Το 2025 καταγράφεται ως μια χρονιά μετάβασης για την παγκόσμια οικονομία: ούτε καθαρή επιστροφή στην κανονικότητα, ούτε πλήρης κρίση. Ήταν μια χρονιά κατά την οποία οι οικονομίες δοκιμάστηκαν από την κόπωση των πολιτών, τη δημοσιονομική στενότητα, τη γεωπολιτική αστάθεια και την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των αναπτυξιακών μοντέλων τους.
Σε διεθνές επίπεδο, η παγκόσμια οικονομία κινήθηκε με χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά χωρίς τη συστημική κατάρρευση που πολλοί φοβούνταν. Ο πληθωρισμός υποχώρησε, όχι όμως χωρίς κοινωνικό κόστος. Τα επιτόκια άρχισαν να αποκλιμακώνονται, αλλά η νομισματική πολιτική παρέμεινε αυστηρή, υπενθυμίζοντας ότι η εποχή του «φθηνού χρήματος» έχει παρέλθει.
Η παγκοσμιοποίηση δεν κατέρρευσε, αλλά επανασχεδιάστηκε
Το 2025 ανέδειξε επίσης κάτι βαθύτερο, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σε μια πρώτη ανάγνωση ως… μετατόπιση ισχύος. Η παγκοσμιοποίηση δεν κατέρρευσε, αλλά επανασχεδιάστηκε. Οι αλυσίδες εφοδιασμού έγιναν πιο περιφερειακές, οι εμπορικές σχέσεις πιο πολιτικοποιημένες και η οικονομία πιο άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γεωπολιτική.
Η Ελλάδα, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κινήθηκε με σχετική σταθερότητα, αξιοποιώντας την επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα και τη δυναμική του τουρισμού. Ωστόσο, η ελληνική οικονομία παρέμεινε ευάλωτη σε εξωτερικούς κραδασμούς, με τις ανισότητες, το στεγαστικό και το κόστος ζωής να λειτουργούν ως υπόγειες εστίες κοινωνικής πίεσης.
Το 2025, τελικά, δεν ήταν χρονιά θριάμβου. Ήταν μια χρονιά προσαρμογής. Και αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο συμπέρασμα.
ΤΑ 5 ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ
1. Σταδιακή στροφή νομισματικής πολιτικής
Η Federal Reserve, η European Central Bank και άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες ξεκίνησαν το 2025 με συγκρατημένες μειώσεις επιτοκίων. Η σημασία του γεγονότος δεν ήταν τόσο το μέγεθος των μειώσεων, όσο το μήνυμα ότι ο πληθωρισμός υποχώρησε, αλλά η εμπιστοσύνη δεν αποκαταστάθηκε πλήρως.
Μακροπρόθεσμα, το 2025 εδραίωσε ένα νέο δόγμα, ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν δομικά υψηλότερα σε σχέση με την προ-2020 εποχή.
Το εμπόριο επανατοποθετήθηκε με στρατηγική…καχυποψία
Advertisement
2. Επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης
Το International Monetary Fund αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις του. Η παγκόσμια οικονομία απέφυγε την ύφεση, αλλά εγκλωβίστηκε σε χαμηλή δυναμική. Η Κίνα αναπτύχθηκε λιγότερο από το παρελθόν, οι ΗΠΑ άντεξαν, η Ευρώπη παρέμεινε εύθραυστη.
Συνέπεια: Λιγότερος δημοσιονομικός χώρος και αυξημένος πολιτικός λαϊκισμός.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκόπηκε από την ρωσική ενεργειακή εξάρτηση, αλλά «εγκλωβίστηκε» στην κυριαρχία των ΗΠΑ
3. Αναδιάταξη του παγκόσμιου εμπορίου
Οι εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας συνέχισαν να χαρακτηρίζονται από στρατηγική καχυποψία. Το εμπόριο δεν κατέρρευσε, αλλά επανατοποθετήθηκε. Οι επενδύσεις κατευθύνθηκαν σε «φιλικές» χώρες.
Το 2025 κατέστησε σαφές ότι το εμπόριο δεν είναι πλέον ουδέτερο οικονομικό πεδίο, αλλά εργαλείο ισχύος.
4. Ενεργειακή μετάβαση
Οι επενδύσεις σε ΑΠΕ αυξήθηκαν, αλλά το κόστος ενέργειας παρέμεινε υψηλό. Η πράσινη μετάβαση αποδείχθηκε οικονομικά και κοινωνικά άνιση. Μετά τις εξελίξεις στο Ρώσο-Ουκρανικό μέτωπο και την ενεργειακή διείσδυση των ΗΠΑ στην Ευρώπη, τα δεδομένα άλλαξαν, εν μέρει… Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκόπηκε από την ρωσική ενεργειακή εξάρτηση, αλλά «εγκλωβίστηκε» στην κυριαρχία των ΗΠΑ… αποκαλύπτοντας την αδυναμία των Βρυξελλών να αναπτύξουν μια αυτόνομη ενεργειακή πολιτική, που θα οδηγήσει σε μια αυτοελεγχόμενη επάρκεια.
Μακροπρόθεσμα, το ενεργειακό ζήτημα εξελίσσεται σε βασικό παράγοντα πολιτικής σταθερότητας.
Η κυριαρχία στον τομέα του ΑΙ θα επαναπροσδιορίσει την παγκόσμια οικονομική και γεωστρατηγική τάξη
5. Η εκρηκτική άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης
Το 2025 η AI πέρασε από το hype στην οικονομική πραγματικότητα. Παραγωγικότητα, αλλά και φόβοι για θέσεις εργασίας. Οι οικονομίες που επένδυσαν γρήγορα, κέρδισαν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Η κυριαρχία στον τομέα του ΑΙ αναμένεται να επαναπροσδιορίσει πολλά στην παγκόσμια οικονομική και γεωστρατηγική τάξη. Νέες δυνάμεις, όπως η Κίνα και η Ινδία, κάνουν αισθητή την παρουσία τους στον τομέα αυτό, εντείνοντας τη σύγκρουση με τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση .
Η λεγόμενη «αναβάθμιση» δεν είναι ορατή στο πορτοφόλι της ελληνικής οικογένειας
ΤΑ 5 ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
1. Εδραίωση Επενδυτικής Βαθμίδας
Η Ελλάδα κεφαλαιοποίησε την αναβάθμιση των προηγούμενων ετών. Το κόστος δανεισμού μειώθηκε, αλλά η πραγματική οικονομία ένιωσε τα οφέλη άνισα. Τα προηγούμενα 15 χρόνια, της οικονομικής κρίσης, της πανδημίας και της ενεργειακής ακρίβειας, τραυμάτισαν σοβαρά τους Έλληνες πολίτες και την ελληνική επιχειρηματικότητα, με αποτέλεσμα η λεγόμενη «αναβάθμιση» να μην είναι ορατή στο πορτοφόλι της ελληνικής οικογένειας ή το ταμείο της ελληνικής μικρομεσαίας επιχείρησης.
2. Τουρισμός – Νέο ρεκόρ, παλιά προβλήματα
Το 2025 ήταν ακόμη μια χρονιά-ρεκόρ για τον τουρισμό. Όμως, η υπερσυγκέντρωση εσόδων και οι πιέσεις στις τοπικές κοινωνίες ανέδειξαν τα όρια του μοντέλου. Τα πεντάστερα και οι βίλες της Μυκόνου, οι Βρετανοί επισκέπτες της Ζακύνθου, τα vouchers του κοινωνικού τουρισμού για τους πολίτες χαμηλών εισοδημάτων στο εσωτερικό, δεν επαρκούν για να δώσουν την κατεύθυνση στον ελληνικό τουρισμό γι ατην επόμενη ημέρα. Οι αρμόδιοι θεσμικοί παράγοντες και οργανισμοί αδυνατούν -προς το παρόν- να διαμορφώσουν μια σταθερή και προσανατολισμένη στρατηγική για τον τουρισμό.
Το στεγαστικό αναδείχθηκε σε μείζον οικονομικό και πολιτικό ζήτημα
3. Στεγαστική κρίση και ακίνητα
Η άνοδος τιμών αγορών και ενοικίων επιτάχυνε κοινωνικές ανισότητες. Το στεγαστικό αναδείχθηκε σε μείζον οικονομικό και πολιτικό ζήτημα. Η κυβέρνηση προσπαθεί με διαδοχικά πακέτα μέτρων να περιορίσει τον αντίκτυπο, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Η κεντρική προσπάθεια εστιάζει πλέον στην αύξηση της προσφοράς ακινήτων, προκειμένου να μειωθούν οι τιμές.
4. Αγοράς εργασίας – Άλλο η θεωρία… άλλο η πράξη!
Η ανεργία μειώθηκε, αλλά η ποιότητα των θέσεων εργασίας παρέμεινε ζητούμενο. Χαμηλοί μισθοί, υψηλό κόστος ζωής. Οι κακοπληρωμένες θέσεις εργασίας, η απασχόληση σε επαγγέλματα άσχετα με αυτά για τα οποία προετοιμάστηκε ένας μεγάλος αριθμός εργαζόμενων, η ημιαπασχόληση και η μαύρη εργασία, αποτελούν χαρακτηριστικά που συνόδευσαν αυτόν τον τομέα της ελληνικής πραγματικότητας όλο το 20205. Τι μπορεί να αλλάξει και πώς, ακόμη κανείς δεν μπορεί να το πει με σιγουριά…
5. Δημοσιονομική πειθαρχία και κοινωνικό κόστος
Η επιστροφή στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες περιόρισε τα περιθώρια κοινωνικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα (αν θέλει να είναι πάνω στις ράγες) πρέπει να ακολουθεί τη χάραξη μιας κεντρικής πολιτικής, που έχει σχεδιαστεί κυρίως για χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης όπου τα εισοδήματα των πολιτών είναι αισθητά υψηλότερα και οι κρατικές παροχές πιο σταθερά σχεδιασμένες και ποιοτικά αναβαθμισμένες.
Το 2026 ξεκινά με λιγότερες ψευδαισθήσεις
Με τι εφόδια ξεκινά το 2026
Το 2025 μας δίδαξε ότι η οικονομική σταθερότητα δεν ταυτίζεται με την κοινωνική ευημερία. Οι οικονομίες άντεξαν, αλλά οι κοινωνίες πιέστηκαν. Το 2026 ξεκινά με λιγότερες ψευδαισθήσεις και περισσότερες απαιτήσεις.
Διεθνώς, το ζητούμενο είναι η ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και σταθερότητας. Στην Ελλάδα, η πρόκληση είναι βαθύτερη και αφορά το πώς μεταφράζεται η μακροοικονομική επιτυχία σε χειροπιαστή βελτίωση της καθημερινότητας.
Αν το 2025 ήταν χρονιά μετάβασης, το 2026 θα είναι χρονιά αποφάσεων. Και αυτές θα κρίνουν αν η επόμενη δεκαετία θα είναι περίοδος σύγκλισης ή νέων ρηγμάτων.
