Μπορεί ένα κομμάτι χαρτί ηλικίας πέντε αιώνων να κρύβει το γενετικό αποτύπωμα μιας από τις μεγαλύτερες ιδιοφυΐες της ανθρωπότητας; Μια νέα επιστημονική μελέτη, που έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις στους κύκλους της τέχνης και της γενετικής, υποστηρίζει πως ερευνητές κατάφεραν να εξαγάγουν ανθρώπινο DNA από ένα σχέδιο της Αναγέννησης, το οποίο ενδέχεται να συνδέεται άμεσα με τον ίδιο τον Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Το επίμαχο έργο είναι ένα σχέδιο με κόκκινη κιμωλία, γνωστό ως «Το Άγιο Παιδί». Αν και η πατρότητά του αμφισβητείται εδώ και χρόνια, αρκετοί ιστορικοί τέχνης θεωρούν ότι φιλοτεχνήθηκε από τον Λεονάρντο, καθώς παρουσιάζει τεχνικά χαρακτηριστικά και υλικά που χρησιμοποιούσε συχνά ο μεγάλος Ιταλός καλλιτέχνης. Σύμφωνα με τη μελέτη, ίχνη DNA βρέθηκαν ενσωματωμένα στην επιφάνεια του χαρτιού και αναλύθηκαν με σύγχρονες γενετικές μεθόδους.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά το χρωμόσωμα Υ, το οποίο μεταβιβάζεται σχεδόν αναλλοίωτο από πατέρα σε γιο. Οι ερευνητές εντόπισαν αλληλουχίες που ταιριάζουν με εκείνες μιας συγκεκριμένης απλοομάδας, της E1b1b, μιας γενετικής γενεαλογικής γραμμής με ρίζες στην Τοσκάνη – την περιοχή όπου γεννήθηκε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι. Το ίδιο γενετικό μοτίβο εντοπίστηκε και σε DNA που ανακτήθηκε από μια επιστολή του 15ου αιώνα, γραμμένη από τον Φροζίνο ντι σερ Τζοβάνι ντα Βίντσι, συγγενή της οικογένειας του Λεονάρντο.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν ως προδημοσίευση στη βάση bioRxiv, κάτι που σημαίνει ότι δεν έχουν ακόμη περάσει από την αυστηρή διαδικασία της επιστημονικής αξιολόγησης από ομότιμους ειδικούς. Παρ’ όλα αυτά, έχουν ήδη τραβήξει την προσοχή της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Ο γενετιστής Τσάρλι Λι, επικεφαλής του Jackson Laboratory for Genomic Medicine στο Κονέκτικατ, χαρακτήρισε την ανάκτηση του χρωμοσώματος Υ «εξαιρετικό σημείο εκκίνησης» για μια πιθανή μελλοντική ανασύνθεση του DNA του Λεονάρντο.
Ωστόσο, οι αμφιβολίες δεν λείπουν. Αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει βεβαιότητα πως το σχέδιο «Το Άγιο Παιδί» δημιουργήθηκε από τον ίδιο τον ντα Βίντσι. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να είναι έργο μαθητή του, ενώ το DNA ίσως ανήκει σε κάποιον από τους πολλούς ανθρώπους που χειρίστηκαν το έργο στο πέρασμα των αιώνων – συντηρητές, συλλέκτες ή άλλους καλλιτέχνες με καταγωγή από την Τοσκάνη. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο Λι, «είναι θέμα τύχης αν το DNA από το σχέδιο ανήκει πράγματι στον ντα Βίντσι».
Η αναζήτηση του γενετικού υλικού του Λεονάρντο ντα Βίντσι είναι γεμάτη εμπόδια. Ο τάφος του στη Γαλλία καταστράφηκε εν μέρει κατά τη Γαλλική Επανάσταση και τα λείψανά του χάθηκαν ή αναμείχθηκαν με άλλα κατά τη μεταφορά τους. Αν και υπάρχει τάφος στο παρεκκλήσι του Αγίου Ουμπέρτου στο Αμπουάζ που θεωρείται πιθανός τόπος ταφής του, οι επιστήμονες δεν έχουν άδεια να προχωρήσουν σε γενετικές αναλύσεις χωρίς αξιόπιστο δείγμα σύγκρισης.
Η μητέρα του Λεονάρντο, Κατερίνα ντι Μέο Λίπι, είναι θαμμένη σε άγνωστη τοποθεσία, γεγονός που στερεί στους ερευνητές τη δυνατότητα σύγκρισης μέσω μιτοχονδριακού DNA. Παράλληλα, δεν έχει δοθεί άδεια πρόσβασης στον τάφο του πατέρα του στη Φλωρεντία, ενώ ο ίδιος ο Λεονάρντο δεν άφησε γνωστούς άμεσους απογόνους.
Έτσι, οι επιστήμονες στρέφονται σε εναλλακτικές πηγές: οστά συγγενών της οικογένειας ντα Βίντσι, ζώντες απογόνους μακρινών κλάδων, επιστολές και έγγραφα, ακόμη και μια τούφα μαλλιών που βρέθηκε τον 19ο αιώνα και ίσως προέρχεται από τα γένια του Λεονάρντο. Όλα αυτά συνθέτουν ένα ιδιότυπο «κυνήγι DNA», στο οποίο η ιστορία της τέχνης συναντά τη γενετική αιχμής.
Αν επιβεβαιωθούν, τα ευρήματα δεν θα βοηθήσουν μόνο στην πιστοποίηση αμφιλεγόμενων έργων τέχνης, αλλά ίσως ρίξουν φως και στη βιολογία πίσω από την ιδιοφυΐα του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Μέχρι τότε, το μυστήριο παραμένει ζωντανό – γραμμένο όχι μόνο με μελάνι και κιμωλία, αλλά και με τις βάσεις του ίδιου του DNA.
Με πληροφορίες από το Sciencealert
