διεργασίες που εκτυλίσσονται στον γαλαξιακό πυρήνα. Οι επιστήμονες εντόπισαν δεκάδες διαφορετικά μόρια – από απλές ενώσεις όπως το μονοξείδιο του πυριτίου μέχρι σύνθετες οργανικές ενώσεις όπως μεθανόλη, ακετόνη και αιθανόλη.
«Ένα από τα πιο συναρπαστικά στοιχεία είναι η πλούσια χημεία που ανιχνεύθηκε. Καταγράφονται σύνθετα οργανικά μόρια που περιέχουν άνθρακα, το ίδιο στοιχείο που αποτελεί τη βάση της ζωής στη Γη», σημειώνει η Δρ Άσλεϊ Μπαρνς από το European Southern Observatory. Μέσα από το ACES, οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν πώς δημιουργούνται στο Σύμπαν τα συστατικά για πλανήτες – και ενδεχομένως για την ίδια τη ζωή.
Στο «βασίλειο» του Τοξότη Α*
Στην καρδιά της περιοχής δεσπόζει η υπερμεγέθης μαύρη τρύπα Sagittarius A*, με μάζα περίπου τέσσερα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου. Η ισχυρή βαρυτική της έλξη και η έντονη ακτινοβολία δημιουργούν συνθήκες ακραίας πίεσης, θερμοκρασίας και αναταράξεων.
Παρότι η περιοχή καλύπτεται από πυκνά σύννεφα σκόνης που μπλοκάρουν το ορατό φως, το ALMA μπορεί να «δει» το ψυχρό αέριο σε μήκη κύματος χιλιοστομετρικής ακτινοβολίας. Ενώνοντας δεκάδες επιμέρους λήψεις σε ένα γιγαντιαίο μωσαϊκό, οι ερευνητές δημιούργησαν μια εικόνα που από τη Γη θα κάλυπτε στον ουρανό έκταση ίση με τρεις πανσελήνους στη σειρά.
Τα κοσμικά «ποτάμια» που γεννούν άστρα
Η χαρτογράφηση αποκάλυψε ένα τεράστιο δίκτυο νηματοειδών δομών αερίου που εκτείνονται σε εκατοντάδες έτη φωτός. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν πυκνά νέφη όπου γεννιούνται νέα άστρα, αλλά και τεράστιες κοιλότητες και φυσαλίδες που έχουν σμιλευτεί από ισχυρές αστρικές εκρήξεις.
Οι ερευνητές παρομοιάζουν τα νημάτια με «ποτάμια» αερίου, τα οποία διοχετεύουν υλικό προς τα πυκνότερα νέφη, τροφοδοτώντας τη γέννηση νέων άστρων. Παρόμοιες δομές είχαν εντοπιστεί στο παρελθόν σε μικρότερη κλίμακα, όμως τώρα αποκαλύπτεται ότι είναι διαδεδομένες σε ολόκληρη την Κεντρική Μοριακή Ζώνη. Η προέλευσή τους παραμένει ανοιχτό ερώτημα και ίσως συνδέεται με μαγνητικά πεδία ή μεγάλες ροές αερίου.
Ένα «εργαστήριο» για την κοσμική μας προέλευση
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν την περιοχή ως το καλύτερο φυσικό εργαστήριο για να κατανοήσουμε πώς σχηματίστηκαν ο Ήλιος και το ηλιακό μας σύστημα πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε, οι συνθήκες στο Σύμπαν ήταν πολύ πιο ακραίες από αυτές που επικρατούν σήμερα στη γειτονιά της Γης.
Η Κεντρική Μοριακή Ζώνη είναι η πλησιέστερη περιοχή με συνθήκες που θυμίζουν το πρώιμο Σύμπαν. Και χάρη στο ALMA, οι επιστήμονες μπορούν πλέον να παρακολουθούν με απαράμιλλη λεπτομέρεια τη γέννηση άστρων και πλανητών — φέρνοντάς μας ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση της δικής μας κοσμικής ιστορίας.
Πηγή: Scitechdaily
