Με 200 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στη βαλίτσα της και μια νέα στρατηγική αφήγηση για τον ρόλο της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή γεωπολιτική, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος επισκέπτεται στις 6 και 7 Φεβρουαρίου την Άγκυρα, σε μια χρονική συγκυρία που θα έπρεπε να προκαλεί προβληματισμό στην Αθήνα. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Κομισιόν εξακολουθεί επισήμως να συνδέει την πρόοδο των σχέσεων με την Τουρκία με τις σχέσεις καλής γειτονίας, τα κράτη-μέλη και το Κυπριακό. Πίσω από τη γλώσσα της «συνδεσιμότητας» και της «οικονομικής συνεργασίας», η Κομισιόν φαίνεται να επενδύει πολιτικά και χρηματοδοτικά στην Τουρκία ως κεντρικό κόμβο του λεγόμενου Μεσαίου Διαδρόμου, του “Made in Europe” και, όλο και πιο ανοιχτά, υπέρ του ρόλου της Άγκυρας στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η επίσκεψη της Κος πραγματοποιείται λίγες ημέρες πριν από τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 11 Φεβρουαρίου, προσδίδοντας πρόσθετο πολιτικό βάρος στη χρονική συγκυρία και εντείνοντας το ενδιαφέρον για τα μηνύματα που εκπέμπει η ευρωπαϊκή πλευρά προς την Άγκυρα.
Λίγες ώρες πριν από την άφιξή της στην Άγκυρα, η Μάρτα Κος έδινε τον τόνο της επίσκεψης με δηλώσεις στο τουρκικό πρακτορείο Anadolu, καλώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Τουρκία να «δουν με φρέσκα μάτια» τις μεταξύ τους σχέσεις και υποστηρίζοντας ότι «ισχυρότερες εταιρικές σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας θα ήταν επωφελείς για όλους».
Στην ίδια συνέντευξη, η επίτροπος Διεύρυνσης περιέγραψε την Τουρκία ως την «καρδιά» της ευρωπαϊκής Στρατηγικής Συνδεσιμότητας και δήλωσε χωρίς περιστροφές ότι η Ευρώπη «δεν μπορεί να το κάνει χωρίς την Τουρκία», στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα γεωπολιτικής προτεραιότητας προς την Άγκυρα.
Η ρητορική αυτή συνοδεύεται και από απτά οικονομικά ανταλλάγματα. Κατά την επίσκεψή της στις 6 και 7 Φεβρουαρίου, η Κος μεταβαίνει στην Τουρκία με 200 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, στο πλαίσιο της επανενεργοποίησης της Eυρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στη χώρα έπειτα από πολυετή παύση. Τα κονδύλια αφορούν τη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην πράσινη μετάβαση, σηματοδοτώντας, σύμφωνα με την ίδια, μόνο την αρχή μιας ευρύτερης επιστροφής ευρωπαϊκών και διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών στην Τουρκία.
«Δεν μπορούμε χωρίς την Τουρκία»
Η συνδεσιμότητα αποτελεί τον κεντρικό άξονα της ατζέντας. Η επίτροπος αναμένεται να θέσει στο τραπέζι την περιφερειακή Ατζέντα Συνδεσιμότητας που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα, τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία, με στόχο την ενίσχυση του λεγόμενου Μεσαίου Διαδρόμου και τη μετατροπή της Τουρκίας σε βασικό κόμβο μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακών δικτύων για την Ευρώπη.
Πρόκειται για έναν στρατηγικό σχεδιασμό που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στο σημερινό μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον, όπως το περιγράφει η ίδια η Κος.
Για τη συνδεσιμότητα και τον Μεσαίο Διάδρομο, η Κος δήλωσε στο τουρκικό πρακτορείο, ότι στόχος της ευρωπαϊκής Στρατηγικής Συνδεσιμότητας είναι η ενίσχυση των γεωπολιτικών δεσμών της Ευρώπης με την ευρύτερη περιοχή, επισημαίνοντας την αναβίώση των ιμπεριαλιστικών συμπεριφορών, ξεχνώντας ωστόσο τα νεοοθωμανικά οράματα της Τουρκίας, τις επεμβάσεις της σε άλλα κράτη και τις διαρκείς απειλές εναντίον ενός κράτους μέλους.
«Ζούμε σε δύσκολους καιρούς. Ο κόσμος αλλάζει γύρω μας και βλέπουμε την επιστροφή ιμπεριαλιστικών συμπεριφορών, καθώς η Κίνα, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες χτίζουν επιθετικά τις δικές τους σφαίρες επιρροής».
Στο πλαίσιο αυτό, η Κος περιέγραψε την Τουρκία ως κεντρικό παράγοντα της ευρωπαϊκής στρατηγικής και πρόσθεσε μεταξύ άλλων ότι η επίσκεψή της στην Άγκυρα «ευθυγραμμίζεται με την προσέγγιση» της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία είχε συνομιλίες με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με στόχο το άνοιγμα μιας νέας προοπτικής στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, η πρόεδρος της Κομισιόν είχε επαφές με τον Τούρκο πρόεδρο «με σκοπό να ανοίξει μια νέα προοπτική στις σχέσεις», εντάσσοντας τη δική της επίσκεψη στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο.
Η Ευρωπαία Επίτροπος συνέχισε το φλερτ με την Τουρκία λέγοντας ότι η χώρα αποτελεί την «καρδιά» της Στρατηγικής Συνδεσιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μιας γεωπολιτικής προσέγγισης που στοχεύει στη δημιουργία συνδέσεων στις μεταφορές, την ενέργεια, τα ψηφιακά δίκτυα και τις επαφές μεταξύ των ανθρώπων.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, στόχος της στρατηγικής είναι «να συνδέσουμε καλύτερα την Ευρώπη με την Κεντρική Ασία και να μετατρέψουμε αυτόν τον Μεσαίο Διάδρομο σε μια πολύ, πολύ ισχυρή σύνδεση», υπογραμμίζοντας με έμφαση: «Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό χωρίς την Τουρκία».
Η επίτροπος πρόσθεσε ότι η ευρωπαϊκή Στρατηγική Συνδεσιμότητας «θα επιτρέψει πολύ περισσότερα τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για τους εταίρους της, μαζί στον Καύκασο», συνδέοντας άμεσα τον Μεσαίο Διάδρομο με την περιοχή του Νότιου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.
Τέλος, επεσήμανε ότι για την υλοποίηση της στρατηγικής αυτής απαιτείται εμπιστοσύνη, σημειώνοντας πως «η εμπιστοσύνη γίνεται ολοένα και πιο σημαντική» και ότι τόσο στην πολιτική όσο και στις επιχειρήσεις χρειάζονται εταίροι «στους οποίους μπορείς να βασιστείς και να χτίσεις πάνω τους».
Απέναντι σε αυτές τις γεωπολιτικές προκλήσεις, η Κος κάλεσε σε ενίσχυση της συνεργασίας, σημειώνοντας ότι οι οικονομίες των δύο μερών είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό αλληλεξαρτώμενες και συνέχισε και με το μεταναστευτικό, όπου φάνηκε να ξεχνά με πόση ευκολία το εργαλιοποιούσε η Άγκυρα παρά τον πακτωλό χρημάτων που λάμβανε από την ΕΕ.
«Ό,τι συμβαίνει στον τομέα της μετανάστευσης από τη μία ή την άλλη πλευρά επηρεάζει και την άλλη πλευρά» είπε, μόνο που η άλλη πλευρά βρίσκεται απέναντι και τρώει τα απόνερα των πολιτικών της ΕΕ και των «παιχνιδιών» της Άγκυρας.
Η επίτροπος εξέφρασε επίσης την ελπίδα ότι θα υπογραφεί σύντομα μια ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία, η οποία θα «αλλάξει τις πραγματικότητες στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Μαύρη Θάλασσα, όπου βλέπω ήδη την Τουρκία ως έναν πολύ σημαντικό εταίρο».
Στη συνέχεια, η επίτροπος Διεύρυνσης χαρακτήρισε την Τουρκία «πολύ σημαντικό και αξιόπιστο εταίρο του ΝΑΤΟ», υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για το «δεύτερο μεγαλύτερο μέλος της Συμμαχίας», η οποία όπως είπε «εξασφάλισε την ειρήνη και την ασφάλεια στην Ευρώπη με την ευρύτερη έννοια».
Η Κος αναφέρθηκε επίσης στον πόλεμο στην Ουκρανία, σημειώνοντας ότι «είδαμε πώς τα τουρκικά drones έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αρχή του πολέμου», καθώς και «τον ρόλο που διαδραματίζει η Τουρκία στον πόλεμο».
«Φυσικός εταίρος στην άμυνα η Τουρκία αλλά…»
Παρότι χαρακτήρισε την Τουρκία «φυσικό εταίρο» της Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας, η Μάρτα Κος έθεσε κάποια πολιτικά όρια, προτάσσοντας το Κυπριακό. «Προσωπικά, θα ήθελα πραγματικά να δω ισχυρότερη συμμετοχή της Τουρκίας στην ασφάλεια της Ευρώπης», δήλωσε, προειδοποιώντας ωστόσο ότι η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας «εξαρτάται από τα κράτη-μέλη». Στο ίδιο πλαίσιο, σημείωσε ότι «οι νέες συνομιλίες για το Κυπριακό αποτελούν μια μεγάλη ευκαιρία για βελτιώσεις και σε αυτόν τον τομέα»
Πιο ειδικά αναφερόμενη στον ρόλο της Τουρκίας στον τομέα της ασφάλειας, η Μάρτα Κος χαρακτήρισε τη χώρα «πολύ σημαντικό και αξιόπιστο εταίρο του ΝΑΤΟ», υπογραμμίζοντας ότι αποτελεί «το δεύτερο μεγαλύτερο μέλος της Συμμαχίας», η οποία όπως σχολίασε «εξασφάλισε την ειρήνη και την ασφάλεια στην Ευρώπη με την ευρύτερη έννοια». Υπενθύμισε ότι «είδαμε πώς τα τουρκικά drones έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία» και πρόσθεσε ότι «είδαμε επίσης τον ρόλο που διαδραματίζει η Τουρκία στον πόλεμο».
Τελωνειακή Ένωση και Κύπρος
«Για όλους αυτούς τους λόγους, η Τουρκία είναι ένας φυσικός εταίρος για την Ευρώπη και θα ήταν καλό και για τις δύο πλευρές να συνεργαστούμε περισσότερο», δήλωσε, εξηγώντας ότι «υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι τουρκικές εταιρείες μπορούν ήδη να συνεργάζονται και να συμμετέχουν στα ευρωπαϊκά προγράμματα επανεξοπλισμού, εφόσον διαθέτουν επιδοτήσεις εδώ στην Ευρώπη»
Σχετικά με την Τελωνειακή Ένωση ΕΕ–Τουρκίας, η επίτροπος Διεύρυνσης παραδέχθηκε ότι αυτή «δεν έχει επικαιροποιηθεί εδώ και 30 χρόνια» και επισήμανε ότι όλες οι πολιτικές εξελίξεις μπορούν να συμβάλουν στην πρόοδο στο συγκεκριμένο πεδίο, «και ειδικά οι σχέσεις με την “Ελληνοκυπριακή Διοίκηση”» (όπως τη αναφέρει το Anadolu).
Στο ίδιο πλαίσιο, η Κος χαρακτήρισε τις πρόσφατες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης «πολύ σημαντικές», αλλά τόνισε ότι «το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας είναι σχεδόν διπλάσιο από το εμπόριο της ΕΕ με τη Mercosur».
Η επίτροπος κάλεσε να εξεταστεί «η μεγάλη εικόνα» σε αυτούς τους αβέβαιους καιρούς, «όταν η Κίνα, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργούν τις δικές τους σφαίρες επιρροής». Όπως σημείωσε, «θα γίνεται όλο και πιο σημαντικό να κάνουμε επιχειρήσεις με αξιόπιστους εταίρους».
Made in Europe (?)
Αναφερόμενη στην πρωτοβουλία «Made in Europe», η Μάρτα Κος δήλωσε ότι αυτή αποτελεί «κατ’ αρχήν μια απάντηση στο πώς αλλάζει ο κόσμος του εμπορίου», σημειώνοντας ότι οι κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου «διαβρώνονται ολοένα και περισσότερο» και ότι οι εμπορικές εξαρτήσεις χρησιμοποιούνται πλέον «ως μέσο εκβιασμού ή ως όπλο».
«Θέλουμε να είμαστε βέβαιοι ότι όταν δαπανούμε δημόσιο χρήμα, αυτό ωφελεί εταιρείες που επιλέγουν να δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη ή κοντά στην Ευρώπη, που θέλουν να καινοτομούν, να επενδύουν και να παράγουν σε μέρη στα οποία μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη. Αυτό είναι ζήτημα ασφάλειας», υπογράμμισε.
Η επίτροπος τόνισε ότι οι συζητήσεις για το “Made in Europe” βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη και δήλωσε ότι θα υπερασπιστεί «την ευθυγράμμιση της οικονομικής λογικής με τη γεωπολιτική λογική», προσθέτοντας ότι «αν συνδυάσουμε την οικονομική και τη γεωπολιτική λογική, αυτό δεν μπορεί να αποκλείει την Τουρκία».
Όπως ανέφερε, για να συμμετάσχει η Τουρκία σε ευρωπαϊκές δημόσιες προμήθειες, «πρέπει πρώτα να αναπτυχθούν περαιτέρω οι συνθήκες που επιτρέπουν το εμπόριο», προσθέτοντας ότι «θα θέλαμε πολύ να δούμε την Τουρκία να εμπλέκεται βαθύτερα σε ορισμένες από τις πολιτικές μας, αλλά υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις που πρέπει να εκπληρωθούν».
Ενταξιακές διαπραγματεύσεις
Όσον αφορά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, η Μάρτα Κος σημείωσε ότι «κάθε πρόοδος συνδέεται με τις διμερείς σχέσεις», διευκρινίζοντας ότι αυτό αφορά όχι μόνο την Κύπρο γενικά, αλλά ειδικότερα τις σχέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία και τις νέες συνομιλίες για το Κυπριακό, τις οποίες χαρακτήρισε «μια μεγάλη ευκαιρία για να συνεχίσουμε».
Η Μάρτα Κος επισήμανε ότι η ενταξιακή διαδικασία επηρεάζεται τόσο από τις εξελίξεις στις υποψήφιες χώρες όσο και από τις δυναμικές στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογραμμίζοντας ότι «εμπλεκόμαστε με τις υποψήφιες χώρες μας και η διαδικασία λήψης αποφάσεων διαμορφώνεται από κοινού». Στο ίδιο πλαίσιο, σημείωσε ότι «κάθε πρόοδος συνδέεται με τις διμερείς σχέσεις», με ειδική αναφορά στην Κύπρο και στις νέες συνομιλίες για το Κυπριακό, τις οποίες χαρακτήρισε «μια μεγάλη ευκαιρία να συνεχιστεί η διαδικασία».
Παράλληλα, η επίτροπος Διεύρυνσης αναγνώρισε ότι στις πρόσφατες εκθέσεις διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταγράφονται «βήματα απομάκρυνσης από τα ευρωπαϊκά πρότυπα», ιδίως στους τομείς του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας, προσθέτοντας ωστόσο ότι η Τουρκία διαθέτει «μια μακρά δημοκρατική παράδοση και μια ισχυρή κοινωνία των πολιτών», στοιχεία που, όπως είπε η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει προκειμένου να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών. Η κομψότητα της διατύπωσης, ωστόσο, δεν αρκεί για να σβήσει την πραγματικότητα των συνεχιζόμενων διώξεων όσων διαφωνούν με την κυβερνητική πολιτική, των φυλακίσεων διανοουμένων και των διώξεων πολιτικών αντιπάλων του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που εξακολουθούν να σκιάζουν το πεδίο του κράτους δικαίου στην Τουρκία.
Αναφερόμενη στο ζήτημα της βίζας, η Μάρτα Κος δήλωσε ότι μετά τον περσινό διάλογο υψηλού επιπέδου για τη μετανάστευση, η ΕΕ μπόρεσε να εισαγάγει το λεγόμενο σύστημα «cascade», το οποίο διευκολύνει τη χορήγηση θεωρήσεων πολλαπλών εισόδων σε Τούρκους πολίτες και, όπως είπε, «ήδη δείχνει αποτελέσματα».
Η επίτροπος τόνισε ότι η απελευθέρωση των θεωρήσεων παραμένει υψηλή προτεραιότητα, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι εξακολουθούν να ισχύουν «έξι προϋποθέσεις που πρέπει να εκπληρωθούν», προσθέτοντας ότι η συνδεσιμότητα αφορά «και τις συνδέσεις μεταξύ των ανθρώπων».
Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα της επίσκεψης, στις 6 Φεβρουαρίου η επίτροπος Διεύρυνσης θα συναντηθεί στην Άγκυρα με τον αντιπρόεδρο της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ, τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, τον υπουργό Εμπορίου Ομέρ Μπολάτ και τον υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ. Οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν σε περιφερειακά ζητήματα, στην οικονομική και εμπορική συνεργασία –συμπεριλαμβανομένης της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ–Τουρκίας– καθώς και στη στήριξη των προσφύγων.
Παράλληλα, η Μάρτα Κος θα επισκεφθεί τη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση και θα συναντηθεί με μέλη της Μικτής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής ΕΕ–Τουρκίας και της Επιτροπής Εναρμόνισης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επίσκεψη θα ολοκληρωθεί με στρογγυλή τράπεζα με Τούρκους επιχειρηματικούς ηγέτες, με αντικείμενο τις εμπορικές σχέσεις και τη συνδεσιμότητα.
