Δημοσιογραφική επιμέλεια Αδάμας Γεροσίδερης
Η φαλάκρα απέχει πολύ από το να έχει «τελειώσει», όμως μια νέα μελέτη από την Ταϊπέι ξαναφέρνει στο προσκήνιο την ελπίδα για πιο γρήγορες και πιο ήπιες λύσεις απέναντι στην τριχόπτωση. Το νέο πειραματικό serum, που βασίζεται σε φυτικά συστατικά από το Centella asiatica και συνδυάζεται με βιοδραστικούς παράγοντες, φάνηκε να βελτιώνει την πυκνότητα και το πάχος των μαλλιών μέσα σε 56 ημέρες. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν το εύρημα είναι εντυπωσιακό, αλλά αν μπορεί πράγματι να αλλάξει το τοπίο απέναντι σε φάρμακα δεκαετιών και στη μεταμόσχευση μαλλιών.
Η μελέτη που τροφοδότησε τη νέα συζήτηση δεν αφορά, τουλάχιστον προς το παρόν, ένα εγκεκριμένο φάρμακο που μπαίνει αύριο στην αγορά. Πρόκειται για μια τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη δοκιμή 56 ημερών σε 60 ενήλικες 18 έως 60 ετών, οι οποίοι εφάρμοζαν καθημερινά 1 ml προϊόντος στο τριχωτό της κεφαλής. Σύμφωνα με δημοσίευμα και τα διαθέσιμα επιστημονικά ίχνη της εργασίας, η πιο ισχυρή φόρμουλα περιείχε εξωκυτταρικά κυστίδια από Centella asiatica, μαζί με καφεΐνη, πανθενόλη, IGF-1 και FGF-7, και συνδέθηκε με βελτίωση στην πυκνότητα, στο πάχος και στη γενική εικόνα των μαλλιών σε διάστημα οκτώ εβδομάδων.
Το πρώτο στοιχείο που πρέπει να κρατήσει κανείς είναι ότι τα ευρήματα είναι πρώιμα. Η ίδια η λογική του πρωτοτύπου σκευάσματος δείχνει ενδιαφέρουσα, επειδή στοχεύει όχι μόνο στην τρίχα αλλά και στο μικροπεριβάλλον του θύλακα, δηλαδή στο δέρμα, στη φλεγμονή, στη ρύθμιση της λιπαρότητας και στους αυξητικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν τον κύκλο της τρίχας. Παρ’ όλα αυτά, μιλάμε ακόμη για μικρή μελέτη, περιορισμένης διάρκειας, χωρίς το βάρος μακροχρόνιων ανεξάρτητων επαναλήψεων που απαιτούνται ώστε μια νέα μέθοδος να περάσει από το «ελπιδοφόρο» στο «κλινικά καθιερωμένο».
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη διαφορά με όσα ήδη κυκλοφορούν. Για την κλασική ανδρογενετική αλωπεκία, δηλαδή τη συχνότερη μορφή «φαλάκρας» σε άνδρες και γυναίκες, οι θεραπείες με πραγματικά σταθερή θέση εδώ και δεκαετίες είναι ελάχιστες. Η βιβλιογραφία και οι ρυθμιστικές αρχές συγκλίνουν στο ότι οι δύο βασικές εγκεκριμένες φαρμακευτικές επιλογές στις ΗΠΑ είναι η τοπική μινοξιδίλη και η από του στόματος φιναστερίδη. Η μινοξιδίλη παραμένει το βασικό φάρμακο που χρησιμοποιείται σε άνδρες και γυναίκες, ενώ η φιναστερίδη έχει ένδειξη κυρίως για άνδρες με πρώιμη ανδρογενετική αλωπεκία.
Αν το ερώτημα είναι «πόσα φάρμακα έχουν κυκλοφορήσει στο παρελθόν για τη φαλάκρα;», η απάντηση χρειάζεται διάκριση. Για την ανδρογενετική αλωπεκία, τα πραγματικά ιστορικά “mainstream” φάρμακα με ρυθμιστική κατοχύρωση είναι ουσιαστικά δύο: μινοξιδίλη και φιναστερίδη. Η φιναστερίδη στις ΗΠΑ κυκλοφορεί με παλαιότερες εγκρίσεις από το 1992 για άλλη ένδειξη και από το 1997 ως Propecia για ανδρογενετική αλωπεκία, ενώ δεν υπάρχει FDA-approved topical finasteride· μάλιστα ο FDA έχει προειδοποιήσει για κινδύνους από compounded τοπικά σκευάσματα φιναστερίδης. Στην Ευρώπη, η EMA αναφέρει ότι τα δισκία φιναστερίδης 1 mg αλλά και skin sprays με φιναστερίδη χρησιμοποιούνται σε διάφορα κράτη-μέλη για πρώιμη ανδρογενετική αλωπεκία σε άνδρες 18-41 ετών.
Υπάρχουν βέβαια και άλλες θεραπείες που χρησιμοποιούνται στην πράξη, όπως η δουταστερίδη ή η σπιρονολακτόνη, αλλά συχνά μιλάμε για off-label χρήση ή για θεραπείες που δεν έχουν την ίδια καθολική ρυθμιστική θέση με τα δύο κλασικά φάρμακα της ανδρογενετικής αλωπεκίας. Η Mayo Clinic, για παράδειγμα, αναφέρει ως άλλες επιλογές τη σπιρονολακτόνη και την oral dutasteride, ακριβώς όμως ως «other medications» και όχι ως κεντρικές ιστορικές εγκεκριμένες λύσεις πρώτης γραμμής παντού.
Το τοπίο αλλάζει όταν δεν μιλάμε για ανδρογενετική αλωπεκία αλλά για γυροειδή αλωπεκία, δηλαδή αυτοάνοση νόσο. Εκεί στις ΗΠΑ έχουν προστεθεί τα τελευταία χρόνια και νεότερα φάρμακα JAK inhibitors, όπως το Olumiant για ενήλικες με σοβαρή alopecia areata, το Litfulo για ενήλικες και εφήβους 12 ετών και άνω, και το Leqselvi για ενήλικες με σοβαρή alopecia areata. Αυτά, όμως, δεν αφορούν τη συνηθισμένη «κληρονομική φαλάκρα» που έχουν κατά νου οι περισσότεροι όταν μιλούν για αραίωση στους κροτάφους ή στην κορυφή.
Άρα, μπορεί ο νέος φυτικός ορός να ανταγωνιστεί τη μεταμόσχευση; Η πιο ειλικρινής απάντηση σήμερα είναι: όχι ακόμη, και σίγουρα όχι με τον τρόπο που παρουσιάζεται συχνά σε εντυπωσιακούς τίτλους. Η μεταμόσχευση μαλλιών παραμένει η standard χειρουργική θεραπεία για την ανδρογενετική αλωπεκία, ιδιαίτερα σε άτομα με σταθερό, καλά καθορισμένο μοτίβο απώλειας, καλή δότρια περιοχή και ρεαλιστικές προσδοκίες. Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας σημειώνει επίσης ότι ακόμη και μετά τη μεταμόσχευση, συχνά χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή για να συγκρατηθεί η συνεχιζόμενη αραίωση των μη μεταμοσχευμένων τριχών.
Με απλά λόγια, αν μια νέα τοπική θεραπεία επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες μελέτες, θα μπορούσε να γίνει σοβαρός ανταγωνιστής κυρίως στα αρχικά και μέτρια στάδια της αραίωσης, δηλαδή εκεί όπου ο θύλακας ζει ακόμη αλλά υπολειτουργεί. Εκεί είναι που οι τοπικές και φαρμακευτικές παρεμβάσεις έχουν χώρο να δράσουν. Στα πιο προχωρημένα στάδια, όπου μεγάλος αριθμός θυλάκων έχει πρακτικά χαθεί και το πρόβλημα είναι και ανατομικό και αισθητικό, η μεταμόσχευση κρατά ισχυρό πλεονέκτημα επειδή «μεταφέρει» ανθεκτικούς θυλάκους σε αραιωμένες περιοχές. Συνεπώς, ο νέος ορός, αν αποδειχθεί αποτελεσματικός, πιθανότερο είναι να λειτουργήσει ως ανταγωνιστής της πρώιμης φαρμακευτικής αγωγής ή ως συμπληρωματικό εργαλείο πριν ή μετά από μεταμόσχευση, όχι ως άμεση αντικατάστασή της. Αυτό είναι ερμηνεία που στηρίζεται στο σημερινό θεραπευτικό πλαίσιο και όχι ακόμη σε head-to-head κλινικά δεδομένα έναντι μεταμόσχευσης.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λόγος που κάνει την αγορά να παρακολουθεί τέτοιες εξελίξεις με τόσο ενδιαφέρον: οι υπάρχουσες θεραπείες έχουν όρια. Η μινοξιδίλη θέλει επιμονή, συστηματική χρήση και μήνες μέχρι να φανεί τι πραγματικά πετυχαίνει. Η Mayo Clinic αναφέρει ότι απαιτούνται τουλάχιστον έξι μήνες για να αρχίσει να φαίνεται αν αποτρέπει περαιτέρω απώλεια ή αν ξεκινά επανέκφυση, και η διακοπή της θεραπείας συνήθως ακυρώνει τα οφέλη. Η φιναστερίδη, από την άλλη, μπορεί να φρενάρει την πτώση και σε κάποιους να δώσει νέο φύτρωμα, αλλά συνοδεύεται από γνωστές ανησυχίες για σεξουαλικές ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ η EMA έχει πλέον επιβεβαιώσει ότι η αυτοκτονικός ιδεασμός θα περιλαμβάνεται ως παρενέργεια στα δισκία φιναστερίδης.
Γι’ αυτό και ένα νέο serum που θα μπορούσε να προσφέρει βελτίωση σε οκτώ εβδομάδες, με πιο ήπιο προφίλ και ίσως με καλύτερη ανεκτικότητα, έχει εμπορικό και κλινικό ενδιαφέρον. Όμως αυτή η φράση θέλει υπογράμμιση: αν μπορούσε. Διότι η απόσταση ανάμεσα σε ένα πολλά υποσχόμενο trial 60 ατόμων και σε μια καθιερωμένη θεραπεία με χρόνια παρακολούθησης είναι μεγάλη.
Το πραγματικό νέο, λοιπόν, δεν είναι ότι «βρέθηκε το τέλος της φαλάκρας». Είναι ότι η έρευνα ψάχνει επιτέλους τρόπους να χτυπήσει το πρόβλημα νωρίτερα, στοχευμένα και ίσως πιο ανεκτά για τον ασθενή. Και αυτό, σε έναν τομέα όπου οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν λίγες, είναι από μόνο του μεγάλη είδηση.
