Τα πρόσφατα γεγονότα σε σχέση με άτομα με ψυχικές ασθένειες, που εγκληματούν είναι πολύ ατελέσφορο να παρουσιάζονται και να καταναλώνονται σαν να είναι ταινίες τρόμου. Αυτά τα γεγονότα είναι αληθινή ζωή, ο αληθινός πόνος κάποιων ανθρώπων και σχετίζονται επίσης και με αληθινές και σοβαρές ελλείψεις, που υπάρχουν στη χώρα μας σε σχέση με τις δομές που αφορούν στην ψυχική ασθένεια.
Επίσης, δεν ζούμε στο 1960, ούτε στο 1990. Είναι απαράδεκτο να ταυτίζεται με το έγκλημα ο γενικός όρος «προβλήματα ψυχικής υγείας» ή «ψυχική ασθένεια». Αυτή η σύνδεση δημιουργεί ντροπή και στίγμα και κάνει πολλούς ανθρώπους να είναι απρόθυμοι να ζητούν βοήθεια για τους ίδιους ή τους συγγενείς τους, όταν υποφέρουν.
Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Epidemiology & Community Health, η ψυχική νόσος ευθύνεται μόνο για το 4% της συνολικής βίας στην κοινωνία. Η έρευνα αναφέρει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ υψηλότερο λόγω του τρόπου που προβάλουν τα εγκλήματα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.
Θα πρέπει κάποια στιγμή να εστιάσουμε στο τι δεν λειτουργεί και στο τι θα έπρεπε να συμβαίνει σε μια χώρα, που θέλει να δηλώνει προοδευτική, πολιτισμένη και ευρωπαϊκή.
Στις 30 Σεπτεμβρίου του 2023 η Παγκόσμια Ψυχιατρική Ένωση (WPA) εξέδωσε κάποιες θέσεις για την κοινωνική δικαιοσύνη σε σχέση με τα άτομα με ψυχικές διαταραχές. Στο τέλος, το κείμενο γράφει:
Η Παγκόσμια Ψυχιατρική Εταιρεία η (WPA) καλεί τους ψυχιάτρους, τη διεθνή κοινότητα, τις εθνικές κυβερνήσεις, τους οργανισμούς ανθρωπιστικής βοήθειας, τους διεθνείς οργανισμούς υγείας και ανάπτυξης, τις επαγγελματικές ενώσεις ψυχικής υγείας και υγείας, καθώς και τους παρόχους υπηρεσιών ψυχικής υγείας και υγείας, να υπερασπιστούν και να εργαστούν προς την κατεύθυνση μιας συστημικής και δομικής μεταρρύθμισης, με στόχο τη διασφάλιση της κοινωνικής δικαιοσύνης για τα άτομα με ψυχικές ασθένειες και για την κοινωνία στο σύνολό της, μέσω των εξής:
α. Συνεργασία με άτομα που έχουν βιωμένη εμπειρία ψυχικών διαταραχών, καθώς και με τους επίσημους και ανεπίσημους φροντιστές τους και τους εμπλεκόμενους φορείς από διαφορετικούς τομείς και επιστημονικά πεδία, για την ανάπτυξη πολιτικών και παρεμβάσεων που από τον σχεδιασμό τους αντιμετωπίζουν τις ανισότητες στην πρόσβαση σε πόρους όπως η εργασία, η υγεία και τα δικαιώματα, και που επιτρέπουν στα άτομα με ψυχικές ασθένειες ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες να ασκούν και να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματα που τους αναλογούν. Παράλληλα, πρέπει να επεκτείνονται οι προσπάθειες για τη διασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης σε όλες τις κοινότητες, ώστε να προάγεται η ψυχική υγεία και να μειώνονται οι παράγοντες κινδύνου για ψυχικές διαταραχές.
β. Αύξηση της χρηματοδότησης, των επενδύσεων και των δαπανών για την ψυχική υγεία, ώστε να μειωθεί το κόστος των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και το οικονομικό βάρος που αυτό επιβάλλει στα άτομα με ψυχικές ασθένειες ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες και στις οικογένειές τους. Το κόστος της φροντίδας μπορεί να οδηγήσει τις οικογένειες σε κύκλους φτώχειας, προκαλώντας αυξημένη ψυχική επιβάρυνση και επιδείνωση της ψυχικής υγείας.
γ. Παροχή εκπαίδευσης και κατάρτισης με τρόπο που ενισχύει την ευαισθητοποίηση και την κριτική κατανόηση των σχέσεων μεταξύ ψυχικής ασθένειας και πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη, της φτώχειας, των διακρίσεων και άλλων κοινωνικών προσδιοριστών της υγείας.
δ. Ενεργή συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο για τη δημόσια ψυχική υγεία, ενίσχυση της ενημέρωσης σχετικά με τη σύνδεση της ψυχικής υγείας με τη σωματική υγεία και προώθηση ολοκληρωμένων μοντέλων φροντίδας.
ε. Υποστήριξη κοινωνικών πολιτικών και προγραμμάτων πρόνοιας, όπως οικονομικές ενισχύσεις, στέγαση για όλους, επιδόματα ανεργίας και καθολική υγειονομική κάλυψη, τα οποία είναι γνωστό ότι μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών και ενισχύουν τη δυνατότητα των ατόμων με ψυχικές ασθένειες ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινωνία, αντιμετωπίζοντας συστημικά τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες.
Αξίζει να αναρωτηθούμε τι από όλα αυτά συμβαίνουν στην Ελλάδα ή υπάρχει περίπτωση να συμβούν ή τι μπορούμε να κάνουμε για να συμβούν.
Αξίζει να κατανοήσουμε ότι οι δημόσιες δομές για την ψυχική υγεία, δεν είναι κάτι που θα πρέπει να αφορά μόνο τους τωρινούς ψυχικά πάσχοντες, αλλά είναι κάτι που δικαιούνται οι πολίτες της, όπως δικαιούνται ένα νοσοκομείο. Ο καθένας μπορεί να χρειαστεί κάποια στιγμή αυτές τις υπηρεσίες και όταν δεν υπάρχουν, κοινωνικά προβλήματα, όπως η εγκληματικότητα δεν είναι αντιμετωπίσιμα.
Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η ψυχική διαταραχή είναι ασθένεια. Δεν ζούμε στον Μεσαίωνα για να τη θεωρούμε κάτι που έστειλαν οι δαίμονες και να καίμε στην πυρά τους πάσχοντες. Οι επιστήμες της Ιατρικής και της Ψυχολογίας, οι νευροεπιστήμες έχουν περιγράψει τους σωματικούς και ψυχικούς μηχανισμούς που συνδέονται με τις όποιες δυσλειτουργίες του εγκεφάλου. Υπάρχουν φάρμακα για την αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων. Το θέμα είναι το πώς θα χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά οι επιστήμες στην κοινωνία, αλλά και το να δούμε πόσο θεραπευτικά δρουν άλλοι παράγοντες, όπως η υποστήριξη από την κοινότητα, οι τέχνες και η δυνατότητα έκφρασης, το νόημα που βρίσκει το άτομο στη ζωή του, η συμπερίληψη.
Τέλος, η δημοσιογραφία μπορεί να παίξει έναν πολύ ενεργό ρόλο στα παραπάνω, όταν σταματήσει να στέκεται εξονυχιστικά και αδιάκριτα πάνω από το κάθε ανθρώπινο δράμα, όταν γίνει προσεκτική με την ορολογία που στιγματίζει τους ανθρώπους. Θα είναι πολύ πιο βοηθητική για την κοινωνία, αν καταφέρει να αναδείξει τις κοινωνικές παθογένειες, τις τεράστιες ελλείψεις στις δημόσιες δομές, αλλά και όταν πιέσει για μεταρρυθμίσεις και λύσεις.
