Η ιστορία της Ρεμπέκα Λούνα άνοιξε ξανά μία από τις δυσκολότερες συζητήσεις της ιατρικής, της ηθικής και του Δικαίου: μέχρι πού φτάνει το δικαίωμα ενός ανθρώπου να αποφασίζει για το τέλος της ζωής του όταν πάσχει από μία ανίατη και προοδευτικά επιδεινούμενη ασθένεια;
Η 49χρονη TikToker από τη Βικτόρια της Βρετανικής Κολομβίας, μητέρα δύο κοριτσιών, πέθανε στις 25 Ιουλίου 2026, έχοντας προσφύγει στο καναδικό σύστημα Medical Assistance in Dying – MAID. Σύμφωνα με την ανακοίνωση στον λογαριασμό της, πέθανε περίπου στις 13:15, έχοντας κοντά της αγαπημένα πρόσωπα. (People.com)
Η διάγνωση στα 48 και το TikTok
Η Λούνα είχε αποκαλύψει τον Απρίλιο του 2025 ότι, μόλις στα 48 της χρόνια, είχε διαγνωστεί με Αλτσχάιμερ πρώιμης έναρξης. Άρχισε έκτοτε να καταγράφει στο TikTok τις επισκέψεις στους γιατρούς, τις δυσκολίες της καθημερινότητας, την απώλεια λειτουργιών και τον φόβο ότι η ασθένεια θα της στερούσε σταδιακά τη δυνατότητα να αποφασίζει η ίδια για τη ζωή της. Ο λογαριασμός της έφθασε περίπου τους 93.000 ακολούθους.
Το Αλτσχάιμερ πρώιμης έναρξης αφορά περιπτώσεις στις οποίες τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από τα 65. Εκτός από τη μνήμη, μπορεί να επηρεαστούν η ομιλία, ο προσανατολισμός, η συμπεριφορά, η αναγνώριση αντικειμένων και η ικανότητα εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων.
Η Λούνα δεν έκρυψε ούτε τον φόβο ούτε τις αμφιβολίες της.
Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό της εξήγησε ότι η κατάστασή της επιδεινωνόταν γρηγορότερα από όσο περίμενε. Αρχικά είχε προγραμματίσει το MAID για τις αρχές Αυγούστου, αλλά στις 22 Ιουλίου ανακοίνωσε ότι είχε αποφασίσει να επισπεύσει την ημερομηνία για τις 25 Ιουλίου. Έλεγε ότι η προοπτική να περιμένει ακόμη δύο εβδομάδες τής φαινόταν πλέον εξαιρετικά δύσκολη.
«Νομίζω ότι είναι η σωστή στιγμή»
Στα τελευταία της βίντεο η εσωτερική σύγκρουση ήταν εμφανής. Δεν παρουσίαζε την επιλογή της σαν μια εύκολη ή χαρούμενη απόφαση. Αντίθετα, μιλούσε για έναν άνθρωπο που ήθελε να ζήσει αλλά φοβόταν ότι σύντομα δεν θα είχε πλέον τον έλεγχο των αποφάσεών του.
«Δεν είναι αυτό που θέλω ούτε εγώ, αλλά νομίζω ότι είναι η σωστή στιγμή», είχε πει.
Περιέγραφε ότι δεν αισθανόταν πλέον άνετα και ασφαλής μέσα στο ίδιο της το σώμα και ότι, ύστερα από μία ζωή στην οποία –όπως έλεγε– είχε βάλει συχνά άλλους ανθρώπους πριν από τον εαυτό της, θεωρούσε πως είχε έρθει η στιγμή να δώσει προτεραιότητα στη δική της επιλογή. Παράλληλα μιλούσε για τις δύσκολες εμπειρίες της ζωής της και για το πώς αυτές την είχαν οδηγήσει τελικά σε μεγαλύτερη αυτογνωσία και αυτοεκτίμηση. (People.com)
Η 49χρονη είχε δημιουργήσει επίσης διαδικτυακή καμπάνια οικονομικής ενίσχυσης, αρχικά για τις ανάγκες που δημιουργούσε η ασθένειά της και αργότερα για τα έξοδα του τέλους της ζωής της, εξηγώντας ότι δεν ήθελε να επιβαρύνει οικονομικά τα παιδιά και τους συγγενείς της την ώρα του πένθους.
Τι ακριβώς είναι το MAID στον Καναδά
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση. Ο όρος MAID δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Το καναδικό σύστημα προβλέπει τόσο περιπτώσεις στις οποίες η ιατρική πράξη πραγματοποιείται από επαγγελματία υγείας όσο και αυτοχορηγούμενη μορφή. Οι αξιόπιστες δημοσιευμένες πληροφορίες για τη Λούνα επιβεβαιώνουν ότι πέθανε μέσω MAID, αλλά δεν τεκμηριώνουν με σαφήνεια ποια ακριβώς από τις προβλεπόμενες μορφές εφαρμόστηκε στην περίπτωσή της. (Canada)
Το MAID είναι νόμιμο στον Καναδά από το 2016. Για να κριθεί κάποιος επιλέξιμος απαιτείται, μεταξύ άλλων, σοβαρή και ανίατη πάθηση, προχωρημένη και μη αναστρέψιμη απώλεια ικανοτήτων και διαρκής, αφόρητη για τον ίδιο οδύνη. Η απόφαση πρέπει να είναι ελεύθερη, χωρίς πίεση, ενώ ελέγχεται και η ικανότητα του ανθρώπου να κατανοεί την πάθηση, την πρόγνωση, τις εναλλακτικές θεραπείες και το γεγονός ότι το αποτέλεσμα του MAID είναι ο θάνατος.
Αυτό εξηγεί και το άγχος της Λούνα για τον χρόνο. Στις περιπτώσεις άνοιας το κρίσιμο ζήτημα είναι η ικανότητα έγκυρης συναίνεσης. Ο ομοσπονδιακός καναδικός νόμος δεν επιτρέπει γενικά να υποβάλει κάποιος σήμερα ένα αίτημα για MAID που θα εκτελεστεί χρόνια αργότερα, όταν πλέον θα έχει χάσει την ικανότητα συναίνεσης, πέρα από πολύ συγκεκριμένες και περιορισμένες εξαιρέσεις για ήδη επιλέξιμους ασθενείς.
Σε πόσες χώρες επιτρέπεται;
Δεν υπάρχει ένα απολύτως ενιαίο παγκόσμιο νούμερο, επειδή άλλες χώρες επιτρέπουν ευθανασία, άλλες μόνο υποβοηθούμενη αυτοκτονία, ενώ σε ορισμένες η δυνατότητα προκύπτει από αποφάσεις ανώτατων δικαστηρίων και όχι από ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο.
Με τον ευρύτερο όρο assisted dying, σήμερα τουλάχιστον 17 κυρίαρχα κράτη έχουν αναγνωρίσει με νόμο ή δικαστική απόφαση κάποια μορφή υποβοηθούμενου θανάτου, αν και η πραγματική πρόσβαση δεν είναι παντού ίδια. Στην Ευρώπη καταγράφονται εννέα: Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία και Ελβετία. Η Ισπανία επιτρέπει τόσο ευθανασία όσο και υποβοηθούμενη αυτοκτονία, ενώ η Ελβετία επιτρέπει υποβοήθηση στην αυτοκτονία υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις αλλά απαγορεύει την ενεργητική ευθανασία.
Στη Λατινική Αμερική κάποια μορφή νομικής αναγνώρισης υπάρχει στην Κολομβία, τον Ισημερινό, την Κούβα και την Ουρουγουάη, με σημαντικές διαφορές ως προς το στάδιο εφαρμογής και το νομοθετικό πλαίσιο.
Στον κατάλογο προστίθενται ο Καναδάς, η Νέα Ζηλανδία, η Αυστραλία και οι ΗΠΑ. Στις ΗΠΑ, ωστόσο, δεν πρόκειται για ομοσπονδιακό δικαίωμα: το 2026 η ιατρική βοήθεια στον θάνατο προβλέπεται σε 13 Πολιτείες και στην Ουάσιγκτον D.C. Στην Αυστραλία είναι νόμιμη σε όλες τις Πολιτείες.
Η Γαλλία έκανε ένα ακόμη μεγάλο βήμα στις 15 Ιουλίου 2026, όταν η Εθνοσυνέλευση έδωσε την τελική κοινοβουλευτική έγκριση σε νομοσχέδιο για τον υποβοηθούμενο θάνατο. Ωστόσο, στις 9 Αυγούστου η διαδικασία συνταγματικού ελέγχου εξακολουθεί να εκκρεμεί, γι’ αυτό και δεν είναι σωστό να θεωρηθεί ακόμη πλήρως ισχύον καθεστώς. (wfrtds.org)
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα ούτε η ενεργητική ευθανασία ούτε η ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία είναι νόμιμες.
Το άρθρο 300 του Ποινικού Κώδικα, περί «ανθρωποκτονίας κατ’ απαίτηση», προβλέπει ποινική ευθύνη ακόμη και όταν η πράξη γίνεται ύστερα από επίμονη απαίτηση ανθρώπου που πάσχει από ανίατη ασθένεια και από οίκτο προς αυτόν. (Lawspot)
Το άρθρο 301, περί «συμμετοχής σε αυτοκτονία», τιμωρεί τόσο εκείνον που καταπείθει άλλον να αυτοκτονήσει όσο και εκείνον που του παρέχει βοήθεια κατά την τέλεση της πράξης, όταν χωρίς αυτή τη βοήθεια δεν θα ήταν εφικτή.
Ακόμη πιο σαφής είναι ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας. Ο γιατρός οφείλει σε τελικό στάδιο ανίατης ασθένειας να προσφέρει παρηγορητική αγωγή, να ανακουφίζει τον πόνο και να διαφυλάσσει την αξιοπρέπεια του ασθενούς. Μπορεί και οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις επιθυμίες που είχε εκφράσει ο ασθενής. Όμως το άρθρο 29 ξεκαθαρίζει ότι η επιθυμία ενός ανθρώπου να πεθάνει δεν αποτελεί νομική δικαιολόγηση για ενέργεια που έχει στόχο την επίσπευση του θανάτου.
Ο ασθενής στην Ελλάδα διαθέτει, βεβαίως, δικαιώματα ενημέρωσης και συναίνεσης στις ιατρικές πράξεις. Αυτό όμως είναι νομικά διαφορετικό από την απαίτηση να πραγματοποιήσει ένας γιατρός ενεργητική πράξη με σκοπό να επισπεύσει τον θάνατό του. (Καραγιάννης – Σταματίου & Συνεργάτες)
Η ιστορία της Ρεμπέκα Λούνα δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Αναδεικνύει όμως με τον πιο δραματικό τρόπο το δίλημμα που απασχολεί όλο και περισσότερες κοινωνίες: πού τελειώνει η υποχρέωση προστασίας της ανθρώπινης ζωής και πού αρχίζει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης ενός βαριά και ανίατα πάσχοντος ανθρώπου;
