Σε μια γωνιά του Σύμπαντος, δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη, εκτυλίχθηκε πρόσφατα ένα κοσμικό δράμα αδιανόητης κλίμακας. Οι αστρονόμοι κατέγραψαν μια έκρηξη τόσο ισχυρή, ώστε η ενέργεια που απελευθέρωσε να ισοδυναμεί με εκείνη περίπου 400 δισεκατομμυρίων Ήλιων. Το φαινόμενο, που έλαβε το παρατσούκλι «the Whippet», δεν είναι απλώς ένα ακόμη σπάνιο αστρονομικό γεγονός· θεωρείται ήδη μία από τις μεγαλύτερες εκρήξεις που έχουν παρατηρηθεί ποτέ.
Επιστημονικά γνωστό ως AT2024wpp, το Whippet ανήκει στην κατηγορία των γεγονότων παλιρροϊκής διαταραχής. Πρόκειται για τα κοσμικά εκείνα επεισόδια όπου ένα άστρο πλησιάζει υπερβολικά κοντά σε μια μαύρη τρύπα και υφίσταται μια αργή αλλά βίαιη καταστροφή. Οι τεράστιες βαρυτικές δυνάμεις της μαύρης τρύπας τεντώνουν και συμπιέζουν το άστρο ταυτόχρονα, διαλύοντάς το σε μακριές ίνες ύλης, ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες, με δόση χιούμορ, αποκαλούν «αστρικό σπαγγέτι».
Η διαλυμένη αστρική ύλη δεν εξαφανίζεται αμέσως. Αντίθετα, αρχίζει να περιστρέφεται γύρω από τη μαύρη τρύπα σχηματίζοντας έναν δίσκο προσαύξησης, έναν στροβιλώδη δακτύλιο αερίου και σκόνης που τροφοδοτεί σταδιακά το κοσμικό αυτό τέρας. Όμως η διαδικασία δεν είναι «καθαρή»: μέρος της ύλης εκτοξεύεται βίαια προς τα έξω σε πίδακες, δημιουργώντας εκλάμψεις φωτός και ακτινοβολίας που μπορούν να ανιχνευθούν από τη Γη.
Ακόμη και σε αυτό το πλαίσιο ακραίων φαινομένων, το Whippet ξεχωρίζει. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της έρευνας, Ντάνιελ Πέρλεϊ από το Πανεπιστήμιο John Moores του Λίβερπουλ, πρόκειται για ένα γεγονός σε εντελώς διαφορετική κλίμακα. «Πιστεύουμε ότι παρατηρούμε μια μαύρη τρύπα να διαλύει ένα τεράστιο συνοδό άστρο και να το μετατρέπει σε δίσκο ύλης. Είναι σπάνιο και πραγματικά εντυπωσιακό», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Το Whippet εντοπίστηκε αρχικά από το Zwicky Transient Facility στο Αστεροσκοπείο Palomar της Καλιφόρνιας. Από την πρώτη στιγμή τράβηξε την προσοχή, καθώς θύμιζε την περίφημη κοσμική έκρηξη AT2018cow, ένα γεγονός έως και 100 φορές φωτεινότερο από μια τυπική υπερκαινοφανή έκρηξη. Επιπλέον, παρουσίαζε χαρακτηριστικά ενός Φωτεινού Ταχύ Μπλε Οπτικού Μεταβατικού Φαινομένου: εξαιρετική λαμπρότητα, μικρή διάρκεια και έντονη εκπομπή ακτινοβολίας υψηλής ενέργειας.
Παρατηρήσεις από το τηλεσκόπιο Liverpool στα Κανάρια Νησιά και το διαστημικό σκάφος Swift της NASA επιβεβαίωσαν ότι το Whippet ήταν εξαιρετικά θερμό, έντονα μπλε και πλούσιο σε ακτίνες Χ – όλα τα «συμπτώματα» μιας μαύρης τρύπας που καταβροχθίζει άστρο. Παράλληλα, μετρήθηκε ένα ισχυρό κρουστικό κύμα που εξαπλωνόταν με ταχύτητα ίση με το 20% της ταχύτητας του φωτός, περίπου 215 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα.
Το μυστήριο, ωστόσο, δεν τελειώνει εδώ. Οι επιστήμονες εντόπισαν ήλιο να απομακρύνεται από το κέντρο του φαινομένου με ταχύτητες δεκάδες εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα, γεγονός που υποδηλώνει ότι κάποιο τμήμα της δομής του άστρου ίσως επέζησε της αρχικής καταστροφής. Μια πιθανή εξήγηση είναι η δημιουργία ενός ρεύματος ύλης που εκτοξεύθηκε καθώς το άστρο «μακαρονοποιήθηκε». Μια άλλη, ακόμη πιο εξωτική, θέλει ένα τρίτο σώμα να εμπλέκεται στο κοσμικό αυτό χάος.
Όπως κι αν έχει, το Whippet δεν είναι απλώς μια θεαματική έκρηξη. Είναι ένα φυσικό εργαστήριο που επιτρέπει στους επιστήμονες να μελετήσουν πώς γεννιούνται, αναπτύσσονται και τρέφονται οι μαύρες τρύπες. Και κάθε νέα παρατήρηση μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση των πιο σκοτεινών και πιο εντυπωσιακών μυστικών του Σύμπαντος.
Με πληροφορίες από το Space
