Το Σουδάν βιώνει (και) αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο. Από τον Απρίλιο του 2023, η χώρα έχει βυθιστεί σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ του στρατού (SAF) και της παραστρατιωτικής οργάνωσης RSF, με τραγικές συνέπειες για τον πληθυσμό.
Η ανθρωπιστική καταστροφή, δεν έχει όρια καθώς η σιωπή για ό,τι συμβαίνει αγγίζει τον ορισμό της «ηθελημένης αδιαφορίας» του πολιτισμένου ( ; ) κόσμου.
Πάνω από 30,4 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ανάγκη από βοήθεια. Η χώρα αντιμετωπίζει τον χειρότερο λιμό των τελευταίων δεκαετιών, με περιοχές του Νταρφούρ να έχουν ήδη κηρυχθεί σε κατάσταση λιμού.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη κρίση εκτοπισμού παγκοσμίως. «Τύφλα» να έχει αυτό που συμβαίνει στην Γάζα, όπου κι εκεί – ειρήσθω εν παρόδω – αποσιωπώνται ως προς τη διεθνή ενημέρωση, πράγματα και θάματα…
Περίπου 11,4 εκατομμύρια άνθρωποι είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι, ενώ πάνω από 3 εκατομμύρια έχουν καταφύγει σε γειτονικές χώρες όπως το Τσαντ και η Αίγυπτος.
Το Σουδάν έχει επίσημα περισσότερους από 15 εκατομμύρια εκτοπισμένους, τη μεγαλύτερη έξοδο στον κόσμο, και περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους που έχουν επείγουσα ανάγκη βοήθειας.
Είδατε ποτέ το Σουδάν να κυριαρχεί στις ειδήσεις ; Μια στα τόσα, λες και αυτοί οι «σκούροι» κι αυτές οι «σκούρες» είναι τελευταίας διαλογής άνθρωποι. Άνθρωποι ; Ούτε καν. Μας έρχονται στο νου αυτοί οι δύστυχοι, οι δυστυχισμένοι όταν οι σαπιοκαραβιές ξεβράζουν πτώματα χωρίς ανάσα πια ή ημιθανείς, δυστυχισμένες, εξαντλημένες από το μαρτύριο υπάρξεις, στις ακτές μας.
Στις 15 Απριλίου 2023, το λοιπόν, την αυγή, το Χαρτούμ ξύπνησε από τον ήχο των βομβαρδισμών. Εκρήξεις αντηχούσαν στους δρόμους της σουδανικής πρωτεύουσας, από τις πολυτελείς γειτονιές στο βορρά μέχρι τα εργατικά προάστια στο νότο. Στήλες μαύρου καπνού υψώνονταν πάνω από την πόλη των πέντε εκατομμυρίων κατοίκων, εκεί στην πρώην συμβολή του Γαλάζιου Νείλου και του Λευκού Νείλου, κάποτε σύμβολο της μετάβασης του Σουδάν στη δημοκρατία.
Εκείνο το πρωί, δύο άνδρες που μοιράζονταν την εξουσία επικεφαλής μιας στρατιωτικής χούντας από το 2019 αποφάσισαν να λύσουν τις διαφορές τους με όπλα. Από τη μία πλευρά ήταν ο στρατηγός Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάνε, επικεφαλής των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων (SAF), του τακτικού στρατού που κυβερνά τη χώρα σχεδόν αδιάλειπτα από την ανεξαρτησία του το 1956. Από την άλλη ήταν ο στρατηγός Μοχάμεντ Χαμντάν Ντάγκλο, γνωστός ως «Χεμέντι», διοικητής των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), μιας παραστρατιωτικής πολιτοφυλακής που κατάγεται από το διαβόητο Τζαντζαουίντ του Νταρφούρ.
Σε λιγότερο από 72 ώρες, ξέσπασε πόλεμος σε όλη την πρωτεύουσα. Αυτό που πολλοί πίστευαν ότι ήταν μια προσωρινή διαμάχη για τους στρατώνες, μέσα σε λίγους μήνες, θα γινόταν η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον πλανήτη. Ο λιμός, που κηρύχθηκε επίσημα σε δέκα περιοχές της χώρας, εξαπλώνεται αδυσώπητα. Ο αριθμός των νεκρών ποικίλλει ανάλογα με την πηγή, με τις υψηλότερες εκτιμήσεις να φτάνουν τους 150.000 σε μια χώρα όπου «όσοι θα μπορούσαν να είχαν μετρήσει τους νεκρούς είναι οι ίδιοι νεκροί ή εκτοπισμένοι», όπως συνόψισε με πικρία ένας ερευνητής.
Αυτό που συμβαίνει στο Σουδάν, ωστόσο, δεν είναι απλώς ένας ακόμη εμφύλιος πόλεμος σε μια ήπειρο που έχει δει πάρα πολλούς. Είναι μια σύγκρουση που επιβάλλει βαθιές ιστορικές διαιρέσεις – εθνοτικές, φυλετικές και περιφερειακές – σε έναν διεθνή γεωπολιτικό ανταγωνισμό σπάνιας έντασης. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ρωσία, η Αίγυπτος, το Ιράν, η Τουρκία, ακόμη και η Ουκρανία: όχι λιγότερες από δέκα ξένες δυνάμεις πολεμούν η μία την άλλη, μέσω αντιπροσώπων, μέσω πολιτοφυλακών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε σουδανικό έδαφος.
Εν τω μεταξύ, ο κόσμος έχει στρέψει τα μάτια του αλλού.
Επισκιασμένο από τον θόρυβο του πολέμου στην Ουκρανία, τη σύγκρουση στη Γάζα και τις εντάσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα, το σουδανικό δράμα αγωνίζεται να βρει τη θέση του στις ειδήσεις. Μία από τις πιο σοβαρές κρίσεις του κόσμου παραμένει, κατά βάση, ένας ξεχασμένος πόλεμος, όπου παρά τις αδιάκοπες συνεχείς σφαγές να κυριαρχεί συνεχώς μια ατέρμονη ειδησεογραφική σιωπή.
Πρόσφατες εκθέσεις του ΟΗΕ (Φεβρουάριος 2026) αναφέρουν ότι οι επιθέσεις της RSF εναντίον μη αραβικών φυλών στο Ελ Φασέρ φέρουν «χαρακτηριστικά γενοκτονίας».
Στο Σουδάν υπάρχουν περισσότερες από 200 πυραμίδες (περισσότερες από την Αίγυπτο), κατάλοιπα του αρχαίου βασιλείου του Κους. Βρίσκονται κυρίως στην πιο σημαντική αρχαιολογικά τοποθεσία, τη Μερόη, την πρωτεύουσα του αρχαίου Βασιλείου του Κους (περίπου 300 π.Χ. – 300 μ.Χ.). Είναι μικρότερες σε μέγεθος και έχουν πιο απότομη κλίση από τις αιγυπτιακές. Χτίστηκαν ως τάφοι για τους “Μαύρους Φαραώ”.
Οι περιοχές της Μερόης και του Γκέμπελ Μπάρκαλ αποτελούν Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Δυστυχώς, ο πόλεμος θέτει πλέον σε κίνδυνο αυτά τα αρχαιολογικά διαμάντια λόγω λεηλασιών και έλλειψης συντήρησης. Να σημειωθεί επίσης πως παρά τους πλούσιους φυσικούς πόρους (χρυσός, γεωργική γη), η οικονομία έχει καταρρεύσει λόγω του πολέμου, με τα κρατικά έσοδα να έχουν μειωθεί κατά 80%…
Στο Σουδάν ακόμη, καταγράφονται συχνά-πυκνά καταδίκες γυναικών σε θάνατο, κυρίως βάσει του ισλαμικού νόμου (Σαρία), με τις περιπτώσεις αυτές να προκαλούν έντονες διεθνείς αντιδράσεις, χωρίς ποτέ όμως να είναι σίγουρο πως οι διεθνείς αυτές αντιδράσεις έχουν πάντα την δυνατότητα να λειτουργήσουν προστατευτικά στα «εύκολα» θύματα, που για άλλη μια φορά είναι οι γυναικείες υπάρξεις.
Μέριμ Ιμπραήμ (2014): Μία από τις πιο γνωστές περιπτώσεις αφορά την 27χρονη τότε Μέριμ Ιμπραήμ, η οποία καταδικάστηκε σε θάνατο δια απαγχονισμού με την κατηγορία της αποστασίας, επειδή ασπάστηκε τον Χριστιανισμό. Η γυναίκα, που ήταν έγκυος την περίοδο της καταδίκης, τελικά αφέθηκε ελεύθερη μετά από διεθνή κατακραυγή.
Καταδίκες για μοιχεία (2022): Τον Ιούλιο του 2022 για παράδειγμα, ένα δικαστήριο καταδίκασε μια 20χρονη γυναίκα σε θάνατο δια λιθοβολισμού για το αδίκημα της μοιχείας…!
Ενώ παλαιότερα οι καταδίκες προέρχονταν από επίσημα δικαστήρια, σήμερα η κατάσταση στο Σουδάν είναι χαοτική λόγω του εμφυλίου πολέμου. Αναφέρθηκαν μαζικές δολοφονίες και βιαιότητες κατά γυναικών από παραστρατιωτικές ομάδες (όπως οι RSF), οι οποίες σύμφωνα με τον ΟΗΕ φέρουν χαρακτηριστικά γενοκτονίας. Ενδεικτικά, αναφέρονται πάνω από 300 γυναίκες που δολοφονήθηκαν στην πόλη Ελ-Φασέρ μέσα σε μόλις δύο ημέρες τον Νοέμβριο του 2025.
Η ανθρωπιστική βοήθεια που προσφέρεται με το σταγονόμετρο παρά την ηρωική, αλτρουιστική προσπάθεια που καταβάλουν όσοι υπερασπίζονται την ανθρωπιά και την αξιοπρέπεια στο Σουδάν, των Συνεχών Σφαγών και της Συνεχούς Σιωπής γύρω από το Σουδάν, είναι χρηματοδοτικά ανεπαρκής: Η κατάσταση είναι κρίσιμη και η χρηματοδότηση για βοήθεια παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με τις ανάγκες. Οι κυριότεροι οργανισμοί που επιχειρούν στο πεδίο είναι:
Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF): Ίσως ο πιο ενεργός οργανισμός στο Σουδάν, παρέχοντας ιατρική φροντίδα σε νοσοκομεία που δέχονται τραυματίες πολέμου και αντιμετωπίζοντας επιδημίες (όπως η χολέρα).
Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP): Εστιάζει στη μεταφορά τροφίμων σε περιοχές που απειλούνται άμεσα από λιμό, όπως το Νταρφούρ και το Χαρτούμ.
Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR): Υποστηρίζει τους εκατομμύρια Σουδανούς που έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους και ζουν σε καταυλισμούς στο Τσαντ, το Νότιο Σουδάν και την Αίγυπτο.
Η UNICEF: Επικεντρώνεται στην προστασία των παιδιών, τον εμβολιασμό και την παροχή πόσιμου νερού, καθώς το 80% των σχολείων στη χώρα είναι κλειστά.
Είναι καιρός η «πολιτισμένη Δύση» να αφουγκρασθεί τον επιθανάτιο ρόγχο που αναδύεται από τα σπλάχνα της Αφρικής. Ευελπιστώ, το κείμενο αυτό, πως ό,τι συμβαίνει στο Σουδάν, θα συμβάλει να ακουσθεί περισσότερο από το ελάχιστο που συμβαίνει μέχρι τώρα κι επειδή οι λέξεις του κειμένου έκρινα πως δεν είναι ικανές να επιτύχουν τον σκοπό τους, απευθύνθηκα στην εξαιρετικά εκφραστική και ευαίσθητη εικαστικό κ. Ελέσα Αντύπα η οποία μου έδωσε τη συγκατάθεσή της να χρησιμοποιήσω τη φωτογραφία του έργου της στο άρθρο αυτό.
Ο τίτλος του έργου της κ. Αντύπα είναι «Κεφαλάκι σφαχτού» και όπως η ίδια είχε την καλοσύνη και την ευγένεια να μου αφηγηθεί «Το συγκεκριμένο έργο γεννήθηκε από μια προσωπική, υπαρξιακή ανάγκη να αγγίξω τη ματαιότητα και τη σκληρότητα του θανάτου. Δεν δημιουργήθηκε με συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο, ωστόσο συνομιλεί με την ανθρώπινη βία και την ευαλωτότητα της ζωής».
ΥΓ: Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην εικαστικό κ. Ελέσα Αντύπα, που έδωσε την συγκατάθεσή της για την χρήση του έργου της «Κεφαλάκι σφαχτού». Όταν απευθύνθηκα στην δημιουργό του έργου, πίστευα πως το συγκεκριμένο έργο της ήταν, είναι ό,τι πιο ταιριαστό για να αποδώσει εικαστικά αυτό που είχα στο μυαλό μου, το Σουδάν, με τις Συνεχείς Σφαγές, και την Συνεχή Σιωπή γύρω από τις Σφαγές:
«Αγγίζει τη ματαιότητα και τη σκληρότητα του θανάτου και συνομιλεί με την ανθρώπινη βία και την ευαλωτότητα της ζωής».
Μιχάλης Κονιόρδος , εκπαιδευτικός https://www.core-econ.org/
