Στην Αίγυπτο, ο Ζάχι Χαουάς είναι κυρίως γνωστός ως ο πρώτος υπουργός Αρχαιοτήτων της χώρας, ο άνθρωπος που βρέθηκε πίσω από κολοσσιαία εγχειρήματα όπως το νέο Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο (Grand Egyptian Museum), ένα έργο κόστους περίπου ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων.
Ωστόσο, στο νέο, αυτοβιογραφικό ντοκιμαντέρ με τίτλο «The Man With the Hat», ο ίδιος αφηγείται κυρίως τη δική του άνοδο στο βάθρο της φήμης σε διεθνές επίπεδο, αποφεύγοντας με κομψότητα τις αντιπαραθέσεις που σημάδεψαν την πορεία του.
Παρότι ο Χαουάς απολαμβάνει εμφανώς τα φώτα της δημοσιότητας, το αφηγηματικό του ταλέντο και η έφεσή του στο θέαμα έχουν συμβάλει ουσιαστικά στο να δοθεί η προσοχή που αξίζει σε μια σειρά από τις πλέον πιο σημαντικές ανακαλύψεις στον χώρο της Αιγυπτιολογίας. Η πιο εντυπωσιακή από αυτές ήρθε το 2021, υπό την επίβλεψή του: η λεγόμενη χαμένη «Χρυσή Πόλη», μια μητρόπολη ηλικίας 3.000 ετών κοντά στο Λούξορ με ταπεινές κατοικίες, εργαστήρια, φούρνο και εργοστάσιο πλίνθων, η οποία έχει χαρακτηριστεί και ως «η Πομπηία της αρχαίας Αιγύπτου». Στο «The Man With the Hat», η κάμερα περιδιαβαίνει στα σημαντικότερα ευρήματα της πόλης, ανάμεσα στα οποία βρίσκονταν και πολύτιμα μπλε κεραμικά που κατασκεύαζαν ντόπιοι τεχνίτες.
Η ανακάλυψη αυτή, όπως δήλωσε ο ίδιος ο Χαουάς, ήταν ένα εντυπωσιακό «ατύχημα» που προέκυψε κατά την αναζήτηση του ταφικού ναού του Τουταγχαμών. Ο αρχαιολόγος εκτιμά ότι μόλις το 30% των αρχαίων μνημείων της Αιγύπτου έχει έως σήμερα αποκαλυφθεί. Το εύρημα που αναμένεται με μεγαλύτερη αγωνία είναι ο τάφος της βασίλισσας Νεφερτίτης, και κατά τον Χαουάς, παραμένει άθικτος. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, η ανακάλυψή του θα μπορούσε να είναι εξίσου καθοριστική με την εύρεση του τάφου του γιου της, βασιλιά Τουταγχαμών, από τον Χάουαρντ Κάρτερ το 1922.
Η Αιγυπτιολογία στα χέρια των Αιγυπτίων
Το 2011, ύστερα από μια μακρά πορεία σε διαδοχικές θέσεις και την εποπτεία αποστολών υψηλού κύρους, ο Χαουάς διορίστηκε πρώτος υπουργός Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, σύμφωνα με δημοσίευμα του artnet. Το γεγονός ότι η θέση αυτή δημιουργήθηκε ειδικά για εκείνον αντανακλά τον ρόλο του στην ενίσχυση της διεθνούς, αλλά κυρίως της εσωτερικής, σημασίας της Αιγυπτιολογίας. Χάρη στη δική του επιρροή, ο πλούτος των αιγυπτιακών αρχαιοτήτων κατέχει πλέον κεντρική θέση στη σύγχρονη εθνική ταυτότητα της χώρας, πεποίθηση η οποία αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά με την δημιουργία του Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου.
Ο Χαουάς έχει ηγηθεί των αιτημάτων για τον επαναπατρισμό εμβληματικών αρχαιοτήτων, όπως η προτομή της Νεφερτίτης από το Neues Museum του Βερολίνου, η Στήλη της Ροζέτας από το Βρετανικό Μουσείο και ο ζωδιακός κύκλος της Ντένδερας από το Λούβρο. Αξίζει να σημειωθεί ότι μαζί με το GEM, ολοκληρώθηκε και η κατασκευή 22 περιφερειακών μουσείων, επιτεύγματα για τα οποία ο Χαουάς με χαρά δέχεται τα εύσημα.
Ως εκ τούτου, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο ίδιος θεωρεί ως τη μεγαλύτερη επιτυχία του το ότι «κατέστησε την Αιγυπτιολογία προσβάσιμη στους Αιγύπτιους». Πράγματι, η πιο σπουδαία και διαχρονική κληρονομιά του ενδέχεται να είναι οι νέες γενιές Αιγύπτιων αρχαιολόγων τους οποίους εκπαίδευσε σε ανασκαφές στη Γκίζα, τη Σακκάρα και την Κοιλάδα των Βασιλέων, περιοχές οι οποίες παλαιότερα αποτελούσαν σχεδόν αποκλειστικό πεδίο δράσης επιστημόνων από δυτικές χώρες.
Τα «αγκάθια» της καριέρας του και ο «άντρας με το καπέλο»
Στα μελανά σημεία της καριέρας του, κανείς θα συναντήσει ορισμένους συναδέλφους του οι οποίοι τον είχαν κατηγορήσει ότι έλεγχε αυστηρά την πρόσβαση στους αρχαιολογικούς χώρους και μονοπωλούσε την προβολή σημαντικών ανακαλύψεων στα μέσα ενημέρωσης. Οι αντικρουόμενες απόψεις για την επιρροή του κορυφώθηκαν το 2011, όταν η Αραβική Άνοιξη έβαλε απότομα τέλος στη θητεία του ως υπουργού. Διαδηλωτές τον αποκάλεσαν «Μουμπάρακ των Αρχαιοτήτων» -άμεση αναφορά στον αντιδημοφιλή, αυταρχικό πρώην πρόεδρο που τον είχε στηρίξει- και απαίτησαν την απομάκρυνσή του.
Το «The Man With the Hat», σε σκηνοθεσία του Τζέφρι Ροθ, ακολουθεί μια χαλαρή αφηγηματική πορεία, κάνοντας συχνές παρεκβάσεις στη ζωή του Χαουάς: τα παιδικά του χρόνια σε ένα μικρό χωριό στη βόρεια Αίγυπτο, το πρώτο του ραντεβού, αλλά και την αγάπη του για τα γουέστερν στον κινηματογράφο.
«Ό,τι είχα σπουδάσει το είχα ξεχάσει, και γι’ αυτό έπρεπε να ξεκινήσω από την αρχή», δηλώνει ο Χαουάς όταν ανακάλυψε την αγάπη του για την αρχαιολογία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο 78χρονος αιγυπτιολόγος διαθέτει το θεατρικό ταμπεραμέντο και τη δυναμική προσωπικότητα που απαιτούνται για να φέρει την επιστήμη της Αιγυπτιολογίας στο προσκήνιο, προσδίδοντάς της νέο πολιτισμικό αλλά και πολιτικό υπόβαθρο.
Ωστόσο, τα ίδια αυτά χαρακτηριστικά, τον καθιστούν ταυτόχρονα και ως μια εντελώς διχασμένη προσωπικότητα. Το ντοκιμαντέρ, όπως αναφέρεται και στο artnet, χάνει την ευκαιρία να προσφέρει μια πραγματικά σφαιρική εικόνα αυτής της σύνθετης προσωπικότητας στον κόσμο της αρχαιολογίας.
Το ντοκιμαντέρ «The Man With the Hat» είναι διαθέσιμο στην πλατφόρμα της Apple TV.
Με πληροφορίες από artnet, Cairo Scene
