Με την ενεργειακή κρίση να επιστρέφει και να σκιάζει την Ευρώπη και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή -και ειδικότερα στο Ιράν-να πιέζει τις τιμές, οι ηγέτες των «27» προσέρχονται στη Σύνοδο Κορυφής της 19ης και, εφόσον χρειαστεί, της 20ής Μαρτίου στις Βρυξέλλες, καλούμενοι να διαχειριστούν ταυτόχρονα τις άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις: την προστασία των πολιτών και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Σε μια συγκυρία αυξημένης γεωπολιτικής πίεσης, όπου η ΕΕ καλείται να κινηθεί ταυτόχρονα ως αγορά και ως γεωπολιτικός παίκτης, οι προσδοκίες παραμένουν συγκρατημένες, με το βάρος να πέφτει περισσότερο στον συντονισμό και την κατεύθυνση των επόμενων βημάτων παρά σε άμεσες αποφάσεις.
Όσον αφορά την ενέργεια, πηγές στις Βρυξέλλες δεν αναμένουν «άλματα», καθώς οι αποκλίσεις μεταξύ κρατών-μελών και η πολυπλοκότητα των γεωπολιτικών εξελίξεων περιορίζουν τα περιθώρια για άμεσες παρεμβάσεις.
Στο τραπέζι βρίσκονται ακόμη η Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ευρωπαϊκή άμυνα, το μεταναστευτικό και το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η ενέργεια αναμένεται να κυριαρχήσει και να διαπεράσει το σύνολο της ατζέντας.
Στη Σύνοδο θα συμμετάσχει και ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, ενώ ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα απευθυνθεί μέσω τηλεδιάσκεψης. Στο περιθώριο θα πραγματοποιηθεί και η Σύνοδος της Ευρωζώνης σε διευρυμένη σύνθεση.
Ο Ορμπάν επιμένει στα «όχι»
Παρά τη διευρυμένη ατζέντα, σημαντικό μέρος της συζήτησης αναμένεται να αφιερωθεί στο ουκρανικό και ειδικότερα στη στάση της Ουγγαρίας, με τον Βίκτορ Όρμπαν να μπλοκάρει την υλοποίηση του πακέτου στήριξης ύψους 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία. Το θέμα δεν είναι στην ατζέντα αφού η απόφαση αυτή είχε ληφθεί στην σύνοδο του Δεκεμβρίου. Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να πείσουν τη Βουδαπέστη να άρει το βέτο, καθώς πρόκειται για εφαρμογή ήδη συμφωνημένων αποφάσεων.
Καθοριστικό ρόλο παίζει το ζήτημα του αγωγού «Ντρούζμπα», μέσω του οποίου μεταφέρεται ρωσικό πετρέλαιο προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Έχει ήδη συμφωνηθεί με την Ουκρανία η αποστολή ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για την αποκατάσταση της ροής, ωστόσο η Ουγγαρία επιμένει να συνδέει τη στάση της με την επανεκκίνηση των προμηθειών, ενώ το Κίεβο στέλνει αντικρουόμενα μηνύματα.
Σήμερα ο πρόεδρος της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπάν προσερχόμενος στη Σύνοδο ξεκαθάρισε ότι δεν αναθεωρεί τη στάση του μέχρι να αρχίσει η ροή του πετρελαίου στη χώρα του ακόμη και εάν το Κίεβο συμφώνησε στην επισκευή του αγωγού.
«Όλα αυτά είναι παραμύθια. Για εμάς το ζήτημα είναι υπαρξιακό χρειαζόμαστε πετρέλαιο για τα σπίτια μ ας και τις επιχειρήσεις μας» είπε προδιαγράφοντας μια δύσκολη διαπραγμάτευση με τους ευρωπαίους ηγέτες που δεν είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει κάπου.
Η ενέργεια στο επίκεντρο της Συνόδου
Σε αυτό το κλίμα η ενέργεια αναμένεται να κυριαρχήσει στη Σύνοδο Κορυφής, με τις τιμές –και ιδίως την ηλεκτρική ενέργεια– να αποτελούν, σύμφωνα με ευρωπαίους αξιωματούχους, «ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα ανταγωνιστικότητας» για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να στείλουν άμεσα πολιτικά μηνύματα για τη συγκράτηση των τιμών, σε ένα περιβάλλον νέας γεωπολιτικής πίεσης. Όπως δήλωσε και ο Επίτροπος Ενέργειας η ΕΕ δεν βρίσκεται σε κρίση ασφάλειας εφοδιασμού, αλλά σε κρίση τιμών, με το πρόβλημα να εντοπίζεται κυρίως στο κόστος και στη μεταβλητότητα της αγοράς.
Οι «27» θα ζητήσουν από την Επιτροπή μια «εργαλειοθήκη» έκτακτων μέτρων, ενώ η ευρωπαϊκή απάντηση διαμορφώνεται σε τρία επίπεδα – άμεσο, βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο. Στο τραπέζι βρίσκονται παρεμβάσεις σε όλους τους παράγοντες που διαμορφώνουν τις τιμές, καθώς και η δυνατότητα προσωρινών μηχανισμών στήριξης, υπό τον όρο ότι δεν θα διαταραχθεί η ενιαία αγορά.
Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή μεταξύ δύο βασικών προσεγγίσεων: από τη μία, όσοι θεωρούν ότι η κρίση είναι παροδική και δεν πρέπει να υπάρξουν παρεμβάσεις που θα ανατρέψουν τη λειτουργία της αγοράς· από την άλλη, όσοι προειδοποιούν ότι σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης και εκτίναξης των τιμών, θα απαιτηθούν άμεσα μέτρα στήριξης, αντίστοιχα με εκείνα της πανδημίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS), το οποίο αναδεικνύεται σε κρίσιμο σημείο της συζήτησης λόγω της επίδρασής του στις τελικές τιμές, με την ανάγκη περιορισμού της μεταβλητότητας να τίθεται όλο και πιο έντονα.
Για την Αθήνα, το ενεργειακό αποτελεί το βασικό διακύβευμα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να επιμείνει ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να επαναλάβει τα λάθη του 2022, δίνοντας έμφαση στην προστασία της αγοραστικής δύναμης των πολιτών. Στο ίδιο πλαίσιο, αναμένεται να υπογραμμίσει ότι οι όποιες παρεμβάσεις –συμπεριλαμβανομένης της συζήτησης για το ETS– δεν θα πρέπει να επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ιράν-Μέση Ανατολή: συντονισμός χωρίς εργαλεία και τα όρια των «Ασπίδων»
Η Μέση Ανατολή και ειδικότερα το Ιράν αναμένεται να κυριαρχήσουν στη συζήτηση των ηγετών, με την ΕΕ να επιχειρεί να διαμορφώσει κοινή στάση απέναντι σε μια κρίση την οποία, όπως αναγνωρίζουν ευρωπαϊκές πηγές, δεν προκάλεσε αλλά υφίσταται τις συνέπειές της.
Σύμφωνα με ευρωπαίους αξιωματούχους, οι «27» θα κινηθούν σε γραμμή συντονισμού και αποκλιμάκωσης, επιδιώκοντας να περιορίσουν τον αντίκτυπο του πολέμου και να επαναφέρουν τη διπλωματία στο επίκεντρο, με αναφορές στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Στο τραπέζι βρίσκονται το Ιράν, ο Λίβανος –με μήνυμα στήριξης προς τη σταθερότητα– καθώς και η Γάζα και η Δυτική Όχθη.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και στο Στενό του Ορμούζ, το οποίο θεωρείται κρίσιμο για τις ενεργειακές ροές και την παγκόσμια οικονομία. Στο προσχέδιο συμπερασμάτων που έχει δει η HuffPost, οι ηγέτες αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ενίσχυσης των ευρωπαϊκών αποστολών, όπως η Aspides και η Atalanta.
Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματική πηγή, η συζήτηση αυτή προσκρούει στην επιχειρησιακή πραγματικότητα, καθώς οι αποστολές διαθέτουν περιορισμένα μέσα και δεν υπάρχει σαφής δυνατότητα ουσιαστικής ενίσχυσης του ρόλου τους. Όπως επισημαίνεται, η ΕΕ κινείται περισσότερο σε επίπεδο πολιτικού συντονισμού παρά σε αποφάσεις με άμεσο αντίκτυπο, ενώ, παρά την προηγούμενη εμπλοκή της στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, βρίσκεται σήμερα σε θέση περιορισμένης διπλωματικής επιρροής στις εξελίξεις.
Από ελληνικής πλευράς, η Αθήνα τονίζει ότι δεν προτίθεται να εμπλακεί σε πολεμικές επιχειρήσεις ούτε σε ενδεχόμενη επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ.
Με άλλα λόγια, η ΕΕ καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες ενός πολέμου που δεν ελέγχει, με περιορισμένα μέσα και χωρίς σαφή στρατηγικό ρόλο στην εξέλιξή του.
Άμυνα και 42(7): «360 μοιρών» προσέγγιση χωρίς ενεργοποίηση ρήτρας
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον ρόλο της ΕΕ στην ασφάλεια, με την Αθήνα να επιμένει ότι η ευρωπαϊκή αμυντική στρατηγική πρέπει να αποκτήσει προσέγγιση «360 μοιρών», καλύπτοντας όχι μόνο τις απειλές στα ανατολικά, αλλά και εκείνες που προέρχονται από τον νότο. Πρόκειται για στάση που οι 27 φαίνεται ότι υιοθετούν. Όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές, η ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, κάτι που αποτυπώνεται και στο παράδειγμα της Κύπρου.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να υπογραμμίσει ότι η στήριξη που παρείχε η Ελλάδα, μαζί με άλλα κράτη-μέλη, προς την Κυπριακή Δημοκρατία συνιστά έμπρακτη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, ακόμη και χωρίς την ενεργοποίηση του Άρθρου 42(7) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση περί αμοιβαίας άμυνας, δημιουργώντας ένα σημαντικό προηγούμενο.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε συνέχεια της παρέμβασης του Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος φέρνει το ζήτημα της ουσιαστικής εφαρμογής της ρήτρας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ δεν πρέπει απλώς να μπορεί να την επικαλείται, αλλά να είναι έτοιμη να την εφαρμόζει «γρήγορα και αποφασιστικά».
Μεταναστευτικό
Το μεταναστευτικό παραμένει στην ατζέντα, χωρίς ωστόσο να αναμένονται νέες αποφάσεις στη συγκεκριμένη Σύνοδο, με τη συζήτηση να επικεντρώνεται κυρίως στην εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων. Ωστόσο, σύμφωνα με την Κομισιόν, η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί αυξανόμενους κινδύνους για νέες πιέσεις, με εκατομμύρια εκτοπισμένους στην περιοχή και περίπου 4 εκατομμύρια Αφγανούς στο Ιράν να βρίσκονται σε επισφαλή κατάσταση, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν καταγραφεί άμεσες ροές προς την ΕΕ
Προϋπολογισμός και άμυνα: πλαίσιο χωρίς άμεσες αποφάσεις
Στο τραπέζι των ηγετών θα βρεθεί και η επόμενη φάση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, με τη συζήτηση να επικεντρώνεται κυρίως στο σκέλος της ανταγωνιστικότητας και της άμυνας, καθώς και στη συνολική ισορροπία μεταξύ δαπανών και πόρων. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, στόχος είναι να τεθούν οι βάσεις για ένα πρώτο πλαίσιο διαπραγμάτευσης με αριθμούς έως το τέλος του εξαμήνου, χωρίς ωστόσο να αναμένονται συγκεκριμένες αποφάσεις στη συγκεκριμένη Σύνοδο.
Παράλληλα, οι ηγέτες αναμένεται να κάνουν απολογισμό της προόδου προς τον στόχο της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας έως το 2030, χωρίς να ανοίξει ουσιαστική συζήτηση σε πολιτικό επίπεδο. Η έμφαση δίνεται κυρίως στην ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, στην περαιτέρω ενοποίηση της αγοράς και στην προώθηση κοινών προμηθειών, σε μια συγκυρία όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις αυξάνουν την πίεση για ταχύτερη προσαρμογή.
Ανταγωνιστικότητα και ενιαία αγορά: από τις εξαγγελίες στην εφαρμογή
Παράλληλα με την ενεργειακή κρίση, οι ηγέτες επιχειρούν να δώσουν πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο στη στρατηγική ανταγωνιστικότητας για την περίοδο 2026–2027, με στόχο ένα σαφές πλαίσιο προτεραιοτήτων, μέτρων και χρονοδιαγραμμάτων ήδη από το 2026.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ενίσχυση της ενιαίας αγοράς, με αιχμή το «28ο καθεστώς», ένα ενιαίο πλαίσιο για τις επιχειρήσεις σε επίπεδο ΕΕ που επιχειρεί να απαντήσει στον χρόνιο κατακερματισμό της αγοράς.
Παράλληλα, προωθούνται πρακτικά εργαλεία για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής δραστηριότητας, όπως η ηλεκτρονική δήλωση υπηρεσιών, η αρχή «once-only» και το ευρωπαϊκό business wallet, μαζί με ευρύτερη απλοποίηση διαδικασιών για τη μείωση του διοικητικού βάρους.
Η συζήτηση αποκτά και βιομηχανική διάσταση, με έμφαση στη μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης και την προστασία από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, καθώς και στη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων με εταίρους όπως η Mercosur και η Ινδία.
Κομβικό παραμένει και το ζήτημα των επενδύσεων, με την Ένωση να επιδιώκει επιτάχυνση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και επανεκκίνηση της συζήτησης για την τραπεζική ένωση.
Τέλος, η ανταγωνιστικότητα συνδέεται πλέον άμεσα και με την άμυνα, με τους ηγέτες να καλούνται να ενισχύσουν την παραγωγική ικανότητα της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, σε μια συγκυρία όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις επιβάλλουν ταχύτερη προσαρμογή.
Σε τελική ανάλυση, η Σύνοδος αυτή δεν αναμένεται να δώσει άμεσες λύσεις, αλλά να αποτυπώσει τις ισορροπίες και τα όρια της ευρωπαϊκής απάντησης σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων. Με την ενέργεια, την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα να διαπλέκονται όλο και περισσότερο, το ζητούμενο για την Ένωση δεν είναι μόνο η διαχείριση της συγκυρίας, αλλά η ικανότητά της να μετατρέψει την πίεση σε επιτάχυνση της ενοποίησης.
