Αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Αγγελος και η Λητώ Κατακουζηνού ανήκαν στη λεγόμενη γενιά του ‘30, μια χαλαρή ομάδα διανοούμενων και καλλιτεχνών με γενικά πολιτιστικό προσανατολισμό και με όραμα να μεταμορφώσουν τη χώρα τους σε σύγχρονο κράτος παραμένοντας πιστοί στην πολιτιστική της μοναδικότητα και την τεράστια κληρονομιά της, τότε πιθανότατα να αντιληφθεί τη λογική της επιλογής να φιλοξενηθεί στο Ιδρύμα που φέρει το όνομά τους μια έκθεση – καμβάς πάνω στον οποίο δημιουργούνται παλίμψηστα μνήμης και ιστορίας.
Ο λόγος για την έκθεση «Κήπος Περίκλειστος» του εικαστικού Λεωνίδα Μιχαλάκου, ο οποίος συνέλεξε με σπουδή κι ευλάβεια παλιά ξύλα τα οποία γίνονται ο καμβάς στον οποίο δημιουργούνται έργα που παραπέμπουν στις τοιχογραφίες και τα δάπεδα των βυζαντινών ναών της Μάνης. Δεν είναι τυχαία, βέβαια, η επιλογή. «Κατάγομαι από την προσηλιακή Μάνη και τα τελευταία χρόνια ζω και εργάζομαι στον Κότρωνα», σημειώνει ο Μιχαλάκος. «Συχνά μου αρέσει να επισκέπτομαι τους περίφημους βυζαντινούς ναούς – μνημεία 11ος – 13ος αιώνας που κατακλύζουν την περιοχή από το άκρο Ταίναρο έως και τα όρια της πόλης της Καλαμάτας», λέει ο ίδιος.
Κι είναι πράγματι, αρμονική η συνύπαρξη των έργων του Μιχαλάκου με τα όσα περικλείει το διαμέρισμα των Κατακουζηνών στη λεωφόρο Αμαλίας, ένα από τα σημαντικότερα φιλολογικά σαλόνια της γενιάς του ’30 που λειτουργούσε από το 1960, ως συνέχεια του πρώτης τους κατοικίας στην οδό Πινδάρου.
Ποιητές, συγγραφείς, καλλιτέχνες και επιστήμονες που σημάδεψαν τη σύγχρονη Ελλάδα αλλά και πολλοί επιφανείς Ευρωπαίοι και Αμερικανοί ήταν φίλοι τους και τους επισκέπτονταν συχνά για να απολαύσουν την ατμόσφαιρα, τη θέα – το, λουσμένο στο Αττικό φως, διαμέρισμα βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τον Εθνικό Κήπο – και την παρέα δεδομένου του ότι στο στήσιμο του σπιτικού του το ζευγάρι προσπάθησε να ενσωματώσει όλα όσα αγαπούσε, όλα όσα αποτελούσαν πηγές έμπνευσης στην καθημερινότητά του.
Στον προθάλαμο των σαλονιών του διαμερίσματος του νευρολόγου ψυχίατρου και της συγγραφέως συζύγου του, μόλις εισέλθει δηλαδή κανείς στους χώρους του, δεσπόζουν γκρουπ έργων του Λεωνίδα Μιχαλάκου, τα οποία έχουν τοποθετηθεί σε σεβασμό και σπουδή από την επιμελήτρια της έκθεσης μουσειολόγο κι επιμελήτρια του Ιδρύματος ΄Αγγελου και Λητούς Κατακουζηνού, Σοφία Πελοποννησίου-Βασιλάκου, έτσι ώστε να αφήσει να εξελιχθούν αρμονικά στο ιδιαίτερο εικαστικό σύμπαν του δημιουργού οι μύθοι που αφηγούνται τα μοναδικά του έργα. Το ζεστό πορτοκαλί χρώμα που διατρέχει τα έργα συνομιλεί με τα υφάσματα, μεταξύ άλλων και των φωτιστικών που διαχέουν ένα γλυκό φως.
(https:facebook.com/katakouzenos.gr/photos)
Σε δπλανή αίθουσα, στο σπίτι μουσείο με τη γοητεία και την ιστορία της γενιάς του ’30 έχουν τοποθετηθεί δύο έργα σε χειροποίητο κινέζικο χαρτί. Το πρώτο είναι το ποίημα του Νίκου Γκάτσου «Μανιάτικος Εσπερινός» γραμμένο με κεφαλαιογράμματα Βυζαντινής γραφής και κοσμημένο με βυζαντινά σύμβολα από τα θρησκευτικά χειρόγραφα του Βυζαντίου και το δεύτερο το ποίημα του Λευκάδιου Χερν, «Είμαι εγώ ο ένας:» γραμμένο και κοσμημένο με τον ίδιο τρόπο.
Περιηγούμενος ο θεατής στην έκθεση θα «ακούσει» τις ιστορίες που αφηγούνται τα μανιάτικα μοιρολόγια τα οποία περιγράφουν γλαφυρά πώς θα είναι η ζωή στο επέκεινα. Πώς είναι οι «παραδείσιοι» κήποι. Θα αισθανθεί την μυρωδιά του παλιού ξύλου και του λιβανιού από τους βυζαντινούς ναούς. Θα δει εικόνες μοναδικής αισθητικής και ομορφιάς δημιουργημένες με μεράκι , ζήλο και δέος από τον Λεωνίδα Μιχαλάκο. Θα ζήσει ξανά τους θρύλους και τους μύθους της Μάνης και του Βυζαντίου. Κι όλα αυτά στους χώρους ενός διαμερίσματος με αίθουσες να έχουν ανακαινιστεί και φρεσκαριστεί με τη στοργική επιμέλεια της «ψυχής του Ιδρύματος Κατακουζηνού , Σοφίας Πελοποννησίου Βασιλάκου γεμάτες από γλυπτά, βιβλία αλλά και ταπεινά αναμνηστικά, μαρτυρίες πολυκύμαντης ζωής, που ολοκλήρωναν το, γεμάτο ζεστασιά, καταφύγιό των ιδιοκτητών του.
Οι Κατακουζηνοί και η εποχή τους
Οι φιλοδοξίες της γενιάς του ‘30 δεν μπορούν να διαχωρισθούν από το πολιτικό όραμα του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του προσπάθησε να εκσυγχρονίσει την ελληνική οικονομική και κοινωνική ζωή. Κατά τη γερμανική κατοχή της Ελλάδας (1941-1945) οι εκπρόσωποι της γενιάς του ‘30 υποστήριξαν την αντίσταση κατά των Ναζί (οι Κατακουζηνοί ήσαν ιδιαίτερα ενεργοί αντιστασιακοί). Η γενικά προοδευτική στάση αυτών των Ελλήνων μεγαλοαστών τους κράτησε σε επαφή με την πρωτοπορία της Ευρωπαϊκής διανόησης, ιδιαίτερα της Γαλλίας, αλλά και της Γερμανίας, της Βρετανίας, της Ιταλίας και της Αμερικής σε όλη τη μεταπολεμική περίοδο.
Η οικία Κατακουζηνού ήταν σημείο συνάντησης γι’ αυτή την ομάδα. Εκεί τα μέλη της παρουσίαζαν τα έργα τους και συζητούσαν πολιτιστικά και πολιτικά ζητήματα. Υιοθετώντας μια μετριοπαθή στάση, ανάμεσα στην πρωτοπορία και την παράδοση, ανάμεσα στην τελευταία μόδα και το λαϊκό αισθητήριο, οι Κατακουζηνοί δημιούργησαν με τον τρόπο ζωής τους ένα καθαρά ελληνικό μείγμα πατριωτισμού και επανάστασης. Ενδεικτικά, ο καθηγητής Άγγελος Κατακουζηνός αρνήθηκε δελεαστικές προτάσεις να αναλάβει τη διεύθυνση σημαντικών ιατρικών ιδρυμάτων στο εξωτερικό, και ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως για λόγους πατριωτισμού. Για την ιδεαλιστική γενιά του, ένας πραγματικός Έλληνας παρέμενε και εργαζόταν στην Ελλάδα, όποιες κι αν ήσαν οι δυσκολίες που αντιμετώπιζε.
Οπως ακόμα σημειώνει στο άρθρο της στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος η κυρία Βασιλάκου, η οικία Κατακουζηνού διατηρεί το πνεύμα και τις προθέσεις των ανθρώπων που σημάδεψαν την ελληνική ταυτότητα τον 20ο αιώνα. Η σημασία του διαμερίσματος της Λεωφόρου Αμαλίας βρίσκεται όχι μόνο στις συλλογές των έργων τέχνης και των βιβλίων, αλλά και στην αθέατή του πλευρά, στο πνεύμα των ανθρώπων που το βίωσαν.
Πληροφορίες: katakouzenos.gr
Απολαύστε εικονική περιήγηση στο διαμέρισμα των Κατακουζηνών εδώ .
