Μιλήστε με οποιονδήποτε εκπαιδευτικό δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαιδευτικής βαθμίδας στην Ελλάδα (και σ’ όποιο άλλο μέρος της γης) και θα σας πει ότι άρχισε να βλέπει δοκίμια που είναι παράξενα παρόμοια. Είναι τακτοποιημένα, άπταιστα και καλά δομημένα, αλλά με την αίσθηση ότι κάτι λείπει.
Απλώς σκεφτείτε έναν λαμπρό μαθητή από την Ελλάδα, να πληκτρολογεί σε ένα πληκτρολόγιο, γράφοντας το τέλειο δοκίμιο για την ιστορία της αρχαίας Σπάρτης ή για τα προϊόντα του θεσσαλικού κάμπου σε λίγα μόνο λεπτά. Δεν υπάρχουν πλέον μακριές νύχτες διαβάζοντας βιβλία, παλεύοντας με τις σκέψεις, αλλά μόνο μια προτροπή για ChatGPT, και γράφεται ένα σχεδόν αυτοματοποιημένο κείμενο. Ακούγεται αποτελεσματικό. Σωστά;
Αλλά τι γίνεται αν αυτή η αποτελεσματικότητα υπονομεύει επίσης τις δεξιότητες που «χτίζουν» ένα σκεπτόμενο κοινωνικό σύνολο;
Η υπερβολική εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη στην εκπαίδευση δημιουργεί μια γενιά αποφοίτων που μπορούν να παράγουν απαντήσεις, αλλά στερούνται πρωτότυπων ιδεών, δεξιοτήτων κριτικής σκέψης, δημιουργικότητας, ακόμη και της ικανότητάς μας να ανταγωνιζόμαστε παγκοσμίως ή ακόμα και να συμμετέχουμε στη δημοκρατία.
Ενώ σε πρώτο πλάνο οι μαθητές και οι φοιτητές μαθαίνουν να χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη για να βοηθήσουν στις πιο απαιτητικές πτυχές της εκπαίδευσης, θα καταλήξουμε με αποφοίτους που διαπρέπουν στο να αναπαράγουν μηχανιστικά, άκριτα, ιδέες αντί να συνθέτουν νέες. Δεν είναι ένα επιχείρημα κατά της τεχνολογίας. Είναι μια έκκληση για ανάδειξη νέων που σκέφτονται και πράττουν με στόχο την ηγεσία.
Οι εκπαιδευόμενοι σήμερα συχνά εγκλωβίζονται στη “βιομηχανική” λογική της εκπαίδευσης, όπου η ταχύτητα και η ποσότητα υπερτερούν της πρωτοτυπίας.
Αυτή η τάση για μαζική παραγωγή περιεχομένου έναντι της κριτικής σκέψης ενισχύεται από:
Την εξάρτηση από την ΤΝ: Η ευκολία του “prompting” μπορεί να ατονήσει τους “μύες” της δημιουργικής επίλυσης προβλημάτων, όπως επισημαίνουν αναλύσεις στο Harvard Business Review.
Τυποποιημένη Αξιολόγηση: Τα συστήματα που ανταμείβουν τη συμμόρφωση σε συγκεκριμένα “κουτάκια” (metrics) παράγουν αποτελεσματικούς εργαζόμενους που εκτελούν, όχι πάντως οραματιστές.
Το Φαινόμενο του “Grinding” (του «αλέσματος») : Η κουλτούρα της αέναης παραγωγικότητας συχνά δεν αφήνει χώρο για τον απαραίτητο “νεκρό χρόνο” που απαιτεί η γέννηση μιας αυθεντικής ιδέας.
Το στοίχημα είναι αν θα εκπαιδεύσουμε ανθρώπους που απλώς χειρίζονται εργαλεία ή ανθρώπους που αμφισβητούν και επαναπροσδιορίζουν το πλαίσιο.
Πιστεύετε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα επιδεινώσει αυτό το φαινόμενο ή θα αποτελέσει το εφαλτήριο για να απαλλαγούμε από τη “λάντζα” και να εστιάσουμε μόνο στη στρατηγική σκέψη;
Ο πειρασμός είναι πραγματικός. Η χρήση chatbot στις σχολικές εργασίες γίνεται όλο και πιο δημοφιλής. Στις ΗΠΑ για παράδειγμα, οι έφηβοι που αποδέχονται ότι έχουν χρησιμοποιήσει το ChatGPT στις σχολικές εργασίες έχουν διπλασιαστεί σε ένα χρόνο από το 2023 έως το 2024 (από 13% σε 26%).
Πολλοί ισχυρίζονται επίσης ότι τα σχολεία δεν έχουν παράσχει πολλή καθοδήγηση και σε περιόδους που οι κανόνες δεν είναι σαφείς, η ευκολία υπερισχύει. Και η ευκολία της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι απαράμιλλη.
Η απουσία λοιπόν μεθοδικής εκπαιδευτικά καθοδήγησης, είναι εμφανής καθώς κι εδώ εμφανίζεται το οικείο μοτίβο όταν οι νέες τεχνολογίες εισάγονται στα σχολεία. Συχνά φτάνουν πιο γρήγορα από την πολιτική που απαιτείται για την ενσωμάτωσή τους, αφήνοντας τους εκπαιδευτικούς να μαζέψουν τα κομμάτια τους. Η τεχνητή νοημοσύνη κινδυνεύει να γίνει το πιο πρόσφατο παράδειγμα.
Ταυτόχρονα, ανοίγει ένα «ήσυχο», ένα σιωπηλό, ένα άηχο χάσμα μεταξύ των σχολείων που είναι σε θέση να πειραματιστούν με την Τεχνητή Νοημοσύνη και εκείνων που δεν είναι.
Οι ερευνητές λένε ότι η υπερβολική εξάρτηση από τα chatbot της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να μειώσει τις ικανότητες κριτικής σκέψης κατά 75%, καθώς οι μαθητές παρακάμπτουν την πνευματική προσπάθεια που απαιτείται για να αναλύσουν κάτι χωρίς βοηθήματα, χωρίς εξάρτηση από άλλα εργαλεία, με ανεξάρτητη κρίση. Η υπερβολική χρήση στην προσχολική εκπαίδευση βλάπτει τη βασική ανάπτυξη, μειώνοντας τη συμμετοχή και τη συναισθηματική ανάπτυξη.
Σε αντίθεση με τις προηγούμενες γενιές που ακόνιζαν τον εγκέφαλό τους κάνοντας αυστηρή έρευνα και γραφή, οι νέοι σήμερα αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να γίνουν καταναλωτές μηχανικής σκέψης, καλοί σε αποτελέσματα, αλλά φτωχοί σε ιδέες. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία φιλοδοξεί να γίνει τεχνολογικός κόμβος στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, αυτό θα μας έκανε λιγότερο ανταγωνιστικούς. Πώς θα είμαστε καινοτόμοι όταν οι απόφοιτοί μας είναι σε θέση να σκέφτονται μόνο μέσα στο πλαίσιο των προτροπών;
Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη αν η χρήση της έχει μεθοδολογικά διδαχθεί. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να κάνει τη μάθηση πιο προσωπική, να υποστηρίξει μαθητές με ειδικές ανάγκες, να καταστήσει τα μαθήματα διαθέσιμα 24/7 και να απαλλάξει τους εκπαιδευτικούς από πιο συνηθισμένες εργασίες, επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν στην καθοδήγηση. Αυτά τα εργαλεία μπορούν να θεωρηθούν ως εξισορρόπηση του ανταγωνισμού, καθώς επιδιώκεται η ψηφιοποίηση. Η απαγόρευσή τους θα ήταν σπατάλη αυτών των ευκαιριών. Υπάρχει όμως ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να τονιστεί: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει σκοπό να αντικαταστήσει τη σκέψη, αλλά να λειτουργήσει ως σύντροφος στη μαθησιακή διαδικασία. Όταν οι μηχανές κάνουν τη βαριά δουλειά, οι μαθητές χάνουν την ευκαιρία να ασκήσουν κρίση, να αντιμετωπίσουν τα στοιχεία και να οξύνουν τη σκέψη τους. Ελλείψει εξάσκησης, αυτές οι ζωτικές δεξιότητες στερεύουν.
Σαν επίλογο επέλεξα την προτροπή. Την προτροπή να περιηγηθείτε, να ταξιδέψετε μέσα από τη γραφή ενός εξαίρετου αρθρογράφου που έχει ασχοληθεί με την Τεχνητή Νοημοσύνη, που έχει εμβαθύνει σε ζητήματα γύρω από αυτήν: «Η γενιά των φοιτητών Τεχνητής Νοημοσύνης», «Το Πανεπιστήμιο το απαγορεύει, η αγορά εργασίας το απαιτεί», «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο Πανεπιστήμιο: Μαθαίνοντας από το μέλλον ενώ ακόμη διδάσκουμε το παρελθόν», «Μαθήματα Τεχνητής Νοημοσύνης στην Εκπαίδευση», «Αν ήμουν…»: Τεχνητή Νοημοσύνη και Εκπαίδευση – Τι μπορεί να κάνει ο καθένας από τη θέση του». Αφού ολοκληρώσετε την περιήγησή σας κατασκευάστε ερωτήσεις που να απορρέουν από τυχόν απορίες σας και ζητείστε απαντήσεις από το πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης του υπολογιστή σας (εκεί που αναγράφεται «Λειτουργία AI»)
Ενδεικτικά σας παραθέτω την παρακάτω ερώτηση: «Τι αφηγείται ο Άγγελος Ροδαφηνός στα άρθρα του περί τεχνητής νοημοσύνης ;»
Οι απαντήσεις:
«Ο Δρ Άγγελος Ροδαφηνός, Αναπληρωτής Καθηγητής στο ΑΠΘ, εστιάζει στα άρθρα και τις ομιλίες του στην αναπόφευκτη ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην εκπαίδευση και την καθημερινότητα, προκρίνοντας μια προσέγγιση προσαρμογής αντί για άρνηση.
Τα κύρια σημεία της αρθρογραφίας του περιλαμβάνουν:
Η ΤΝ στην Εκπαίδευση: Υποστηρίζει ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να σταματήσουν να διδάσκουν «σαν να μην άλλαξε τίποτα». Προειδοποιεί ότι αν τα ιδρύματα αγνοήσουν την ΤΝ, οι φοιτητές θα αποφοιτήσουν απροετοίμαστοι για την αγορά εργασίας.
Δεοντολογία και Χρήση: Τονίζει την ανάγκη να διδαχθούν οι φοιτητές τη δεοντολογική χρήση των εργαλείων ΤΝ, ώστε να μην την ανακαλύπτουν μόνοι τους χωρίς καθοδήγηση.
Πρακτικές Εφαρμογές: Αναλύει πώς η ΤΝ μπορεί να εξορθολογήσει τη δουλειά των εκπαιδευτικών (π.χ. αυτόματη βαθμολόγηση, εξατομικευμένη ανατροφοδότηση) και να βοηθήσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Η «Γενιά των Prompt»: Επισημαίνει την πρόκληση της αξιολόγησης φοιτητών που πλέον γράφουν εργασίες με prompts, υπογραμμίζοντας ότι το εκπαιδευτικό σύστημα συχνά εθελοτυφλεί μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα.
Σύμμαχος στην Ιατρική: Εξετάζει αν η ΤΝ αποτελεί σύμμαχο ή εχθρό στον ιατρικό κλάδο, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες της στη βελτίωση των διαγνώσεων και των θεραπειών.
Συνολικά, ο λόγος του χαρακτηρίζεται από ρεαλισμό και συχνά συνοδεύεται από χιούμορ, με στόχο την αλλαγή του τρόπου σκέψης (mindset) απέναντι στις νέες τεχνολογίες.»
Καλή συνέχεια και καλή απόλαυση με την ενασχόλησή σας με την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Μιχάλης Κονιόρδος , εκπαιδευτικός https://www.core-econ.org/
