Σε μια κίνηση που θυμίζει περισσότερο σελίδες επιστημονικής φαντασίας παρά σύγχρονη γεωεπιστήμη, η Κίνα ετοιμάζεται να ξεκινήσει ένα από τα πιο φιλόδοξα ερευνητικά προγράμματα του 21ου αιώνα: τη διάνοιξη του φλοιού της Γης από τα βάθη του ωκεανού. Στην αιχμή αυτής της προσπάθειας βρίσκεται το Meng Xiang («Όνειρο»), ένα ειδικά σχεδιασμένο πλοίο-γεωτρύπανο, βασικό εργαλείο του κινεζικού Deep Ocean Drilling Programme.
Η ανθρώπινη περιέργεια για το εσωτερικό του πλανήτη είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο πολιτισμός. Από τις μυθολογικές καθόδους στον Άδη μέχρι το «Ταξίδι στο Κέντρο της Γης» του Ιουλίου Βερν, το υπέδαφος υπήρξε διαχρονικά σύμβολο μυστηρίου και γνώσης.
Ωστόσο, η πραγματική επιστημονική προσέγγιση αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη. Παρά το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει πατήσει στη Σελήνη, δεν έχει καταφέρει ακόμη να φτάσει απευθείας στον μανδύα της Γης, το στρώμα που βρίσκεται κάτω από τον φλοιό και τροφοδοτεί σεισμούς, ηφαίστεια και την τεκτονική των πλακών.
Η πρώτη σοβαρή απόπειρα έγινε τη δεκαετία του 1950 με το αμερικανικό Project Moho, το οποίο στόχευε στην προσέγγιση της ασυνέχειας Mohorovičić (Moho), του ορίου μεταξύ φλοιού και μανδύα. Το εγχείρημα εγκαταλείφθηκε λόγω τεχνικών δυσκολιών και εκτόξευσης του κόστους, άφησε όμως πίσω του πολύτιμη τεχνογνωσία. Σήμερα, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η Κίνα επιχειρεί να πάρει τη σκυτάλη.
Το Meng Xiang αποτελεί το πιο προηγμένο πλοίο ωκεάνιας γεώτρησης που έχει κατασκευαστεί ποτέ από την Κίνα. Με μήκος περίπου 180 μέτρων και εκτόπισμα που ξεπερνά τους 42.000 τόνους, είναι σχεδιασμένο να επιχειρεί σε ακραίες συνθήκες.
Μπορεί να παραμένει εν πλω έως και 120 ημέρες χωρίς ανεφοδιασμό, να διανύει αποστάσεις 15.000 ναυτικών μιλίων και να αντέχει θαλάσσιες καταιγίδες ακόμη και επιπέδου τυφώνα. Το γεωτρύπανό του έχει τη δυνατότητα να φτάσει σε βάθη έως 11.000 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, ενώ διαθέτει προηγμένα αυτοματοποιημένα συστήματα συλλογής και αποθήκευσης γεωλογικών δειγμάτων.
Η στρατηγική επιλογή της Νότιας Σινικής Θάλασσας δεν είναι τυχαία. Σε ορισμένες περιοχές, ο ωκεάνιος φλοιός είναι σημαντικά λεπτότερος από τον ηπειρωτικό, αυξάνοντας τις πιθανότητες προσέγγισης της Moho.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι πρώτες αποστολές αναμένεται να ξεκινήσουν μέχρι το τέλος του έτους, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης γύρω στο 2035. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τα δείγματα που θα συλλεχθούν θα δώσουν απαντήσεις σε θεμελιώδη ερωτήματα: πώς σχηματίστηκε η Γη πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, πώς μεταφέρεται η θερμότητα στο εσωτερικό της και ποιοι μηχανισμοί πυροδοτούν τα ισχυρότερα σεισμικά φαινόμενα.
Πέρα από την καθαρά επιστημονική του διάσταση, το πρόγραμμα έχει και σαφείς ενεργειακές και γεωπολιτικές προεκτάσεις. Το Meng Xiang λειτουργεί ως πλωτή πλατφόρμα πολλαπλών αποστολών, με εργαστήρια γεωλογίας, γεωχημείας και μικροβιολογίας, αλλά και δυνατότητες εντοπισμού κοιτασμάτων πετρελαίου, φυσικού αερίου και υδριτών μεθανίου – των λεγόμενων «εύφλεκτων πάγων». Αυτές οι δυνατότητες έχουν προκαλέσει ανησυχία σε γειτονικές χώρες, καθώς η Νότια Σινική Θάλασσα αποτελεί περιοχή έντονων εδαφικών διεκδικήσεων.
Η Κίνα έχει δηλώσει ότι το πρόγραμμα θα είναι ανοιχτό στη διεθνή επιστημονική συνεργασία. Ωστόσο, προηγούμενα περιστατικά, όπως η κρίση του 2014 με την πλατφόρμα Hai Yang Shi You 981, δείχνουν ότι κάθε τεχνολογική παρουσία στην περιοχή αποκτά αναπόφευκτα πολιτική διάσταση. Για ορισμένους αναλυτές, το Meng Xiang συμβολίζει την επιστημονική φιλοδοξία της Κίνας· για άλλους, αποτελεί ακόμη ένα εργαλείο ήπιας ισχύος.
Σε μια εποχή όπου το βλέμμα της ανθρωπότητας στρέφεται κυρίως προς το Διάστημα, το εγχείρημα αυτό υπενθυμίζει ότι ίσως το μεγαλύτερο άγνωστο δεν βρίσκεται πάνω από τα κεφάλια μας, αλλά κάτω από τα πόδια μας. Και για πρώτη φορά, η «καρδιά» της Γης μοιάζει λίγο πιο κοντά.
