Δεν είναι μόνο το γεγονός. Είναι η δήλωση που το συνοδεύει. Μετά την επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε να διακηρύσσει ότι «η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ξανά». Μια φράση που, σε πολλές πρωτεύουσες της Λατινικής Αμερικής, δεν ακούγεται σαν “νέα εποχή”, αλλά σαν παλιό σύνθημα με νέα ένταση.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κεντρικό επιχείρημα της Guardian: Το σοκ δεν αφορά μόνο τη Βενεζουέλα. Αφορά το σήμα που εκπέμπεται σε ολόκληρη την ήπειρο.
Οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία παρεμβάσεων στους γείτονές τους. Οικονομικών, πολιτικών, μυστικών και στρατιωτικών. Όμως, όπως επισημαίνεται στην ανάλυση του Tiago Rogero στη Guardian, η συγκεκριμένη επιχείρηση αποκτά ειδικό βάρος επειδή χαρακτηρίζεται ως η πρώτη άμεση στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ σε χώρα της Νότιας Αμερικής.
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Μαουρίσιο Σαντόρο (State University of Rio de Janeiro), όπως παρατίθεται στο κείμενο, τη διαβάζει ως «μεγάλη στροφή» σε εξωτερική και αμυντική πολιτική, με σημείο αναφοράς μια νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ, που μιλά για επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.
Με άλλα λόγια: όχι απλώς πίεση, αλλά επιστροφή στο δόγμα της επιβολής.
Το “Trump corollary” και το φάντασμα του Δόγματος Μονρόε
Όταν στην Ουάσιγκτον ανασύρονται λέξεις όπως «Δόγμα Μονρόε», στη Λατινική Αμερική ανοίγουν παλιά αρχεία. Το δόγμα του 1823 – το περίφημο «η Αμερική για τους Αμερικανούς» – χρησιμοποιήθηκε ιστορικά ως ιδεολογική ομπρέλα για επεμβάσεις, πραξικοπήματα και πολιτικές ανατροπές.
Η Guardian σημειώνει ότι η νέα γραμμή παρουσιάζεται ως «Trump corollary» στο Δόγμα Μονρόε. Μια σύγχρονη παραλλαγή που μεταφράζεται, πρακτικά, σε πιο έντονη στρατιωτική αποτύπωση στην περιοχή.
«Τίποτα τέτοιο δεν έχουμε δει από το 1989»
Για να καταλάβει κανείς το ιστορικό βάθος, η ανάλυση γυρίζει στο 1989. Στην εισβολή των ΗΠΑ στον Παναμά και στη σύλληψη του δικτάτορα Μανουέλ Νοριέγα. Τότε, η αμερικανική στρατιωτική ισχύς συνδυάστηκε με άμεση πολιτική αναδιάταξη και έμεινε ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα «ωμής παρέμβασης» στη σύγχρονη ιστορία της περιοχής.
Ο ιστορικός Alan McPherson (Temple University), που επικαλείται το ρεπορτάζ, το λέει ωμά: Θα περίμενε κανείς ότι «η εποχή του γυμνού ιμπεριαλισμού» θα είχε τελειώσει στον 21ο αιώνα. Όμως, προσθέτει, προφανώς δεν έχει.
Το μακρύ βιβλίο των παρεμβάσεων: η ήπειρος ως «πεδίο πολιτικής»
Στο κείμενο της Guardian παρατίθεται ένας κατάλογος παραδειγμάτων που δείχνει πόσο εκτεταμένη είναι η ιστορική εμπειρία της ηπείρου με την αμερικανική παρέμβαση. Αλλοτε ως εισβολή, άλλοτε ως κατοχή, άλλοτε ως «αθόρυβη» ανατροπή.
Μεξικό: ο πόλεμος που άλλαξε τον χάρτη
Η εισβολή των ΗΠΑ οδήγησε σε κατάληψη της Πόλης του Μεξικού το 1847 και μετά τη συνθήκη του 1848, το Μεξικό εξαναγκάστηκε να παραχωρήσει τεράστιο μέρος του εδάφους του. Περιοχές που σήμερα αντιστοιχούν σε πολιτείες όπως η Καλιφόρνια, η Νεβάδα και η Γιούτα, αλλά και τμήματα της Αριζόνα, του Νέου Μεξικού, του Κολοράντο και του Ουαϊόμινγκ.
Κούβα: από την «απελευθέρωση» στην επιρροή
Μετά τον πόλεμο ανεξαρτησίας από την Ισπανία, η Κούβα πέρασε από αμερικανική κατοχή, ενώ συμφωνίες κατοχύρωσαν τον διαρκή έλεγχο του Γκουαντάναμο. Αργότερα, μετά την επανάσταση του 1959, η CIA στήριξε την αποτυχημένη απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων το 1961.
Αϊτή: «σταθεροποίηση» με έλεγχο της οικονομίας
Η εισβολή του 1915 παρουσιάστηκε ως προσπάθεια σταθεροποίησης, αλλά συνοδεύτηκε από έλεγχο τελωνείων, θησαυροφυλακίου και τραπεζικού συστήματος μέχρι το 1934.
Βραζιλία και Επιχείρηση Κόνδωρ: πραξικοπήματα και μηχανισμοί καταστολής
Η Guardian θυμίζει την αμερικανική στάση απέναντι στο πραξικόπημα του 1964 που ανέτρεψε τον Ζοάο Γκουλάρ, αλλά και την επόμενη περίοδο, όταν υπηρεσίες όπως η CIA και το FBI αναφέρονται ότι παρείχαν συμβουλές στους μηχανισμούς καταστολής δικτατοριών στη Νότια Αμερική στο πλαίσιο της Επιχείρησης Κόνδωρ.
Παναμάς: από το 1903 στο 1989
Από τη στήριξη της απόσχισης από την Κολομβία μέχρι την εισβολή του 1989 για τη σύλληψη Νοριέγα, ο Παναμάς λειτουργεί – στο αφήγημα της ανάλυσης του Guardian – ως παράδειγμα του πώς η στρατιωτική παρέμβαση μπορεί να συνδυαστεί με άμεση πολιτική επιβολή.
Και τώρα, Βενεζουέλα: τι σημαίνει «μετάβαση» όταν την ορίζει ο ισχυρός;
Το ερώτημα που μένει να αιωρείται δεν είναι μόνο ποιος συλλαμβάνεται ή ποιος πέφτει. Είναι ποιος αποφασίζει το επόμενο καθεστώς.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Τραμπ φέρεται να μιλά για μια περίοδο κατά την οποία η Βενεζουέλα θα «τρέχει» από τις ΗΠΑ μέχρι να υπάρξει «σωστή μετάβαση». Κι εδώ η ιστορική μνήμη της ηπείρου γίνεται πολιτικό επιχείρημα. Όταν ο ισχυρός προαναγγέλλει “μετάβαση”, πολλοί ακούνε “κηδεμονία”.
Όπως τονίζει και ο Tiago Rogero στο κείμενό του στη Guardian, η Λατινική Αμερική έχει δει ξανά αυτό το έργο και συχνά κατέληξε να πληρώνει το τίμημα για χρόνια ή δεκαετίες.
Το πιο σκληρό συμπέρασμα: οι επεμβάσεις σπάνια φέρνουν «δημοκρατία»
Και αν υπάρχει ένα μάθημα που επανέρχεται, είναι αυτό. Οι αμερικανικές επεμβάσεις στην περιοχή, ιστορικά, σπάνια συνοδεύτηκαν από «ειρήνη, σταθερότητα και δημοκρατία» με τον τρόπο που υπόσχονταν οι επίσημες δικαιολογίες τους.
Η Βενεζουέλα μπορεί να είναι η σκηνή του σήμερα. Αλλά το έργο παίζεται σε ολόκληρη την ήπειρο. Και το κοινό ξέρει ήδη το φινάλε που συχνά ακολουθεί όταν ο τίτλος γράφει: «γυμνός ιμπεριαλισμός».
