Μια ξαφνική και εξαιρετικά φωτεινή έκρηξη στο διάστημα, γνωστή ως AT 2024wpp* ή «Whippet», θεωρείται πλέον η πιο λαμπρή από μια σπάνια κατηγορία κοσμικών φαινομένων. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι μπορεί να αποτελεί την εντυπωσιακή στιγμή κατά την οποία μια μαύρη τρύπα καταβροχθίζει ένα τεράστιο άστρο.
Το φαινόμενο εντοπίστηκε στα τέλη του 2024 από το Zwicky Transient Observatory, όταν μια ασυνήθιστα έντονη λάμψη εμφανίστηκε ξαφνικά στον ουρανό. Μέσα σε λίγες ημέρες η φωτεινότητά της εκτοξεύτηκε, φτάνοντας επίπεδα περίπου δέκα φορές ισχυρότερα από εκείνα της γνωστής κοσμικής έκρηξης AT2018cow, που είχε ανακαλυφθεί το 2018.
Οι εκρήξεις αυτού του τύπου ανήκουν σε μια σπάνια κατηγορία που οι αστρονόμοι ονομάζουν Fast Blue Optical Transients. Πρόκειται για φαινόμενα που γίνονται εξαιρετικά φωτεινά μέσα σε λίγες μόνο ημέρες πολύ πιο γρήγορα από τις κλασικές εκρήξεις υπερκαινοφανών αστέρων.
Η θεωρία: μια μαύρη τρύπα καταβροχθίζει ένα «γυμνό» άστρο
Η ομάδα του αστροφυσικού Jialian Liu από το Tsinghua University προτείνει μια εντυπωσιακή εξήγηση. Σύμφωνα με τα δεδομένα, η Whippet ίσως προήλθε όταν ένα εξαιρετικά μαζικό άστρο περισσότερο από 30 φορές τη μάζα του Ήλιου πλησίασε επικίνδυνα μια μαύρη τρύπα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι επρόκειτο για ένα Wolf–Rayet star, ένα σπάνιο άστρο που έχει ήδη χάσει τα εξωτερικά στρώματα υδρογόνου και αφήνει εκτεθειμένο τον πυρήνα του.
Όταν το άστρο διαλύθηκε από τη βαρυτική δύναμη μιας μαύρης τρύπας περίπου 15 φορές πιο μαζικής από τον Ήλιο, δημιουργήθηκε η πρώτη εκρηκτική λάμψη. Το υπόλοιπο υλικό του άστρου συνέχισε να περιστρέφεται γύρω από τη μαύρη τρύπα, μέχρι που ένα μέρος του έπεσε ξανά προς αυτήν, προκαλώντας μια δεύτερη έκρηξη ακτίνων Χ περίπου έναν μήνα αργότερα.
Παρατηρήσεις από τηλεσκόπια σε όλο τον κόσμο
Για να κατανοήσουν καλύτερα το φαινόμενο, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν πολλά τηλεσκόπια, ανάμεσά τους το Swift X-Ray Telescope και το Australia Telescope Compact Array.
Οι μετρήσεις έδειξαν ότι η έκρηξη ήταν πάνω από έξι φορές θερμότερη από την επιφάνεια του Ήλιου και εκτόξευσε πλάσμα με ταχύτητα που έφτανε περίπου το ένα πέμπτο της ταχύτητας του φωτός.
Γιατί το εύρημα θεωρείται τόσο σημαντικό
Ο αστροφυσικός Ashley Crimes από τον European Space Agency σημειώνει ότι αυτή η εξήγηση είναι από τις πιο πειστικές που έχουν προταθεί μέχρι σήμερα για τα FBOTs.
Ένα ακόμη στοιχείο που ενισχύει τη θεωρία είναι ότι το φαινόμενο φαίνεται να προέρχεται από έναν νεαρό γαλαξία περιβάλλον όπου γεννιούνται και πεθαίνουν γρήγορα ακραία άστρα όπως τα Wolf-Rayet.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η Whippet ίσως αποτελέσει το «κλειδί» για να λυθεί ένα από τα μεγαλύτερα σύγχρονα μυστήρια της αστροφυσικής: τι ακριβώς προκαλεί αυτές τις αστραπιαίες και υπερλαμπρές εκρήξεις στο Σύμπαν.
………….
* Το AT 2024wpp είναι ένα εξαιρετικά φωτεινό, ταχέως εξελισσόμενο οπτικό παροδικό φαινόμενο (LFBOT – Luminous Fast Blue Optical Transient), που ανακαλύφθηκε το 2024 και αποτελεί το φωτεινότερο του είδους του που έχει καταγραφεί ποτέ. Βρίσκεται περίπου 1,1 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά και πιθανότατα προκλήθηκε από τη διάσπαση άστρου από μαύρη τρύπα, παράγοντας έντονο μπλε/UV φως.
Βασικά Χαρακτηριστικά του AT 2024wpp:
- Ακραία Λαμπρότητα: Είναι πάνω από 3 φορές μεγαλύτερο και φωτεινότερο από το πρωτοτυπικό “Cow” (AT 2018cow).
- Ταχεία Εξέλιξη: Παρουσίασε ραγδαία άνοδο στη λαμπρότητά του (περίπου 3 μεγέθη σε μία ημέρα) και διατηρεί μπλε χρώμα.
- Πηγή Ενέργειας: Αντίθετα με τις συνηθισμένες σουπερνόβα, η ενέργειά του προέρχεται από συνεχή έγχυση ενέργειας από μια κεντρική πηγή, πιθανώς μια μαύρη τρύπα.
- Ανακάλυψη: Εντοπίστηκε αρχικά από το Zwicky Transient Facility (ZTF) και παρακολουθήθηκε εκτενώς σε υπεριώδεις, οπτικές και ακτίνες Χ (Swift, NuSTAR).
Το AT 2024wpp προσφέρει στους αστρονόμους μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουν ακραίες διαδικασίες συσσώρευσης (accretion) ύλης σε μαύρες τρύπες.
Με πληροφορίες από το New Scientiest
