Ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μετά τις πρόσφατες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις προκάλεσε όχι απλώς ένα νέο κύμα έντασης στη Μέση Ανατολή, αλλά κλυδωνισμούς στα ήδη ευάλωτα γεωπολιτικά σχέδια της Ρωσίας και της Κίνας. Η αντίδραση της Μόσχας και του Πεκίνου δείχνει ότι το πλήγμα δεν ήταν τυχαίο: αφορούσε στρατηγικά συμφέροντα που αμφισβητούνται τώρα με τρόπο που «πονά» πραγματικά και σε επίπεδο πολιτικής επιβίωσης.
Η στοχευμένη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από αμερικανοϊσραηλινές δυνάμεις, γεγονός που πυροδότησε τον πόλεμο στο Ιράν και την κρίση στον Στενό του Χορμούζ, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο. Η Ρωσία και η Κίνα καταδίκασαν την επίθεση ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου και της κρατικής κυριαρχίας· μια στάση που δείχνει εμμέσως πόσο βαθιά επηρεάζονται τα δικά τους στρατηγικά σχέδια από αυτή την εξέλιξη.
Για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, η είδηση δεν ήταν απλώς μια κρίση σε έναν τρίτο πόλεμο· ήταν μια εγγενής απειλή στον πυρήνα της δικής του αντίληψης για την επιβίωση και εξουσία. Όπως τονίζει ανάλυση του Politico, η δολοφονία του Χαμενεΐ πυροδότησε «δύο από τα βαθύτερα ένστικτα» του Ρώσου ηγέτη:
Την παγιωμένη του παρανοϊκή αντίληψη για προσωπικό και καθεστωτικό κίνδυνο.
Την αποφασιστικότητά του να επιτύχει μια καθαρή νίκη στον πόλεμο στην Ουκρανία, με οποιοδήποτε κόστος.
Η αντίδραση του Κρεμλίνου ήταν πολύ πιο έντονη στο επίπεδο της ρητορικής από ό,τι σε προηγούμενες περιπτώσεις και αυτό λέει πολλά για το πώς ο Πούτιν αντιλαμβάνεται την απειλή που ενσωματώνει μια στρατιωτική επίθεση που φέρνει την Αμερική και το Ισραήλ τόσο κοντά σε έναν σφοδρό, απευθείας πόλεμο με έναν ισχυρό σύμμαχο.
Η Κίνα βρίσκεται επίσης σε δυσχερή θέση
Η κινεζική αντίδραση επιβεβαιώνει ότι η κρίση στο Ιράν δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Το Πεκίνο, με έντονη πολιτική και οικονομική σχέση με την Τεχεράνη, εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια και ζήτησε άμεση παύση των στρατιωτικών ενεργειών, καταγγέλλοντας παράλληλα τη δολοφονία ως απειλή στη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος.
Η Κίνα είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε κάθε διατάραξη της Μέσης Ανατολής, καθώς μεγάλο μέρος των ενεργειακών της εισαγωγών περνά από πετρελαϊκούς δρόμους και διαύλους που τώρα απειλούνται ή έχουν ήδη διακοπεί. Αυτό επηρεάζει απευθείας την οικονομική ασφάλεια και την εσωτερική πολιτική σταθερότητα του Πεκίνου —μια πραγματικότητα που περιορίζει την ικανότητά του να στηρίξει πλήρως τον Ιράν σε στρατιωτικό επίπεδο.
Το ευρύτερο γεωπολιτικό σοκ
Η κρίση αυτή δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Είναι ζήτημα συστημικών απειλών και ανακατατάξεων. Από τη μία, οι ΗΠΑ δείχνουν αποφασιστικότητα να αποδυναμώσουν έναν σύμμαχο της Μόσχας· από την άλλη, η Ρωσία βλέπει τη δική της επιρροή και την ασφάλεια του καθεστώτος να αμφισβητούνται έμμεσα. Η Κίνα αντιμετωπίζει ένα περίπλοκο δίλημμα: πώς να στηρίξει τους στρατηγικούς της εταίρους χωρίς να υπονομεύσει τις δικές της ενεργειακές και οικονομικές ανάγκες.
Το αποτέλεσμα είναι μια παγκόσμια αναταραχή που περιλαμβάνει περισσότερα από πολιτικά συμφέροντα. Είναι πια και θέμα εσωτερικής σταθερότητας, περιφερειακής ηγεμονίας και διεθνούς ισορροπίας δυνάμεων.
