Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν σήμερα σε συμφωνία για τη χορήγηση του άτοκου δανείου ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την κάλυψη των οικονομικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας για το 2026 και το 2027 με στόχο την πληρωμή της πρώτης δόσης εντός του Απριλίου.
Το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας θα βοηθήσει τη χώρα να καλύψει τις επείγουσες χρηματοδοτικές ανάγκες της, ενόσω η Ρωσία συνεχίζει τον επιθετικό της πόλεμο. Στόχος του δανείου είναι να υποστηρίξει ειδικά τον γενικό προϋπολογισμό και τις αμυντικές ανάγκες της Ουκρανίας.
Οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των κρατών μελών ξεπέρασαν τα όποια εμπόδια και συμφώνησαν σχετικά με το νομικό πλαίσιο για την εφαρμογή της συμφωνίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για χορήγηση του δανείου έπειτα από νέα πρόταση που κατέθεσε η Κύπρος η οποία ασκεί την προεδρία της ΕΕ.
Η αρχική συμφωνία είχε επιτευχθεί στο Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, όπου η χρηματοδότηση μέσω του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού κρίθηκε η πιο ενδεδειγμένη λύση αντί της άμεσης χρήσης των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, ωστόσο η προμήθεια όπλων και πυρομαχικών ήταν το τελευταίο σημείο τριβής στις συνομιλίες των πρεσβευτών της ΕΕ. Η Γαλλία, που στηρίζει σταθερά τις πολιτικές «Made in Europe», πίεζε ώστε οι αγορές εκτός Ευρώπης να περιοριστούν όσο γίνεται.
Από που θα αγοράζουν όπλα
Στο τελικό κείμενο προβλέπεται ότι οι προμήθειες θα γίνονται κατά προτεραιότητα από την Ουκρανία, τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και από την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία. Μόνο αν ο απαιτούμενος εξοπλισμός δεν είναι διαθέσιμος σε αυτές τις χώρες, το Κίεβο θα μπορεί να στραφεί σε άλλες αγορές, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, χώρες με εταιρικές σχέσεις ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ μεταξύ τους το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και ο Καναδάς θα μπορούν επίσης να συμμετέχουν στις προμήθειες, υπό την προϋπόθεση ότι θα καλύπτουν δίκαιο και αναλογικό μέρος του κόστους δανεισμού.
Στόχος του Συμβουλίου είναι τώρα η ταχεία επίτευξη συμφωνίας με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εκταμίευση της πρώτης πληρωμής στις αρχές του δεύτερου τριμήνου του τρέχοντος έτους.
Στρατιωτικές και αμυντικές προμήθειες
Πιο ειδικά οι προμήθειες όπλων και πυρομαχικών θα γίνονται κατά προτεραιότητα από την Ουκρανία και τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και από χώρες της ΕΖΕΣ που συμμετέχουν στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν – χώρες εκτός ΕΕ που έχουν πρόσβαση στην ενιαία αγορά). Στο ίδιο καθεστώς εντάσσεται και η Ελβετία, η οποία δεν είναι μέλος του ΕΟΧ αλλά διατηρεί στενή συνεργασία με την Ένωση.
Εάν οι στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας απαιτήσουν την επείγουσα παράδοση αμυντικού προϊόντος το οποίο τυχαίνει να μην είναι διαθέσιμο στην ΕΕ, στην Ουκρανία ή σε χώρα της ΕΖΕΣ μέλος του ΕΟΧ, θα εφαρμόζεται σειρά στοχευμένων παρεκκλίσεων.
Επιπλέον, στην εντολή του Συμβουλίου προβλέπεται ότι τρίτες χώρες εκτός της Ουκρανίας ή των χωρών της ΕΖΕΣ μελών του ΕΟΧ μπορούν να συνδεθούν άμεσα με το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας όσον αφορά συγκεκριμένα αμυντικά προϊόντα. Ως προς αυτό, η εντολή διακρίνει δύο κατηγορίες τρίτων χωρών:
- Χώρες που έχουν συνάψει διμερή συμφωνία με την Ένωση στο πλαίσιο του κανονισμού SAFE -του χρηματοδοτικού μέσου της ΕΕ που προορίζεται να βοηθήσει τα κράτη μέλη να επενδύσουν στην άμυνα. Η σύνδεση θα πρέπει να καθορίζεται σε κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για κάθε τέτοια τρίτη χώρα, στην οποία θα περιγράφονται επίσης λεπτομερώς τα προϊόντα που μπορούν να αποκτηθούν από τη βιομηχανία της εν λόγω χώρας.
- Χώρες που έχουν συνάψει εταιρική σχέση ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ, έχουν δεσμευτεί να παρέχουν δίκαιη και αναλογική χρηματοδοτική συνεισφορά στο κόστος που προκύπτει από τον δανεισμό, και παρέχουν σημαντική χρηματοδοτική και στρατιωτική στήριξη στην Ουκρανία. Η σύνδεση θα πρέπει να καθορίζεται σε εκτελεστική πράξη του Συμβουλίου, στην οποία θα περιγράφονται επίσης λεπτομερώς τα προϊόντα που μπορούν να αποκτηθούν από τη βιομηχανία της εν λόγω χώρας.
Πώς θα γίνει η χρηματοδότηση και ποιες χώρες δεν θα πληρώσουν
Όπως συμφωνήθηκε και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το δάνειο θα χρηματοδοτηθεί μέσω δανεισμού της ΕΕ από τις κεφαλαιαγορές και θα υποστηριχθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Η αποπληρωμή των δανείων θα καταστεί δυνατή μόνο μετά την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων από τη Ρωσία προς την Ουκρανία. Επιπλέον, η χρηματοδότηση αυτή θα συμβάλει στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής και της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η σημερινή απόφαση ελήφθη μέσω της διαδικασίας ενισχυμένης συνεργασίας με τη συμμετοχή 24 κρατών μελών αφού στο πλαίσιο της συμφωνίας, όπως είχε προκύψει από τη Σύνοδο του Δεκεμβρίου η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχική Δημοκρατία θα απαλλαγούν πλήρως από όλες τις οικονομικές υποχρεώσεις, συμπεριλαμβανομένων των ετήσιων πληρωμών τόκων καθώς και οι τρεις έχουν αντιταχθεί σε οποιαδήποτε πρόσθετη βοήθεια προς το Κίεβο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι τα υπόλοιπα 24 κράτη μέλη θα πρέπει να καταβάλλουν μεταξύ 2 και 3 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως για να καλύψουν τα σχετικά έξοδα.
Χρηματοδοτικά μέσα και διαμοιρασμός των χρημάτων
Βάσει του προτεινόμενου πλαισίου, η ΕΕ θα διαθέσει χρηματοδότηση στην Ουκρανία με δύο τρόπους:
- 30 δισ. ευρώ θα χορηγηθούν ως μακροοικονομική στήριξη στην Ουκρανία, μέσω της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (ΜΧΣ) ή του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία, το οποίο είναι το ειδικό μέσο της ΕΕ για την παροχή σταθερής και προβλέψιμης χρηματοδοτικής στήριξης στην Ουκρανία.
- 60 δισ. ευρώ θα χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη των επενδύσεων της Ουκρανίας σε αμυντικές βιομηχανικές ικανότητες και την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού. Η χρηματοδότηση θα εξασφαλίσει στην Ουκρανία ζωτικής σημασίας και έγκαιρη πρόσβαση σε αμυντικά προϊόντα τόσο από την ουκρανική όσο και από την ενωσιακή αμυντική βιομηχανία.
Η χρηματοδοτική και οικονομική συνδρομή που διατίθεται μέσω των δανείων θα καταστεί προσβάσιμη ανάλογα με τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας, οι οποίες καθορίζονται από στρατηγική χρηματοδότησης που θα καταρτίσει η ίδια η Ουκρανία. Το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνει τη στρατηγική αυτή κατόπιν αξιολόγησης από την Επιτροπή.
Σε κάθε περίπτωση, η χρηματοδότηση θα συνδέεται με αυστηρούς όρους για την Ουκρανία, όπως η τήρηση του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της διαφθοράς.
Από τον προϋπολογισμό της ΕΕ το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους
Για τη διασφάλιση των πλέον ευνοϊκών όρων δανεισμού και τη διαχείριση της βιωσιμότητας του χρέους της Ουκρανίας, το κόστος των τόκων του δανείου προβλέπεται να καλυφθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Επόμενα βήματα
Το Συμβούλιο θα επιδιώξει τώρα ταχεία συμφωνία με το Κοινοβούλιο επί των τελικών νομικών κειμένων του κανονισμού για την υλοποίηση του δανείου στήριξης και του κανονισμού για την τροποποίηση του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία.
Το Συμβούλιο αναμένεται επίσης να ζητήσει, μέσω γραπτής διαδικασίας, την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τροποποίηση του ισχύοντος κανονισμού για το ΠΔΠ, ώστε να διασφαλιστεί η χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ.
Μόλις ολοκληρωθούν όλα τα βήματα, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να εκταμιεύσει την πρώτη πληρωμή στις αρχές του δεύτερου τριμήνου του τρέχοντος έτους.
Σημειώνεται ότι από την έναρξη της στρατιωτικής επίθεσης της Ρωσίας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν διαθέσει 193,3 δισ. ευρώ ως συνδρομή στην Ουκρανία.
«Η σημερινή συμφωνία δείχνει ότι η ΕΕ εξακολουθεί να ενεργεί αποφασιστικά υπέρ της Ουκρανίας και του λαού της. Η νέα χρηματοδότηση θα βοηθήσει ώστε η χώρα να αντεπεξέλθει με σθένος στη ρωσική επίθεση. Ταυτόχρονα, στέλνουμε ένα ισχυρό μήνυμα ότι η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα των κρατών πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστές, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προσβλέπω στην οριστικοποίηση των νομικών κειμένων που θα επιτρέψουν την εκταμίευση των εν λόγω δανείων» δήλωσε ο κ. Μάκης Κεραυνός, Υπουργός Οικονομικών της Κυπριακής Δημοκρατίας
